Dementie besmettelijk?

Schildpadden kunnen meer over de weg vertellen dan hazen.
- Kahill Gibran

Ik denk dat ik gek word. Ik begin gewoon aan mezelf te twijfelen. Vergeet ik écht alles? Is dat echt tegen míj gezegd? Ik herinner me er niks van… De kinderen raken geïrriteerd omdat ik in hun ogen niets onthoud. En ik blijf maar tegen ze roepen dat ze het in mijn papieren agenda op tafel moeten schrijven. Wat ze dus klaarblijkelijk niet doen… Op een avond heb ik weer een aanvaring met jongste dochter, omdat ik volgens haar al lang op de hoogte moest zijn van haar plannen van de volgende ochtend. Ik ben het alleen niet. Ik weet nergens van. Het staat niet in mijn agenda. Sterker nog, ik verbied haar gemaakte plannen zodra ik ervan hoor. Ik wil het niet hebben dat ze ’s ochtends vroeg langs het bos fietst terwijl alle scholen in Brabant al gesloten zijn. Er fietst geen kip meer op straat rond acht uur in de morgen. Oudste dochter is ook al niet blij met me, omdat ik wil dat zij en haar zussen bij een etentje met vrienden in onze tuin aanwezig moeten zijn. Terwijl zij voor de aller-allerlaatste keer wil afspreken met haar vrienden in Rotterdam. Ik houd voet bij stuk, want die afspraak hebben we al meer dan een maand geleden gepland. Iedereen was het er toen mee eens. Als ik in bed lig baal ik van mezelf. Vergeet ik écht alles? Luister ik wel goed naar ze? Ik twijfel. Gelukkig is daar mijn zeer goede vriendin uit Suriname. Ze is deze zomer in Nederland. Zij herkent mijn zorgen. Met vier kinderen loopt ze tegen precies dezelfde verwijten aan. Terwijl je staat te koken en ondertussen een boodschappenlijstje maakt krijg je heel summier te horen dat de plannen gewijzigd zijn en je op heel andere tijden moeten halen of brengen of dat er logeetjes komen. Het gaat mijn ene oor in en de andere uit en ik reken erop dat ik vlak van te voren ook nog wel een keer ingelicht zal worden. Ik roep er nog iets achteraan als “In mijn agenda opschrijven graag!” wat ze vervolgens niet doen blijkt later. Het is lastig communiceren in hun snelle wereld met een, in hun ogen, slome moeder. Er wordt wat afgezucht door ze. Ik word onzeker als ik in de auto op weg naar zwemtraining de verkeerde vraag stel over een logeerpartijtje en welke ouder ze dan van het schoolfeest haalt. “Are you serious?” wordt er uitgeschreeuwd en ik kijk in een paar vuurspuwende ogen. Oeps, ik heb iets belangrijks gemist denk ik. “Ik heb net tien minuten geleden verteld dat Amber bij óns komt logeren en dat jullie ons ’s nachts ophalen!” Ik was in mijn gedachten vast ergens anders, bij het invoegen op de snelweg ofzo. Ik heb er in ieder geval geen mental note van gemaakt… “Schrijf het in de papieren agenda zodra je straks thuis komt” opper ik nog. Hun dagen zijn ook zo tjokvol. En ze wonen ineens alledrie thuis. Ik kan de gezinsdrukte niet meer bijbenen. Chaos in mijn hoofd. Mijn vriendin vertelt anekdotes die zo bij ons thuis plaats hadden kunnen vinden. Wat een feest van herkenning! Van opluchting lach ik tranen in mijn ogen! Als je elke dag met dementerende ouderen werkt ga je soms denken dat het besmettelijk is.

Vriendschappen. Ik mag mezelf gelukkig prijzen met mijn vriendinnetjes. Elke vriendin betekent iets anders voor me. Bijna elke vriendin komt uit een andere levensfase in mijn leven. Dit weekend zag ik twee ‘oude’ vriendinnen. Ik heb een vriendin die ik al vanaf mijn derde jaar ken. Wij hebben bijna tien jaar jaar lang elke zomer samen doorgebracht op een heel leuke boscamping in Drenthe. Aardappelen stelen bij de boer, hazelnoten plukken, zelf ‘brood’ maken van met-een-steen-gestampte graankorrels, uren schommelen, met de poppen spelen in het zand en in de tent, later met barbies en bij slecht weer stiekem lang douchen bij het zwembad waarbij we om de beurt in het koude water moesten springen. Toen we wat ouder waren en eenmaal konden schrijven stuurden we elkaar regelmatig handgeschreven brieven op het meest gezellige briefpapier wat we konden vinden. Zij vanuit Zaandam. Ik vanuit Groningen. We logeerden in de schoolvakanties natuurlijk bij elkaar. Ik ken haar, haar ouders en haar twee broers dus al bijna een halve eeuw. Wat ik me vooral herinner van haar twee broers is dat ze altijd ruzie hadden. Mijn vriendinnetje, als enige meid, vechtend met hen en de jongens ook onderling. Voor mij heel opwindend, want ik had alleen een zusje. Eenmaal als pubers zagen we elkaar nauwelijks meer, maar we bleven trouw schrijven. Dat doen we nu trouwens nog! We kregen ieder verkering (wisselden trots hun pasfotootjes uit per brief) en trouwden er beide mee. Periodes is het wat stiller geweest, maar de mijlpalen deelden we áltijd met elkaar. Beide kregen we drie dochters. En nu is ze vijfentwintig jaar getrouwd dat gevierd wordt met een groots dansfeest. Mijn lief en ik gaan erheen. Overdag zijn we de hele dag in Zandvoort te vinden op het strand. We eten daar wat en ’s avonds togen we naar het feest daar in de buurt. Ik heb er gek genoeg nooit een moment bij stil gestaan dat het zo’n ‘trip down memory lane’ zou worden! Meteen bij binnenkomst herken ik haar dochters van de foto’s. Heel bijzonder. Eerst wordt haar, nu bijna 80-jarige, vader erbij gehaald. Geen spat veranderd! Hoe leuk om mijn oom weer in levende lijve te zien. Ik herken haar broers die niet meer zo irritant zijn als vroeger. Leuke grijzende mannen met vrouw en kinderen. En natuurlijk haar moeder! Zij raakt geëmotioneerd bij mijn aanzien. Onze gezinnen hebben destijds een decennium nauw met elkaar opgetrokken. Mijn ouders leven beide niet meer en ik vermoed dat dat door mijn aanwezigheid alsnog rauw bij haar binnenkwam. Op het feest gingen mijn gedachten ongewild uit naar mijn jonge jaren. De muziek hielp daar ook wel aan mee, want er werden veel oldies gedraaid. Mijn lief en ik hebben de hele avond op de dansvloer gestaan. Vroeg in de ochtend kwamen we pas thuis. Doodvermoeid was ik, lichamelijk en geestelijk. Bij het opstaan zere voeten van het dansen op hakjes. Een zwaar hoofd van tekort slaap en alle indrukken. Ik had het niet willen missen. Datzelfde weekend hadden we thuis ook een reünietje in het klein met mijn goede vriendin die ik tijdens de zwangerschap van onze oudste heb leren kennen. Ondertussen ook al meer dan twintig jaar geleden. Onze gezinnen zagen elkaar veel totdat wij naar The States verhuisden. Ze zochten ons op, op de dag dat de Twin Towers aangevallen werd. Hun toestel keerde terug naar Schiphol… Mijn vriendin en ik schrijven sindsdien lange brieven. Nóg steeds ouderwets op briefpapier! Onze baby’s zijn opgegroeid tot mooie volwassenen. Afgelopen weekend zagen haar zoon en onze dochter elkaar na dik tien jaar weer tijdens een zomers etentje in onze tuin. Ze herkenden elkaar vaag. Als moeders herkenden wij juist hun peutergezichtjes terug in hun volwassen gezichten van nu. Afgelopen dagen heb ik gemerkt hoe leuk een weerzien is tussen mensen die iets betekenden voor elkaar! Verbinding tussen mensen is het belangrijkste dat er is.

Uit- en invliegende dochters

Women are, in my view, natural peacemakers. As givers and nurturers of life, through their focus on human relationships and their engagement with the demanding work of raising children and protecting family life, they develop a deep sense of empathy that cuts through to underlying human realities.
― Daisaku Ikeda

Het toestel is veel vroeger geland dan aangekondigd. Daardoor rijden we pas bij Leiden op de snelweg wanneer ze belt dat ze weer met beide voetjes op Nederlandse bodem staat. We spreken af dat ze buiten bij de drop-off op ons wacht. En daar staat ze! Onze zeventienjarige bijna-student. Met haar grote, zware koffer en zelfs een geleende erbij voor alle cadeaus en boodschappen. Ze straalt! Op weg naar huis zit ze boordevol verhalen. Heel enthousiast vertelt ze. Alles heel positief. Heerlijk dat alles zo goed is gegaan. Zó goed is alles gegaan tijdens haar lange vluchten, en zó goed is alles geweest bij het weerzien van haar verre vrienden. We zagen regelmatig groepsfotootjes voorbij komen op onze telefoons thuis. Alles overgoten met een Mexicaans zonnetje. Ook heerlijk dat ze weer thuis is trouwens. Weer eens wat anders dan twee ouders en één kind tijdens het diner aan onze grote eettafel. Al is haar verblijf maar van korte duur… Over een klein maandje gaan we met z’n vieren een road trip maken met de VW kampeerbus en meteen na thuiskomst vertrekt ze naar Zeeland. Om aan haar introductie week van de universiteit te beginnen. Studentenkamer inrichten. Dat inrichten daar kijk ik dan wel weer naar uit. Onze garage staat op het moment volgestouwd met haar spijlenbed, bedbank, ladenkastje en poef. Daarnaast staat de inboedel van haar grote zus erbij gepropt. Op haar slaapkamer staan verder nog spiegels, prikborden en serviesgoed die ze al verzameld heeft voor de grote oversteek. Het zal opgeruimd, maar stil, zijn na half augustus… Toch zie ik het op-een-studentenkamer-gaan-wonen niet als iets definitiefs. Oudste dochter heeft bijvoorbeeld anderhalf jaar in het centrum van Rotterdam gewoond en woont nu voor dik een maand thuis voordat ze weer voor een half jaar naar Zuid-Korea vertrekt. Zo kijk ik daar ook bij onze middelste dochter tegenaan. Haar studie duurt drie jaar waarbij ze verplicht op campus woont. Er wordt in het derde jaar min of meer verwacht dat ze een uitwisseling doet. Het voelt alsof onze oudste kinderen ‘tijdelijk’ zijn uitgevlogen. Ze gaan niet samenwonen of trouwen of zo. Ik heb bij de geboorte van elke van onze drie dochters een geboortedoos gemaakt. De krant van de geboortedag ligt erin. Zo ook het zwangerschapsdagboek dat ik negen maanden bijhield. De eerste piepkleine kledingstukjes… Maar ook het boek waar ik de eerste twaalf maanden uitgebreid verslag deed van hun wel en wee. Oók heeft elk kind een boekwerk van de periode daarna waarin ik de eerste woordjes bijhield, de eerste stapjes, eerste keer los fietsen en leuke kinderlijke versprekingen, kinderziekten, eerste keer op het toilet plassen en de grappigste anekdotes. Heel soms wordt zo’n boek erbij gehaald en lachen we ons slap om de grappige anekdotes en herinneringen. Deze waardevolle dozen zal ik nog niet overhandigen bij het op-een-studentenkamer-gaan-wonen moment. Daar wacht ik nog geduldig mee totdat ze écht een serieus onderkomen hebben. Zodat het niet kwijt raakt bij overzeese verhuizinkjes of per ongeluk achterblijft in een stoffige berging van een verlaten studentenhuis. Daarentegen krijgt elke dochter wél op haar achttiende verjaardag een groot digitaal album met een bloemlezing uit haar leven erin: eerste babyfoto’s, de brief voor haar eerste en achttiende verjaardag en een foto van elk taartmoment tot en met haar achttiende verjaardag. Groepsfoto’s van haar schoolvriendjes van elke schooltijd. Intieme gezinsmomentjes die vastgelegd zijn. Veel fotootjes van het drietal natuurlijk en reisfoto’s horen er ook in. Ik heb gezien dat oudste kind er maar wat gelukkig mee was op haar studentenkamertje. Haar studievrienden bladerden er ook graag doorheen. Ze wil ’m ook graag mee naar Korea nemen. Ik doe zulke projectjes met veel plezier, heel mijn hart leg ik er in. Mijn tweede boek is ook al bijna af… Een heerlijke klus!

Daar zitten we dan in het hartje van Rotterdam. In de drukke maar zonnige Witte de Withstraat. We zitten aan een tafeltje op de stoep. Bagels op ons bordje. Op een terrasje pal tegenover het studentenhuis van onze oudste. Nog wel. Mijn lief heeft haar boekenkasten, kledingkast, bureau en bed al uit elkaar geschroefd. Ik heb met dochterlief ondertussen verhuisdozen ingepakt. Zij heeft ook haar backpack al ingepakt met de kleding die mee gaat naar Azië. Er droogt nog een klein wasje aan het rekje aan het openstaande raam. Stofpluizen bewegen zich over de vloer. Het kind heeft in de laatste anderhalf jaar natuurlijk geen tijd gehad om te stoffen of stof te zuigen… (Klein detail, hun stofzuiger was ook al een tijdje kapot.) Onze bijna antieke stationwagon puilt uit. Later blijkt dat het slot van de achterbak het begeven heeft… Dochterlief gaat op het allerlaatste moment tóch maar mee naar Breda. Lekker in een schoon bed slapen in plaats van op een matrasje tussen het verhuisstof. Morgen gaan ze voor de allerlaatste keer terug. Om de laatste dozen en het matras op te halen en de kamer schoon achter te laten. Haar fiets parkeert ze met een goed slot op de universiteit zoals haar studievrienden ook allemaal doen. In de hoop de fiets over een half jaar weer op dezelfde plek terug te vinden. Onderweg naar huis praat ze over haar visum voor Zuid-Korea, treintickets naar Berlijn, een ticket naar Singapore en de aanvraag van een creditcard. Stapje voor stapje probeer ik in mijn hoofd te wennen aan het idee dat ik over een maand afscheid van haar neem. Eind december vliegen we zelf naar Zuid-Korea om haar op te halen en mee te nemen op een rondreis daar. Kerstmis vieren we samen.

Zó schaamtevol!

Harari durft de grote greep aan. Hij weet zijn lezers te boeien met talloze uitdagende inzichten over hoe wij geworden zijn wie we zijn.
- Bas Heijne

Ik heb ooit, en dan heb ik het zeker over twee decennia geleden, een super pakkende documentaire gezien van TELEAC over het ontstaan van de aarde en de mens. Ik was destijds zó gegrepen door dit verhaal. Het werd zo boeiend verteld en getoond dat ik het later heel graag wilde delen met onze kinderen. Ik heb TELEAC zo’n vijftien jaar geleden aangeschreven om te vragen of die documentaire nog ergens te vinden was. Onmogelijk was het antwoord. En nu is er dit boek van meneer Harari, docent aan een universiteit in Jeruzalem, wat mij doet duizelen en mij hongerig maakt om verder te lezen. Net als Bill Gates vind ik dat dit boek nauwelijks weg te leggen is. Ik heb het einde zelfs al gelezen omdat ik gek werd van de vraag wat hij denkt dat er met de mensheid gaat gebeuren! Ik ben altijd erg geïnteresseerd geweest in de oermens. Onze voorvaderen. Ik heb de zes superdikke boeken van ‘De aardkinderen’ van schrijfster Jean Marie Auel verslonden! Haar reeks speelt zich af tijdens de laatste ijstijd. Op verschillende locaties in het deel van Europa dat niet bedekt is met gletsjers. Het gaat over het meisje (en later de vrouw) Ayla, een homo sapiens, die opgroeit bij een groep neanderthalers. Hoe zij overleeft bij deze groep en hoe zij grootgebracht wordt. Natuurlijk wordt ze verliefd. Ze sticht een gezinnetje. Ze reizen rond en zomers bezoeken zij een groot zomerkamp waar verschillende groepen mensen bij elkaar komen. Zó interessant! Ik heb jarenlang moeten wachten tot 2011 toen het zesde en laatste deel over Ayla uitkwam. Ik hoop nog steeds, waarschijnlijk tevergeefs, dat ze met een zevende deel komt… Aanvankelijk was er uit wetenschappelijke hoek redelijk veel kritiek op haar romans. Alhoewel de schrijfster voor haar boeken echt veel onderzoek heeft gedaan naar de ijstijd, het leven in grotten, het gebruik van kruiden en planten, gereedschap, etc., blijven het natuurlijk heerlijk geromantiseerde verhalen. Ik snap dat haar romans niet te beschouwen zijn als zuiver wetenschappelijk. Maar… in het werk van meneer Harari blijken echter alle facetten die Auel in haar romans beschrijft - zoals kinderen tussen verschillende menssoorten - tóch te hebben plaatsgevonden. Wellicht zal achteraf moeten worden geconcludeerd dat haar visie realistischer was dan eerst gedacht!

Meneer Harari heeft veel kennis uit verschillende disciplines gehusseld tot een zeer aannemelijke geschiedenis van de mensheid. Hij ziet het grote geheel wat ik heel erg bewonder. Hij beschrijft bijvoorbeeld dat de mens oorspronkelijk op vier poten liep en helemaal niet belangwekkend was in het dierenrijk in Oost-Afrika - waar de eerste mensen vandaan kwamen. Voor het rechtop lopen waren smallere heupen nodig waardoor het geboortekanaal dus krapper werd. De babyhoofden werden destijds juist groter door de hersenen die zich ontwikkelden. Door het vele sterven tijdens het baren overleefden alleen de vrouwen die vroegtijdig bevielen. Zij konden juist meerdere kinderen op de wereld zetten. Gewoon een natuurlijke selectie dus. In vergelijking met andere diersoorten brengen wij dus premature kindjes op de wereld. Mensenbaby’s zijn hulpeloze wezentjes die nog vele jaren afhankelijk zijn van hun ouders voor voeding, bescherming en onderwijs. Het idee dat wij mensen eigenlijk allemaal te vroeg geboren worden boeit mij enorm! Ook het feit dat onze taal is geëvolueerd als medium voor roddelpraat en niet voor het overbrengen van kennis over kuddes mammoeten ofzo, is fascinerend. De homo sapiens is een sociaal dier. Samenwerking, en dus ook roddelen, is cruciaal voor overleving en voortplanting. Dit roddelen klinkt misschien als een grap maar wordt écht gesteund door meerdere onderzoeken. Toch was onze taal niet de eerste taal op de wereld. Alle dieren hebben een één of andere vorm van taal. Kijk maar naar mieren en bijen die communiceren over voedselvindplaatsen. Of een papegaai die alles kan zeggen wat hij wil. De mens heeft zich pas goed kunnen onderscheiden van andere dieren door de beheersing van vuur. De mens had toen een betrouwbare bron van licht en warmte, en vuur was meteen een dodelijk wapen tegen rondsluipende leeuwen bijvoorbeeld. Maar het beste van vuur is natuurlijk koken. De drijvende kracht van de ontwikkeling van de mens is geluksgevoel. De mens die steeds streefde naar verdere ontwikkeling van gereedschap, en nu nog steeds ontwikkeling najaagt van technologie, was doodgewoon op zoek naar geluksgevoel! Het kunnen voelen van geluk is genetisch bepaald. Het is vastgelegd in ons DNA hoe gelukkig we ons kunnen voelen. De ene persoon veel meer en makkelijker dan de ander. Biochemie dus. Nu is het cirkeltje rond. Ik bén biochemica! De wetenschap waar mijn hartje wat sneller van gaat kloppen. Meneer Harari gebruikt zijn kennis ook om iets over het einde van de mensheid te zeggen. De mens is van een onbeduidende diersoort in een uithoek van Afrika veranderd in de absolute heerser van de planeet. En meteen ook de grootste nachtmerrie…. We hebben weinig op aarde voortgebracht om trots op te zijn. We zijn, ondanks de verbluffende dingen waartoe de mens in staat is, nog steeds niet tevreden, zoals altijd. De mensheid lijkt onverantwoordelijker dan ooit. We richten de een na de andere ramp aan onder onze ‘collega-dieren’ en de planeet. En dat terwijl we weinig meer najagen dan ons eigen geluk. Zonder eigenlijk ergens een voldaan gevoel van te krijgen. Best schaamtevol eigenlijk…

Diepe ervaringen

De mens die het meest geleefd heeft is niet hij, die de meeste jaren telt, doch hij, die het ’t diepst ervaren heeft.
- Jean Jacques Rousseau

Een breekbare vrouw met een hartelijke uitstraling komt ons in de wilde tuin tegemoet. Sprankelende blauwe ogen, een losjes zittende katoenen hemd aan en een vrolijk gekleurd shawltje om haar hoofd gebonden. Ze verliest haar haar met grote plukken, zegt ze later. Deze mooie vrouw is het jongste zusje van mijn cliënte. Mijn 91-jarige cliënte kan niet auto rijden, haar man was het afgelopen decennium ziek en de trein is te vermoeiend voor haar en dus heeft ze haar zusje in het Oosten van het land al in geen tien jaar opgezocht. Haar veel jongere zus kwam haar zo nu en dan wel opzoeken in Breda, maar dat gaat nu niet meer. Ze heeft kanker. Ze zit in de derde chemokuur van de acht die haar toegezegd zijn. Voor mijn werk kreeg ik de kans om ze elkaar te laten ontmoeten. En dat was heel bijzonder. Ik wilde ze samen in de tuin achterlaten en zelf een uurtje gaan wandelen, maar er stonden al drie tuinstoelen met kussens in de schaduw van een oude boom klaar. In de boerenkeuken stonden drie schoteltjes met appeltaart onder een theedoek te wachten op ons. Het was niet de bedoeling dat ik zou vertrekken. Zo zat ik dus ineens bij een gesprek tussen twee zussen die terug in de tijd gingen en veel over vader en moeder spraken. Moeder die met zeven jonge kinderen in de oorlog achterbleef nadat vader heel jong aan kanker overleden was. Eten uit de gaarkeuken. Jongste zusje van toen tweeënhalf herinnert zich niet zoveel, behalve dat ze nog jaren bij moeder in bed had geslapen. Nonnen die in het huishouden kwamen helpen, maar ook kritiek hadden als niet alle bedden opgemaakt waren omdat de kinderen voor schooltijd ook nog naar de kerk moesten. Oudste zus (mijn cliënte) moest jong gaan werken. Uiteindelijk werden de allerjongsten in andere huizen ondergebracht omdat moeder tuberculose kreeg. Naast herinneringen uit een heftige tijd lachen ze ook veel in de tuin. Vergelijken elkaars uiterlijk. Spreken uit dat het zo fijn is dat ze deze dag samen kunnen doorbrengen. Als ik na een uurtje aankondig dat we zo zoetjesaan ons moeten gaan klaar maken om te vertrekken om weer anderhalf uur terug te rijden, protesteert onze gastvrouw. Ze heeft een lunch voor ons drietjes voorbereid. Onder een andere theedoek op de keukentafel komen drie schaaltjes met vers fruit vandaan, een schaal met heerlijk brood en een schaal met lekker beleg. We eten nostalgisch op de inmiddels antieke bordjes van moeder thuis. Tijdens de lunch lachen we nog even verder - ook ernstige onderwerpen komen aan bod. Ik laat ze praten en luister. Twee zussen die zich beiden heel bewust zijn van hun eindigheid. De vergankelijkheid van het leven. Beiden zussen hebben niet te lang geleden allebei hun man verloren. Desalniettemin geen deprimerende gesprekken. Ik heb gevraagd of ik een paar fotootjes van ze mocht maken. Dat mocht. Een afscheid van elkaar in de oude, verwilderde tuin. Misschien hun laatste afscheid? Ik vroeg of ik haar een kus mocht geven, ik heb uitgesproken dat ik haar een prachtvrouw vind. Daarna liep ik alvast naar mijn auto. De zussen namen innig afscheid. De foto’s heb ik dezelfde avond gemaild naar jongste zus en de kinderen van mijn cliënte. Leuke reacties en een allerliefst berichtje van jongste zus kreeg ik terug. Ik ben dankbaar voor zulke dagen en zulk mooi werk!

Wederom fantastisch mooi weer tijdens het wild kamperen bij de boswachter. Voor de derde keer op rij staan we met de VW kampeerbus op hetzelfde plekje in het bos in de provincie Flevoland - waar je één weekend per jaar wild mag kamperen. Een prachtige plek op een grasveld omzoomd met bomen. Helemaal afgezonderd. Een meertje erbij om te zwemmen en te varen. Deze keer zijn we echter iets heel belangrijks vergeten. In de afgelegen natuur zonder signaal op de mobiele telefoon, zonder winkeltjes en zonder elektriciteit… zijn we toiletpapier vergeten! Mijn zus die al een dag eerder met haar kinderen gearriveerd is heeft een halfvol rolletje. We zijn met zeven mensen. Een halfvol rolletje WC papier is niet veel…. We beloven allemaal heel zuinig te doen. Ik vraag een keer heel beschamend aan twee onbekende pubermeiden mét een rol of ik een stukje mag hebben. Mijn zus bekeek het op een afstandje. “Heb je nou écht van die twee meiden een stukje papier gebietst?” Ja dus. Dolkomisch. De volgende ochtend loopt mijn neefje met het enige, waardevolle rolletje heel omslachtig onder een handdoek verstopt richting de WC. Voor de gelegenheid heeft de boswachter namelijk voor een portacabin gezorgd. Mijn neefje komt terug met een teneergeslagen gezicht. “Er is iets heel ergs gebeurd” biecht hij op. Hij heeft de énige rol die we hebben in de WC pot laten vallen! Hij showt de doordrenkte rol als bewijs… We storten allemaal met een hoop gezucht en gesteun in. Als ik halverwege de dag met mijn zus ook naar die portacabin loop zien we in een tentje waar we langs lopen tegelijkertijd een nieuwe closetrol liggen. We kijken elkaar meteen aan. “Er ligt daar een volle WC rol” merken we simultaan op. Het is toch een stap te ver om een stukje papier aan die mensen te vragen. Wat een hilariteit! In de portacabin vind ik een klein restant rolletje WC papier. We zijn er allemaal blij mee. We zullen er heel zuinig mee doen. We redden het helemaal tot het moment van ons vertrek. We hebben zélfs papier over! Dit rolletje overhandig ik plechtig aan mijn schuldige neef. Hij zou het op z’n slaapkamer leggen, als aandenken.

Naar Mexico afgereisd

We kunnen onze kinderen geen toekomst geven, hoezeer we er ook naar streven die veilig te maken. Maar we kunnen hen wel een héden geven.
- Kathleen Norris

Ons gezin is deze dagen even heerlijk compleet. Een drukte van jewelste. Ze schreeuwen elk het hardst om aandacht. Discussies. Enthousiaste verhalen. Hard gelach. Gezellige maaltijden aan de tuintafel. Overal troep van rondslingerende economie samenvattingen, kleding, koffiemokken, theekopjes en limonadeglazen. Oudste dochter is een paar dagen thuis om haar twintigste verjaardag met ons te vieren. Dat ze dát niet meer vanzelfsprekend thuis viert ben ik me heel goed bewust. Middelste dochter vertrekt op zondag voor een paar weken naar Mexico. Omdat we tijdelijk voltallig zijn vieren we de verjaardag heel nostalgisch met zingend wakker worden, cadeautjes op het grote bed, slingers en ballonnen in de huiskamer, taart met een kaars en een lied en een etentje buiten de deur. Eigenlijk staat haar twintigste verjaardag in het teken van haar grote verhuizing. Naar de andere kant van de wereld. Naar Zuid-Korea. Deze zomer. Die avond in dat sushi restaurant zijn we echter ook goed doordrongen van de laatste avond voor het vertrek van onze ándere dochter, de examenstudente. Aandacht voor haar reis naar Midden-Amerika. De lange vlucht vindt ze het engst. De uren op de luchthaven. Zoals altijd benoemen we tijdens het diner de positieve punten van de jarige job. De bijdragen van de kinderen worden steeds groter, mooier, volwassener en emotioneler. Wat zijn papa en mama toch trots op dit grootse gezin! Onze drie kuikentjes zijn zo mooi groot geworden. De kinderen zijn zelf ook trots hoor. Door onze expat-avonturen durf ik te zeggen dat we een hecht gezin zijn. We hebben op elkaar moeten leunen, elkaar moeten vertrouwen en zijn elkaars steun en toeverlaat geweest. En dat meerdere opwindende periodes in ons leven. De basis van ons gezin is stevig. Mede daardoor (en geïnspireerd door haar oudste zus) heeft middelste dochter de stap durven nemen om alleen terug te vliegen naar haar vrienden in Puebla. Om precies díe reden staan we nu op Schiphol. Ik met een kaart volgeschreven met onze goede wensen in mijn handen - om te lezen in het vliegtuig. Reizende dochter met een rugzakje om haar schouder. Grote koffer is ingecheckt. Lange omhelzingen, tranen, goede wensen en nogmaals omhelzingen. Dan zwaaien, zwaaien en als ze boven loopt nogmaals zwaaien. Zo’n grote stap voor haar. Alleen reizen. Ze zal volwassener terugkeren.

In een bekend café hier in Breda heb ik van mijn werk een workshop. Op een zwoele maandagavond fiets ik erheen. Ik kom in een warm zaaltje terecht waar veel collega’s druk staan te praten. Er zijn twee sprekers - die beiden ook zangeres zijn - en een Surinaamse zangeres met gitaar. Miracles of Music. Muziek raakt iedereen en op meer manieren dan je misschien zou denken. Muziek maken en naar muziek luisteren is niet alleen fijn, het is ook goed voor je brein, je ontwikkeling en je gezondheid. Uit onderzoek blijkt dat muziek je denkvermogen en stemming verbetert. Je wordt er zelfs slimmer van… Muziek is gewoon goed voor je algehele ontwikkeling. Het raakt je: het verwondert, verbaast, emotioneert en brengt herinneringen boven. Het verbindt je met anderen. Ik had al vaker van het effect van muziek op ouderen gehoord. Eén van de zangeressen is ook muziektherapeute en laat wat indrukwekkende filmpjes van haar werk zien. Ouderen die door een hersenbloeding niet meer kunnen praten, maar wél kunnen zingen. Tranen van demente mensen. De muziek brengt ze terug naar vroeger. Zelf had ik onlangs, tijdens het concert van Rob de Nijs, al ondervonden hoe zijn muziek mij terug bracht naar vroeger en hoe het emoties bij me op kon roepen. Een muziekritme kan parkinson patiënten beter laten lopen in plaats van met een been te slepen. De andere zangeres zingt klassieke muziek voor demente bejaarden in tehuizen, zoals het prachtige ‘Ave Maria'. Elke oudere reageert. Hun mantelzorgers staan versteld van de reacties. Als de Surinaamse zangeres wat deuntjes speelt op haar gitaar zingen we allemaal mee. Als ze salsa speelt bewegen we allemaal mee. Dit effect heeft muziek op mensen. Ik zag deze avond ook een filmpje waarin een oude, donkere man die met z’n hoofd gebogen in een rolstoel voorover hangt. Niemand kan echt contact met hem krijgen. Hij herinnert zich niks van zijn jeugd en van zijn werkend leven, zegt hij. Totdat ze hem een koptelefoon opzetten met muziek uit zijn pubertijd. Hij lacht ineens zijn witte tanden bloot, begint met z’n hoofd te schudden als Stevie Wonder en begint te zingen. Zijn ogen stralen. Hij begint te vertellen over zijn jeugd en studie. Dit doet muziek met mensen! Muziek verhoogt de kwaliteit van leven bij dementie, parkinson, autisme, afasie, oorlogstrauma, verstandelijke beperking, eenzaamheid en depressie. Door deze workshop willen ze bij mijn organisatie zo veel mogelijk kwetsbare mensen en hun naasten de wonderbaarlijke kracht van muziek en muziektherapie laten ervaren.Tijdens deze leerzame training wordt er door ons gezongen, gedanst en op een swingende manier geleerd over muziektoepassing tijdens zorgtaken. De muziek die gemaakt wordt tijdens de workshop roept verschillende emoties op. Het zélf ervaren, voelen van muziek gaat tijdens de hele workshop door. Wat weer direct vertaald wordt naar onze cliënten – de ouderen die zorg aan huis ontvangen. Wat doen verschillende soorten muziek met je? Hoe zet je muziek in om te kalmeren, hoe om te activeren? Hoe integreer je muziek in de zorg van je cliënten? Hebben je cliënten wel behoefte en baat bij muziek, en hoe voorkom je overprikkeling?

Ik ben de Nijs

Het leek wel zomer,
toch was het pas eind mei.
Zo'n dag waar van je denkt die gaat niet meer voorbij.
- Rob de Nijs

De klanken brengen me in een flits terug naar mijn jeugd. Naar de stad Groningen waar ik opgegroeid ben. En naar Drenthe waar we twaalf jaar lang een seizoensplek hadden op een boscamping. Ik zie mezelf en mijn vriendinnetje úren lang schommelen en samen hard zingen in de zanderige speeltuin. Soms stonden we rechtop op dezelfde schommel. We zaten net op de lagere school, denk ik. Liedjes uit de jaren’70 zongen wij. Rob de Nijs. Voor de verjaardag van mijn lief had ik twee concertkaarten gekocht. Een jubileumconcert, want Rob is 75 jaar oud geworden. Wij draaiden in het buitenland liedjes van Rob de Nijs in de auto net zoals van Andre Hazes, Guus Meeuwis en De Dijk. Sommige liedjes zijn me mijn hele leven al zo vertrouwd dat ik zelfs het beeld van onze oude radio thuis in de huiskamer op mijn netvlies zie staan. ‘Het werd zomer’ dat uitgebracht werd in 1977 roept dat nostalgische gevoel op. Tranen wellen op als ik de eerste tonen hoor. We zien een oude man op het podium. Een stijve rug. Een spijkerbroek aan. Grijs, kalend haar en een bril op. Zijn beiden handen bevend. Zijn microfoon trilt daardoor alle kanten op. Het is aandoenlijk. Als hij ook een keer een stukje tekst kwijt is en een moment niet meer weet welk lied er gespeeld gaat worden, houd ik me adem in… Dat is helemaal niet nodig. Zijn stem is zo krachtig. Zijn energie ook. Hij heeft humor en kan goed relativeren. Hij staat soms zo dicht bij zijn publiek te zingen! Wij hadden kaartjes voor de derde rij bemachtigd. Een klein zaaltje in Roosendaal. Zó dichtbij en zoveel oogcontact dat het af en toe voelde alsof Rob alleen voor ons aan het zingen was. Ik vraag me af of hij nu, na zoveel decennia in de spotlights, nog steeds zenuwachtig is voordat hij opkomt. Ik lees in een interview dat hij al om uurtje of vijf arriveert bij de schouwburg. Hij mediteert vooraf en kijkt lang naar zichzelf in de spiegel. “En ik zing in. Het is na al die jaren nog steeds: concentratie. Echt bezig zijn met wat diezelfde avond gaat gebeuren. Ik ben dan ook redelijk onaanspreekbaar. Ik kan bijna niet uitleggen aan mensen dat het elke keer een topprestatie is die ik moet neerzetten. Ik zing vaak en graag, op routine inmiddels, maar het mag nooit routine lijken. Mensen moeten voelen dat het op dat moment ontstaat, anders wordt het saai en ongeïnspireerd. Een minuut of vijf voordat ik op moet, sta ik in de coulissen te wachten. Dan doe ik een schietgebedje. Ik moet eventjes mijn zorgen aan de voeten van de Here Jezus leggen zodat ik vrij het podium op kan stappen. Of ik nog onzeker ben? Mijn leven is één grote onzekerheid! Ik weet zo langzamerhand wel dat ik het kan, dat ik bepaalde talenten heb, maar het blijft onzeker. Zo zit ik in elkaar. Omdat ik altijd gehamerd heb op een goede voorstelling. Na het slotapplaus loop ik af en zijg ik neer op een fauteuil en roep: 'Bier!' ” Zo doet hij dat dus. Hij speelt al meer dan dertig jaar met dezelfde band. Dit is niet het eerste concert van Rob de Nijs dat ik bezoek. Veertig jaar geleden, ik denk dat ik acht jaar was, mocht ik mee met een vriendinnetje en haar ouders naar een concert. Irma heette mijn klasgenootje. Ze was enig kind. Ze woonde in een flat in de buurt van het pleintje waar wij aan woonden. Na het concert waar ook Adele Bloemendaal en Mieke Telkamp optraden, en ik meen zelfs Ramses Shaffi, mochten mijn vriendinnetje en ik backstage. Ik zie mezelf nog in een grijze, lange gang wachten bij een gesloten deur. Daarachter zat Rob de Nijs en we kregen na een kort praatje beiden een zwartwit foto waar hij zijn handtekening op zette met een stift. Ik heb de foto nog steeds…! Sommige ballads zong hij in Roosendaal met zoveel emotie. Zoals het lied ’Nu het om haar gaat’. Hij had dit lied twee weken geleden nog gezongen op het afscheid van Frits Spits zijn vrouw. Hij zong deze avond mooie liedjes van zijn nieuwste elpee en natuurlijk ook ‘oude meuk’ zoals hij het zelf noemde. Op een ander moment riep hij ineens ‘Nu gaan we rocken!’ en zong hij zijn grote hits waarbij iedereen ging staan, zingen en dansen. Na een toegift ‘Alles wat ademt’ over wereldvrede eindigde hij het concert met de woorden “Jullie hebben naar een bandje geluisterd…en een zanger.”

Splash! Splash! Mijn hardloopschoenen zijn doorweekt. We zijn deze zondagochtend te laat wakker geworden om vroeg te gaan hardlopen in het bos. Het is de warmste nacht sinds 1901 geweest. We hebben de hele nacht de ventilator aan laten staan. Rond het middaguur lopen we langs de weilanden te zweten. Ik draag een heel kort broekje en een piepklein hemdje. Een band om mijn middel met een flesje water op mijn rug. Zo klam en warm… Mijn lief is sinds lange tijd weer eens mee. Hij kan blijkbaar toch niet leven zonder hard te lopen. We zien de donkere wolken en nog geen tien minuten later valt er een zwoele zomerse regenbui. Dikke druppels. Onweer rommelt vanuit het bos. We zijn kletsnat. We lopen te soppen in onze schoenen. Ondanks het onweer gedonder lopen we ook een aantal kilometers door het bos. Het ruikt naar mijn jeugd. Zompige, zanderige bospaadjes. Nat groen. Ik heb het gevoel dat er kilo’s zand aan mijn schoenen blijven hangen. De regen is ondertussen gestopt. Een waterig zonnetje probeert te schijnen. We zijn helemaal niemand tegen gekomen in het bos. Of toch wel. Een man in een regenponcho schuilde voor de regen onder een dikke boom. Eigenlijk is het heerlijk om zo doornat door de drassige natuur te rennen. Alleen jammer van al die muggenbulten…

Nostalgie

Ik ben blij dat je hier bent

Blij dat je hier bent
- Bløf

De eettafel in de achterkamer is ineens verschrikkelijk leeg. Zo zonder al die uitgeprinte proefexamens van middelste dochter. Zonder al die samenvattingen met stukken tekst die highlighted zijn. Haar slaapkamer die de laatste maand ontploft was met lesboeken, stapels papieren, literaire boeken en een computer pontificaal op haar bureau. Als ik de slaapkamerdeur opende zat ze met haar bureaustoel omgedraaid en benen op haar bed geleund te leren, soms over haar bureau gebogen en soms op haar bed met haar rug tegen de muur geleund. Soms was het muisstil achter haar deur en soms hoorde je haar breeduit praten om alles in haar hoofd nogmaals te herhalen. Het zit erop. Haar examens voor haar International Baccalaureate Diploma zijn afgerond. Het heeft nogal wat teweeg gebracht in ons gezin. Voor haar. En voor ons. Papa en mama, twee afgestudeerde chemici, werden logischerwijs om hulp gevraagd. Het begon allemaal met het inleveren van verschillende belangrijke chemistry papers die meetelden voor het examen. Het bedenken van experimenten waarbij onze hulp werd gevraagd en vervolgens het nakijken van de verslagen van biologie en scheikunde. Zo zat ik de ene dag met dochterlief een goed experiment te bedenken en weken later in het weekend met haar het eenduidige verslag door te lopen. Papa heeft de laatste weken bijna elk vrij uur besteed aan examenopgaven en uitleg van scheikundige en wiskundige onderwerpen. Het is voor ons beiden meer dan dertig jaar geleden dat we afstudeerden van het atheneum. Ik moest soms heel diep graven…. Toch heb ik wel meegekeken met haar examensommen. Maar eerlijk is eerlijk…papa heeft net als dochterlief zijn ziel en zaligheid er aan gegeven. Hij nam een middag vrij. Hij nam nogmaals een ochtend vrij. Zij stond supervroeg op. Ik kocht Valdispert tabletten en rolletjes druivensuiker. Nu is het voorbij. Een nostalgisch gevoel. Ik zal haar niet meer zien blokken aan de eettafel. Ze gaat namelijk studeren in een andere stad. Geen rondslingerende boeken en schriften meer. Haar laatste lesdag is geweest. Haar Prom Night is voorbij. Haar laatste examen is achter de rug. Haar boeken zijn ingeleverd. Haar zomer is begonnen. Meteen na haar laatste examen (scheikunde!) heeft ze met een vriendin alle schoolboeken opgehaald van huis en ingeleverd op school. Daarna een middag in het park om de vrijheid te vieren. Een dansfestival in de stad. Op dit moment logeert ze met vriendinnen in een huisje in Zeeland. Ze verdient het. Ze heeft keihard gewerkt. Ze was moe. Ze was op momenten gespannen. Soms teleurgesteld. Soms wild enthousiast. Soms een traan. Het zit erop. In juli horen we de uitslag. De punten die belangrijk zijn voor de toelating op de universiteit. Ondertussen vertrekt ze binnenkort in haar uppie naar Mexico. Ze heeft alle logeeradresjes geregeld. Ze gaat zelfs met een groep Mexicaanse vrienden een reisje maken naar Veracruz, aan de Golf van Mexico. Deze zomer wordt ze achttien. Nostalgie.

Met de armen om elkaars schouders geslagen loop ik met onze oudste dochter in het Zeeuwse zonnetje richting het strand. Slippertjes aan. Blote schouders en benen. We hebben ieder een oortje in met de zeer toepasselijke muziek van Bløf. “Zoutelande” Precíes de badplaats waar we nu zijn. Jongste dochter loopt met papa voorop. Ze hebben de twee vouwfietsjes mee om de volle strandtassen aan te hangen. We staan drie dagen op een boerderijcamping een kilometer buiten Zoutelande. Een dag eerder zijn we in Zeeland aangekomen. Het weer was toen minder zonnig en dus namen we onze vlieger mee naar het strand. De wind kwam met vlagen. Het was niet makkelijk om de vlieger hoog te houden. Al doende kregen we de kunst steeds beter onder de knie. Je moet de vlieger, volgens de beschrijving, besturen als een fiets. We deden ons best. De een had ‘the hang of it’ sneller te pakken dan de ander. Ik rende voornamelijk ín de vlieger, raakte in gevecht met de vlieger of in de knoop met de twee lange touwen. We vierden die zaterdagmiddag het Pinksterweekend op een zonnig terras van het strandpaviljoen. Na de warme zondag op het strand nam ik voor het eerst in Nederland een buitendouche. Dat vind ik persoonlijk het meest ultieme reis- of zomergevoel! Buiten douchen. Wanneer je dan omhoog kijkt zie je de toppen van de bomen. De lucht. Meestal een knalblauwe lucht. Ik heb van diverse buitendouches mogen genieten. In Namibië in een woestijn toen we met de Defender door zuidelijk Afrika trokken. Diezelfde reis kampeerden we ook aan een rivier waar veel nijlpaarden en krokodillen verbleven. Precies op de grens tussen Botswana en Namibië. Daar hebben we zó verschrikkelijk avontuurlijk gedoucht! Uitkijkend op de nijlpaarden in het water. Of in een douche waar een gifgroene slang gevaarlijk aan een tak boven de toiletpot hing. Op schiereiland San Pedro hadden we zelfs een eígen buitendouche bij ons Belizaans strandhuisje. Ook op het eiland Cres in Kroatië hadden we buitendouches op de camping. Absoluut het ultieme zomergevoel. Nu dus ook in Zoutelande, op de boerderijcamping! Van onder de warme douche vandaan zag ik het dak van ons Volkswagen campertje uitsteken. De eerste keer dit jaar dat we met onze antieke bus weer op stap zijn gegaan. Met een gereviseerde motor die als nieuw rijdt. Een koppeling die niet meer zwabbert en nieuwe schuifraampjes. Middelste dochter was deze keer niet mee. Ze is met schoolvriendinnen naar Zeeland vertrokken. Zij gaat in juli weer een paar weken met ons mee. Dan gaat oudste dochter juist weer niet mee. Zij reist op dat moment via Singapore, Maleisië en Bali naar haar nieuwe studentenkamertje in Seoul. Onze bus vol herinneringen. Al zijn we soms niet meer met z’n vijfjes compleet, sowieso is de schuifdeur vol met reisfoto’s en herinneringen van ons gehele gezin beplakt.

True beauty

The true beauty of music is that it connects people. It carries a message, and we, the musicians, are the messengers.
- Roy Ayers

Als we aankomen met onze fietsen in het drukke centrum lezen we een berichtje op de telefoon dat onze vrienden waar we mee af hebben gesproken naar huis zijn gegaan. Het Bredase Jazz Festival is vandaag weer los gebarsten. Jaarlijks komen er naar schatting 250.000 bezoekers op af. Mijn lief en ik lopen dus saampjes naar de Grote Markt en vinden warempel twee lege stoeltjes op een terrasje. We bestellen wat en genieten een uurtje van de muziek op een groot podium. We hebben namelijk nóg een afspraak met twee andere mensen. Oók zij sturen een berichtje dat ze onverhoopt niet naar de stad komen. Je zou bijna denken dat we niet gezellig genoeg zijn om een avondje mee door te brengen! We staan op en lopen naar het podium waar we vanavond eigenlijk voor gekomen zijn. De Amerikaanse jazz band Tuba Skinny. Zij laten het originele New Orleans geluid horen. Met een wasbordje, een grote sousaphone en een geweldige zangeres. Magnifiek! Ze toeren door Europa en kunnen zodoende aanhaken op dit swingende Brabantse festival. De grootste van Europa. Hun blues muziek, en vooral het wasbordje, bracht me terug naar Alabama waar wij een half jaar gewoond hebben. Wij hebben daar in de zomer een onvergetelijk concert bezocht in zo’n groot southern mansion. Snikheet natuurlijk. In de patio viel het nog enigszins mee door een zuchtje wind. Een blues band speelde werkelijk de sterren van de hemel. De ambiance was natuurlijk perfect. We werden door de muziek gegrepen. Onze dochters, toen nog peuter en kleuter, werden gevraagd op de wasbordjes te spelen. De oudste kon zich niet meer inhouden en danste er op los. Het optreden eindigde met een wervelend applaus en de band bedankte ons danseresje voor haar show. Ik had een week voor het Bredase Jazz Festival het programma doorgenomen met een client van mij. Deze meneer was tot voor kort een gevierd jazz pianist en reisde met de band, die zijn naam droeg, de hele wereld over. Helaas kan hij sinds een paar maanden door een ongelukkige val uit zijn bed zijn linkerhand niet meer gebruiken. Met als heel droevig gevolg dat hij niet meer piano kan spelen. Zijn piano staat te verstoffen in de huiskamer. Natuurlijk kent hij bijna elke jazz band die op het programma staat. De meeste muzikanten zelfs persoonlijk. Samen hebben we dus vooraf een keus gemaakt welke optredens in Breda écht de moeite waard zouden zijn. En hij had gelijk.

Een yoga vriendin was laatst wild enthousiast over de workshop van yoga lerares Nicki uit Israel. De workshop droeg de naam ‘Divine Interconnection. The path of yoga wakens the self.’
Mijn interesse was gewekt. De eigenaresse van mijn yoga school is Amerikaanse en ik denk dat dat mede een reden is waarom er zoveel internationale gastdocenten welkom zijn. Lerares Nicki heeft een eigen vorm van yoga ontwikkeld. Aruna yoga. Het is een yogabeoefening die alle vormen van yoga omvat inclusief hatha, vinyasa en kundalini. Je leert het huidige moment te verwelkomen en je oordeel op te schorten. Dat vind ik een mooie theorie. Het biedt ook een manier om de fluctuatie van de geest tot stilstand te brengen door een waarnemer te worden. Haar vorm van yoga brengt ook zelf-heling. Nicki’s zus is mede daardoor genezen van uitbehandelde longkanker… Het uitgangspunt is de filosofie dat er maar één realiteit is. Dit kan de waarheid, God, Godheid, schepping of de natuur genoemd worden. Toen ik ruim op tijd de grote zaal in kwam lopen bleken we vooraf een kwartier te mediteren. Ik zag mijn juf naast Nicky met ogen dicht in lotushouding zitten, maar ik was niet ingelicht over het mediteren. Ik keek dus lekker om me heen, praatte een beetje met mijn buurvrouw en bestudeerde de intrigerende, fijngebouwde gastdocente die zo mooi in het wit gekleed was. Later bleek ze een enorm krachtige energie te bezitten! Het is volgens haar niet nodig om flexibel of zelfs fysiek in staat te zijn om aruna yoga te doen. Ik maakte me deze avond dus geen zorgen om mijn zeer pijnlijke pols en flinke pijn in mijn onderrug. Inderdaad lag de nadruk niet op lichamelijke houdingen, maar meer op teksten van de gebeden en liederen, haar luide boodschap om ballast kwijt te raken en meditatie. We mochten intenties zachtjes fluisterend uitspreken. Ballast die je kwijt wilde mocht je in een zogenaamd vuur in het midden gooien. Het doel was om je open te stellen voor emotionele blokkades. Deze blokkades worden tijdens de les vrijgegeven met behulp van yoga en meditatie. Ik voelde me heel welkom met mijn lichamelijke pijntjes. Omdat er een flinke vleug kundalini yoga in haar workshop zat betekende dat er vooral veel herhalingen in kleine oefeningen zat. Zwaar! Trillende benen die in de lucht steken of schouders die bijna uit elkaar ploffen van het op en neer bewegen van je armen. Toch noemen ze deze vorm yoga bodiless-yoga… Zelfs als je alleen bij sessies aanwezig bent, zonder deel te nemen aan de fysieke activiteit, zul je je genezend vermogen openen. Ik hoop dat het waar is, want mijn huisarts heeft me vandaag nog voorgeschreven dat ik voor de pijn meerdere keren per dag twee paracetamolletjes mag innemen. Ik draag een polsband ter ondersteuning. Mijn rugpijn is volgens mijn huisarts gelukkig geen hernia en ook geen bekkeninstabiliteit. Ondertussen heb ik mijn eerste naaldje voor rugpijn alweer laten zetten (in mijn bovenlip) door mijn vriendin, de acupuncturiste. Samen met de intense yoga workshop en een omhelzing van Nicki herself hoop ik er het beste van. Maar eerlijk is eerlijk: dagen na mijn ontmoeting met Nicki is mijn rugpijn écht verminderd!

Eén Poolse oud-strijder

Het is goed dat we herdenken. Uit eerbied voor degenen die overleden zijn of slachtoffer van geweld zijn geweest. Vanwege de onschuld van de slachtoffers. Omdat het niet nog eens mag gebeuren. Om ervan te leren.
- Ben Nijhuis

Er verzamelen zich honderden mensen rondom het Bredase monument ‘de Vlucht’. Voor mij, mijn eega en dus ook voor onze kinderen de eerste keer in ons leven dat we tijdens Dodenherdenking bij een oorlogsmonument aanwezig zijn. Voor de gelegenheid had ik vier oranje rozen gekocht. Met elk een oranje lintje. Het eerste dat ons jongste kind in mijn oor sist, nadat ze in het park om zich heen gekeken heeft, is “We zijn de enigen die een bloem meegenomen hebben!”. Het lijkt inderdaad zo. In het gras liggen echter vele kransen te wachten om eerbiedig neergelegd te worden voor het monument. Er zijn zeer weinig veteranen, maar dat is misschien ook logisch gezien het feit dat de oorlog al bijna vijfenzeventig jaar geleden geëindigd is. Er zijn wel opvallend veel jongeren. Kinderen van een basisschool en veel jonge padvindertjes. Een leerlinge van de school van onze jongste leest een gedicht voor. Natuurlijk houdt onze burgemeester een mooie voordracht over het thema van dit jaar ‘Geef vrijheid door’. Er volgt een taptoe en veel bloemenkransen worden gelegd voor de burgers en militairen die zijn omgekomen. Er is nog precies één oude, Poolse bevrijder aanwezig. Heel voorzichtig wordt er voor hem geklapt. Dat raakt me. Breda is namelijk bevrijd door de Polen. Samen met de Canadezen. Beiden volksliederen worden gespeeld. Hun vlaggen wapperen ook trots in de wind. Tijdens de twee minuten stilte zie ik jongeren die op picknick kleden aan het relaxen waren opstaan om hun eer te betuigen. Respectvol. Pas vanaf 1988 vinden plaatselijke herdenkingen - net zoals de Nationale Herdenking op de Dam - plaats om 20 uur en wordt deze herdenking ook op televisie uitgezonden. De eerste plaatselijke herdenkingen in 1945 vonden plaats met stille tochten naar plaatsen waar mensen tijdens de Tweede Wereldoorlog gefusilleerd zijn. Zoals op de Waalsdorpervlakte bij Den Haag, in de Kennemerduinen en bij kamp Vught. Sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog leven we in Nederland in vrede en vrijheid. Tóch gaat er geen dag voorbij zonder dat ergens in de wereld een oorlog woedt… Nadat alle kransen gelegd zijn in het Bredase park is er ruimte voor het publiek om bloemen te leggen. Ook wij lopen naar voren om onze rozen neer te leggen. Gelukkig voor onze jongste zijn we niet helemaal de enigen… Sinds een paar maanden heb ik een Joodse cliënt die de verschrikkingen in Auschwitz als kind overleefde. Zijn persoonlijke, gruwelijke verhalen deel ik thuis met mijn gezin. Dit jaar staan we in ons gezin meer dan ooit stil bij de Holocaust. Mijn cliënt, een lieve meneer, vindt dat besef fijn. Zodat we ervan leren. Omdat het niet nog eens mag gebeuren.

Onze allereerste vaatwasmachine was héél erg smal. Ik wilde er heel graag een en de ruimte in de oude keuken in ons Bredase huis liet maar een heel klein vaatwassertje toe. Het was de oude eikenhouten keuken van de vorige bewoonster waar we de keukenkastjes groen van hadden geverfd. Ik was heel blij met het toen hippe RVS vaatwassertje. Er pasten geen pannen in. Een piepklein bestekbakje op de bodem. Sowieso was hij heel snel vol met een jong gezin van vijf. Acht jaar geleden hebben wij een nieuwe keuken laten plaatsen toen we een grote aanbouw aan ons huis lieten plaatsen. Een volwaardige afwasmachine werd ingebouwd. Wat een ruimte! Omdat we het fornuis en de combi-oven van het Italiaanse merk Boretti hadden gekocht besloten we ook de vaatwasser van dit merk te kopen. Al gauw kwamen de eerste mankementen… Allereerst braken de wieltjes van het onderstel regelmatig af. Wat een ergernis als je weer een wieltje over de keukenvloer hoorde rollen, of tussen de deur klem zat. Toen we terugkwamen uit Mexico heb ik nog een kostbaar setje nieuwe wieltjes gekocht, maar al snel waren deze nieuwe wieltjes ook lam. Daarnaast was de veer uit het klepje gesprongen waar het wastabletje in moet. Ons tabletje lieten we altijd tussen het bestek vallen. Natuurlijk zaten de sproeiarmen ook zo nu en dan verstopt met piepkleine stukjes eierschil of draadjes van iets vaags groen. Dat pulkte ik er dan met een keukenmesje weer uit. Een paar weken geleden kwam er geen water meer in de vaatwasser. Dat kan volgens de gebruiksaanwijzing van alles zijn, wat mijn lief vervolgens allemaal gecheckt heeft. Loodgieters uit de buurt wilden voor onze Italiaanse vaatwasser niet langs komen, want de onderdelen waren zeer moeilijk verkrijgbaar. Dan maar een Boretti monteur uit Amsterdam die alleen al voor het voorrijden negentig euro durfde te vragen, en daarna zestien euro per tien minuten. De machine markeerde zóveel dat het niet loonde om te repareren. Boretti garandeert dat hun vaatwassers langer dan acht jaar meegaan en zodoende kregen wij korting op de nieuwe vaatwasser. De voorrijkosten en de extra tijd hoefden wij niet te betalen. We hadden écht geluk, want twee weken erna was de periode verstreken! Al heel kort daarop beseften we dat we helemaal geen geluk hadden. Boretti heeft er maar liefst tweeënhalve week over gedaan om de nieuwe vaatwasser te plaatsen. Al die tijd deden we drie keer per dag een vaat met de hand. De hele dag een vol aanrecht om naar te kijken. Mijn lief en onze meiden hebben écht hun steentje bij moeten dragen, want door artritis in mijn pols is juist afwassen zeer pijnlijk. Maar.…voorlopig staat er weer een praktische afwashulp in de keuken!

Zotte lentedag

“People parted, years passed, they met again - and the meeting proved no reunion, offered no warm memories, only the acid knowledge that time had passed and things weren't as bright or attractive as they had been.”
― Jacqueline Susann

Toen onze drie meisjes nog jong waren gingen we op Koninginnedag met oranje kleding en glimmende prinsessenkroontjes in hun haar de straat op. Vlaggetjes geschminkt op hun wangen. Heel veel vroeger zelfs met zelfgemaakte kartonnen kroontjes op hun hoofd. Een feestdag met een koninklijk tintje. Zelf heb ik al heel lang een oranje corduroy colbert in de kast hangen. Een bijpassende oranje hoed met een lichtgevende bloem en een oranje shawl wachten in een rieten mand op die ene koninklijke feestdag per jaar. (Alhoewel die mand ook vol ligt met knaloranje T-shirts en toeters voor de voetbalwedstrijden waar Oranje mag voetballen…) Juist in het buitenland is er nog een sterker Oranjegevoel dan thuis in Nederland. Vooral in Madrid werd Koninginnedag zéér uitgebreid gevierd op het Hollandse basisschooltje aldaar. Daar, maar ook meerdere keertjes in het Valkenberg park in Breda, hebben we op een kleedje onze koopwaar zoals uitgelezen kinderboeken, speelgoed waar ze op uitgekeken waren en zoete meidenfilms op DVD aan de man gebracht. Onze eerste Koningsdagviering (en niet Koninginnedag!) in Breda gingen de jongste twee, in vol ornaat met oranje Tshirts, met ons mee naar het Valkenberg park. For old times sake. Struinen over de vrijmarkt. Ik had alleen geen zin meer in mijn oranje colbertje. Al slenterend kregen we alle vier hetzelfde gevoel. Deze periode is voorbij. Geen glorie. Onze meiden zijn niet meer op zoek naar goedkope kinderboeken, tweedehands kindermerkkleding of speelgoed. Er werd op de vrijmarkt eigenlijk alleen maar meuk voor jonge kinderen aangeboden. En foodtrucks en live muziek natuurlijk. Zelf heb ik nog drie leesboeken op de kop kunnen tikken, maar dat ging met veel moeite. Er werden nog wel leuke, creatieve spelletjes gedaan zoals eieren gooien, vier droge biscuits in twee minuten opeten of op de foto met een gevangen tamme kip die gewoonlijk vrij rond loopt in het Valkenberg park. Vroeger gingen we met onze kleuters naar een spelletjes circuit bij ons in het dorp - waar op een dorpsweitje spelletjes als zaklopen en kegels omgooien werd gedaan. Een stempelkaartje en een glas limonade erbij. Die periode is dus voorbij. Onze Koningsdag in Valkenberg park was er vooral één van voorbije glorie. Thuis hebben we natuurlijk wél oranje tompoucen gegeten. Geen idee hoe we volgend jaar Koningsdag in Breda kunnen vieren. Alhoewel, ik hoorde van het ‘Helden van Oranje’ concert - een nieuw feestje in Breda op Koningsnacht. Voor mijn lief en mij. Zoiets als dat wij heel lang geleden samen naar het Amsterdamse centrum fietsten voor de viering van Koninginnenacht…. Voor de meiden zou 538Koningsdag misschien een feestelijk tintje kunnen geven?

Er loeit keihard een alarm door de fietsenstalling van het Bredase treinstation. “Mam, dat heb jij gedaan!” hoor ik onze jongste dochter op een verwijtende toon zeggen. “Er stond toch op de deur dat het een nooduitgang was mét een alarm!” voegt ze er nog even toe. Kort daarvoor zag ik dat de medewerker van de fietsenstalling mijn fiets met houten krat weer verveeld uit het rek trok en hem op een verhoogde fietsenstalling plaatste. Schuldbewust liep ik toch maar even naar hem toe. Hij legde uit dat mijn fiets niet zo half in het gangpad mocht blijven staan vanwege voorschriften van de brandweer. Dit soort gedoe zal toch niet de trend van de rest van de dag worden…? We zijn namelijk op weg naar de internationale trein. Jongste kind heeft twee weken schoolvakantie en wij gaan samen leuke dingen doen. Haar zussen zijn immers keihard aan het studeren. Vandaag gaan we een dag in België doorbrengen. Shoppen in Antwerpen. Sinds twee weken rijdt er een rechtstreekse trein vanuit onze stad in een half uur naar het centrum van Antwerpen. Zodra je uit het prachtige station stapt loop je zo het winkelhart van Antwerpen binnen. Dochterlief en ik hebben ook samen in de meivakantie eens gewinkeld in het Duitse Aachen. Dat beviel toen ook zo goed, en nu weer. We slagen zo goed voor haar! Zwierige zomerjurkjes, stoere korte broeken, vele T-shirts en zelfs een heel leuke bikini! Ook ik slaag voor een stoer legergroen overhemdjasje, een bloemig zomerjurkje en, ik kan het bijna niet geloven, maar óók voor een bikini. Ik had de hoop opgegeven maar onverwachts lopen we toch aan het eind van de middag bij een leuk boetiekje binnen die de leuke naam Banana Moon draagt. Dochterlief duikt mee het krappe pashokje in en helpt me de meest ingewikkeld geknoopte bovenstukjes te ontrafelen. Tegenwoordig is het mode dat er vele touwtjes over de rug lopen. Een hoop lol en veel geduld later sta ik zeer tevreden bij de kassa af te rekenen. Dat Belgische taaltje is zo charmant. De verkoopster heeft het heel lief over ‘zot’ en ‘kuisen’ en zeggen overal ‘ke’ achter. “Wilt u er een taske bij of gaat het zo mee in het dooske?” Natuurlijk word je hongerig van winkelen en is een versgebakken warme Luikse wafel nodig om die honger te stillen. Ons meiske wentelt zich in mijn overvloedige aandacht voor haar. We hebben pas in de avond de trein terug gereserveerd en dus zoeken we nog een frietkot voor verse Vlaamse friet, maar die vinden we niet in de buurt van het station. Dan maar een heerlijke maaltijd in een eetcafeetje. Een tafeltje aan het raam, want ik ben dol op mensen begluren. Of zoals dochterlief zegt ‘mensen stalken’.

Levensmoe

Een mooi uiterlijk vervaagt met de jaren, maar een goed hart houd je voor altijd mooi.
- Karen Salamsohn

We zitten naast elkaar op een bankje in de zon. De rollator staat ernaast. Een boekje met plantennamen in het mandje. We kijken uit op een groepje ganzen en siereenden achter een hek. We zijn op de kinderboerderij. Een klein jongetje maakt bange geluiden en daar reageren de ganzen weer op met luid gakken. De bijna 100 jarige naast mij kan er niet echt van genieten zegt ze tegen me. “Anja, mijn lijf is zó moe. Het gaat gewoon niet meer.” Ik ken haar nu een maand en na de blaasontsteking heb ik haar verward zien raken. Het gebeurt vaker dat ouderen bij een ontsteking in een delier geraken. Toch is ze er flink bovenop gekomen. Ze weet dat ze soms wat verward is. Ze vergeet dingen die ze al haar hele leven weet. Hoe lang ze getrouwd was, of ze in de oorlog getrouwd is, hoeveel kinderen haar dochters hebben. Ze weet het gewoon niet meer. De eerste keer dat ik haar ontmoette moest ze huilen. Ze is levensmoe. Ze is op, maar haar hart is sterk. Nu hier zittende op het bankje op de kinderboerderij waar ik haar gebracht heb, vertelt dat ze me dat haar einde nabij is. Ze ademt zwaar. “Hoe weet u dat?” vraag ik haar. "Ik voel het” antwoordt ze. We praten nog even door. “Zullen we maar lekker naar huis gaan?” vraag ik haar ondanks dat haar dochter me gevraagd had met haar moeder te gaan wandelen. Dochter had het plantenboekje hoopvol in het mandje gelegd zodat we een stukje in het bos zouden wandelen. Nog niet zo lang geleden had ze dat gekund. Nu niet meer. Mevrouw koos voor de kinderboerderij. Zittend in de stilstaande auto bij haar voor de deur praten we nog even verder. Ze zegt dat ze geen wandelingetjes meer wil maken, dat haar lichaam op is. Ik zie de vermoeidheid. Ik constateer haar geheugenverlies. Ik zie vandaag de levensenergie bijna letterlijk uit haar lijf weg vloeien… Toen ik een uurtje eerder bij haar voor de deur stond deed ze open op haar kousenvoeten, zonder ondergebit en zonder bril. Ze is gewoonlijk zo’n nette dame! Toen we naar de huiskamer liepen zag ik haar schoenen naast het bed staan, haar gebit lag op het sprei en haar bril op het nachtkastje. Ik vroeg of ik haar soms wakker gebeld had en dat was zo. Haar ogen zagen er zonder bril heel oud uit. Voor het eerst keek ik goed naar haar bijna 100 jarige ogen. Ze stonden heel moe. Na het bezoekje aan de kinderboerderij gaan we op haar balkon wat drinken. Ze herhaalt nogmaals dat haar einde heel nabij is. Ze wil gecremeerd worden. Ik vraag haar wat de mooiste periode in haar lange leven geweest is. Ze denkt even na en antwoordt dan dat haar hele leven goed was. Ze hadden het goed in haar ouderlijk gezin, een fijne sfeer thuis. Ze mocht als meisje een vervolgopleiding doen en is schooljuf geweest. De oorlog is niet heel hevig voor haar geweest. Ze heeft een heel goed huwelijk gehad. Haar drie kinderen hebben alledrie een leuke partner getroffen en zijn goed terecht gekomen. Ze weet niet meer hoeveel kleinkinderen bij elk gezin horen. Op het bureau ligt een geplastificeerde levensboom van haar familie. Om haar te helpen herinneren. Op tafel een boek met foto’s van haar broers en zussen, kinderen en kleinkinderen. Daar bladert ze graag in. Het breiwerkje dat er naast ligt heeft ze al lang niet meer aangeraakt. Ik help haar de kant-en-klare maaltijd op te warmen in de magnetron. Ze dekt de tafel voor één en ik schenk een glas water en een glas sap voor haar in. Ze moet goed drinken bij deze warmte en zeker om een volgende blaasontsteking te voorkomen. Ze loopt met me mee naar de voordeur om me uit te laten. Ik pak zachtjes haar bovenarm en twijfel of ik haar een kus zal geven. Ik heb het gevoel dat ik haar niet meer ga zien. Ik ken haar pas een maand, dus ik doe het niet. In plaats daarvan zeg ik haar dat ik haar vrijdag weer zie. In mijn hoofd denk ik van niet, ik vraag me af of ze dat voelde. Ik zwaai en ze sluit de voordeur. Eenmaal thuis stuur ik haar kinderen een berichtje met het verslag van mijn bezoek. Na een slapeloze nacht vol peinzen en nadenken hebben ze besloten hun moeder meteen op te laten nemen in een zorghotel. Toen ik hun antwoord opende verwachtte ik te lezen dat ze heen gegaan was. Helaas voor haar was dat niet het geval. De verhuizing is voor haar niet meegevallen hoorde ik een paar dagen later. Ik wens haar toe dat haar einde inderdaad nabij is zoals ze het zelf graag wil.

Onze kruiwagen wordt geleend. Ik hoor de buren in de achtertuin zwoegen en praten over de agressieve aanval van rupsen. De buxusmot heeft zich vorig jaar in onze straat gemanifesteerd en de eerste buren zijn dit weekend begonnen hun buxushaagjes te verwijderen. Onze voortuin bestaat uit vakken van een volwassen buxushaag die we vijftien jaar geleden geplant hebben. Ik wil nog niet zo makkelijk opgeven. Met twee dochters heb ik jampotjes vol rupsen met een pincet uit de boompjes geplukt. Bijna honderd in een uur! Dochters gaan nog een paar dagen door. Honderden rupsen! Vorig jaar deed ik het net zo en dat ging eigenlijk best goed. Er is nog maar een meter haag aangevreten door de rupsen, de andere veertig meter staat er frisgroen bij. Met mijn lief ben ik in het afgelopen zonnige weekend rustig naar een nabijgelegen tuinderijdorp gefietst. Daar rupsengif en buxusmest gekocht. Als de boompjes namelijk sterk zijn kunnen ze een rupsenaanval overleven. Natuurlijk ook meteen een geurende kamperfoelie voor de bijtjes gekocht. De arme bijtjes die het wereldwijd zo zwaar hebben… Bijen zijn zó nodig voor het veelzijdige groen op onze planeet. Ik had een kort filmpje van een TED talk over de bijenpopulatie gedeeld met vrienden, en onze buurt’app. Ik kreeg zoveel positieve, enthousiaste reacties uit de straat. Foto’s van zakjes aangeschaft bloemenzaad werden vurig gedeeld. Wij hebben zelf voor honderd vierkante meter veldbloemenzaad gestrooid op de landelijke zaaidag. Aan de voorkant van ons huis en langs de groenstrook aan de overkant. In ons straatje zullen de bijtjes straks een lint van bloemen vinden! Elke stapje is er één om de bij - en daarmee de toekomst van onze planeet - te redden!

Prom night

You have brains in your head. You have feet in your shoes. You can steer yourself in any direction you choose. You’re on your own. And you know what you know. You are the one who’ll decide where to go.
- Dr. Seuss

Iemand moet toch de laatste zijn? Ik was trouwens niet de állerlaatste. Ik was de één na laatste… Er was afgelopen woensdagavond een hardloopwedstrijd georganiseerd bij zonsondergang. In een ander bos dan het Mastbos. Er waren twee afstanden, vijf en tien kilometer. Ik koos voor de laatste. Normaalgesproken trainen we met de groep op woensdagavond dus het was eigenlijk een leuke, alternatieve training… Er deden in totaal nog geen vijfhonderd hardlopers op beiden afstanden mee. En ik was dus de één na laatste die arriveerde toen de zon al vrijwel onder was. Mijn lief zei doodleuk voor mijn vertrek bij de voordeur dat ik niet meer binnen mocht komen als ik er langer dan een uur en tien minuten over zou doen. Ik had zelf helemaal geen doel voor ogen, het was immers een training. Kennelijk waren die paar honderd creatieve hardlopers toch allemaal wat sneller dan ik dacht. Ik eindigde namelijk in m’n uppie, met een fietser naast me, terwijl ik bijna mijn complete trainingsgroep langs het parcours zag staan. Ik werd ruimschoots voor de finish door de luidsprekers omgeroepen met naam en toenaam. Een applaus volgde. Voor de aandacht is het dus helemaal niet verkeerd om bijna als laatste te eindigen! In dit bosgebied, tegenwoordig bekend als boswachterij Dorst, was in vroegere tijden juist geen boom te vinden. Als gevolg hiervan ontstonden zandverstuivingen. Aan deze verstuivingen heeft het gebied zijn heuvelachtige karakter te danken. Het was écht een fraai parcours. Weer eens wat anders dan het Mastbos waar ik twee keer per week rondren. Om de verstuivingen te bedwingen is Staatsbosbeheer in 1899 gestart met het planten van dennen. In de loop van de jaren is een gevarieerd natuurgebied ontstaan met naaldbos, loofbos, heidevelden, vennen en heuvels van stuifzand. Ik vond het heel erg mooi. In dit mooie gebied liggen ook de zogeheten leemputten. Deze leemputten zijn sinds het begin van de 20e eeuw afgegraven voor de productie van baksteen in de nabijgelegen steenfabrieken. De leem werd gewonnen uit een prehistorische rivierbedding die dwars door de boswachterij loopt. In 1927 gaf Staatsbosbeheer toestemming voor het baden en zwemmen in twee van de aldus ontstane putten. Tegenwoordig zijn er geen badgasten meer welkom. Stoere Schotse Hooglanders bivakkeren nu rond de plassen. De leemputten vormen prachtige vennen met een grote variatie aan planten en dieren. Naast de uitgezette Schotse Hooglanders én een kudde Exmoor pony's (de laatste wilde paarden in Europa) bevindt zich rond de leemputten ook een behoorlijke populatie vleermuizen en hebben vogels er hun broedplaats. Ook is een specifieke flora ontstaan. Zo komen hier planten voor als sint-janskruid, duizendguldenkruid, geelgroene zegge en grondster. Door dit gebied heb ik een fenomenaal rondje mogen rennen bij het mooiste licht van de zonsondergang. Ik heb binnen de tijd gelopen die me door mijn lief opgedragen werd. Door de kleinschaligheid van de wedstrijd was het eigenlijk allemaal heel charmant. Volgend jaar doe ik weer mee!

Met een tutorial op YouTube op het computerscherm en een bus haarlak, tientallen haarspeldjes en een haarborstel in de aanval probeer ik de meest kunstige, elegante haarmodelletjes die dochterlief me opdraagt na te bootsen. Onze middelste dochter heeft haar prom night deze week in de agenda staan. Ze heeft al een paar weken een weelderige, zwarte prom dress aan haar kastdeur hangen. Nu dus een nog een mooi opgestoken ‘strak gedraaid, maar toch ook los getrokken’ kapsel waar ik voor mag zorgen. De nacht voor de grote dag zou ze met papillotten slapen, maar dat is ze vergeten. Een half uur voordat ik naar mijn werk ga doe ik mijn uiterste best om er wat van te maken. Toen ik uiteindelijk, te laat, vertrok was ik best tevreden. Aan het eind van de middag zou haar oudste zus komen om de rest mooi in de krul te zetten. Wanneer ik vanaf mijn werk bel of ze nog steeds tevreden is met haar coiffure hoor ik dat ze alles eruit getrokken heeft. Eén kant krijgt ze niet meer goed in model. Ze heeft ook besloten de achterkant los te laten hangen. Ze raakt een beetje in paniek vanwege de tijdsnood. Ik zal die middag pas tegen zes uur thuis komen en dan moet ze al helemaal gereed zijn voor de foto’s. Ik stel voor dat ze oudste zus vraagt een trein eerder te pakken zodat ze samen tijd genoeg hebben om het haar prom proof te maken. Ondertussen heeft ze al mijn hakschoentjes bij elkaar verzameld en is ze aan het passen geweest wat het mooist staat bij de lange jurk. Haar make up was gelukkig al klaar. Toen ik thuis aan kwam rijden zag ik mijn gezin al lachend druk met foto’s maken in de voortuin. Onder de bloeiende magnoliaboom. Ze zag er prachtig uit! Kort daarna kwam haar vriendin haar ophalen en vertrokken de twee zwierige jonge dames naar het bal. Ze werden bij de oude molen, waar het feest gehouden werd, opgewacht met een rode loper en een fotograaf. Het zou een heerlijke avond worden met mooie afscheidsspeeches voor de leraren, lekker eten en dansen. Na afloop een afterparty bij een klasgenootje thuis. Het schooljaar is voor haar nu officieel afgerond. Alleen nog een jaarboek quote verzinnen. Een belangrijke mijlpaal in een high school carrière. Haar citaat staat symbool voor de periode die ze afsluit. De examens beginnen binnenkort. De meeste van haar klasgenoten zijn toegelaten op de universiteiten van hun keuze. Net zoals zij. De zomer is dichtbij. Onze dochter vertrekt na de examens in haar uppie naar Mexico. Lekker haar hart ophalen bij haar vrienden die óók examen hebben gedaan, en óók gaan studeren. Lol maken, herinneringen maken en genieten van elkaar voordat elk van hen een nieuwe fase van hun leven instapt.

Liefste bejaarde kater

Time spent with cats is never wasted.
-Sigmund Freud

‘Er is er een jarig hoera, hoera!’ wordt er luid gezongen in de keuken. De bejaarde, jarige job waar we voor zingen hoort het volgens mij niet eens. Hij gaat helemaal op in zijn twee eetlepels vanillevla en een beetje slagroom. Op een bordje op de tegelvloer in de keuken. Onze vriendelijke kater is vijftien jaar geworden. En dat is best oud voor een raskat… Hij is wat stijf in zijn gewrichten. Hij slaapt heel erg veel. Soms is hij vergeten dat hij al avondeten gehad heeft. Hij is zeer geliefd in huis en heeft het geduld van de hele wereld. Alleen daarom al wordt er zoveel van hem gehouden! Hij kan uren in de tuin wachten totdat je de puf vindt om de tuindeur eens open te doen. Hij zal nooit aan het raam of de deur krabben. Hij heeft de mooiste goudkleurige uilenogen die je ooit gezien hebt. Al vijftien jaar maakt hij deel uit van ons gezin. Hij is meeverhuisd naar Madrid en weer terug. Ook is hij meeverhuisd naar Mexico en weer terug. Hij past zich makkelijk aan. Hij is ooit bijna drie maanden de weg naar huis kwijt geraakt. We hebben toen wat afgezocht in de omgeving. Altijd met ons andere poesje in ons kielzog. Poster in de wijk opgehangen met zijn foto erop en een beloning. Hij kan niet hoog springen en ook niet hard mauwen. Hij heeft hoogtevrees en hij kan geen prooien vangen. Geen dier om alleen op pad te gaan dus, of om alleen te overleven in Mexico. Tóch heeft hij het gered. De dierenarts zag dat de kussentjes onder zijn pootjes enorm versleten waren. Hij was de helft van zijn gewicht kwijt geraakt. Maar hij heeft de weg naar huis gevonden! Hij is onze held. En omdat hij dol is op vanillevla krijgt hij elk jaar een beetje vla van ons op zijn verjaardag. We vermoeden ook dat hij van de herenliefde is. Hij speelde altijd met de roze poppensokjes of roze poppenschoentjes van de meiden. Hij is dolverliefd op mijn lief. Ook heeft hij de gekke tik om met z’n kont op een rondslingerende tas of schoen te gaan zitten. Naast zijn hachelijke avontuur van de dwaaltocht door Mexico heeft hij ook eens boven op de bovenste tree van de brandtrap naar het dak gehangen. Met zijn hoogtevrees durfde hij niet voor- of achteruit. Zijn mauw hoorden wij binnen niet, maar onze bijdehante poes heeft ons in paniek gewaarschuwd en heeft hem zodoende gered. Ik ben met een rieten mand naar boven geklommen. Woester kroop in de mand en zo zijn we samen naar beneden gekomen. Vroeger zat hij regelmatig op het dak van onze garage te wachten totdat ik met de fiets thuis kwam en hem met een keukentrap kon redden. We hebben een geweldige close up foto van hem in het gras waar hij een ontmoeting heeft met een grote tor (waar hij eigenlijk bang voor was). We hebben ook een foto van hem dat hij naast het wiegje van onze jongste dochter zit. Zij was de avond ervoor geboren en hij heeft uren naar haar gestaard vanaf de bedrand. Ze zijn nog steeds onafscheidelijk. Ze kan alles met hem doen. Ze sleept hem overal mee naar toe. We kunnen ons leven niet zonder hem voorstellen. Daarom deze ode aan onze beste vriend.

Katten zijn heel bijzondere, gevoelige dieren. Ze hebben geweldige zintuigen, die ze heel soms gebruiken om mensen te redden. Zo kunnen ze epilepsiepatiënten waarschuwen voor een aanval, of hun baasjes wakker maken bij een gaslek. Helemaal bizar is het verhaal van Simon, de scheepskat van het Britse oorlogsschip Amethyst. Dit schip werd beschoten op een Chinese rivier, en liep vast op een zandbank. Pas na drie maanden kon de bemanning een ontsnappingspoging met het schip wagen. Simon de scheepskat, die was verwond door een granaat, beschermde de kleine voedselvoorraad tegen de aanwezige ratten. Zijn aanwezigheid was ook van levensbelang voor de wanhopige bemanning. Kort nadat de Amethyst ontsnapt was overleed de kat aan zijn verwondingen… Als beloning ontving de stoere kat de hoogste militaire onderscheiding. Daarnaast kreeg de kat ook een officiële rang in de Britse marine! Zoiets mans is misschien niet weg gelegd voor onze Woester, maar hij is wel altijd onze troost en toeverlaat. Hij mag ook altijd op ieders voeteneind van het bed slapen. Het hebben van een huisdier is sowieso goed voor je. Ze geven je afleiding, en het aaien van een dier vermindert je stress. Denk aan een hip kattencafé! Uit onderzoek blijkt dat mensen met een kat dertig procent minder kans hebben op een hartaanval, vergeleken met mensen zonder huisdier. Een kat is één van de oudste huisdieren van de mens. Hoewel katten niet kunnen praten, kunnen ze wel degelijk helpen als je verdrietig bent. Bij mensen met huisdieren verloopt een rouwperiode vaak beter, en duurt hij korter. Praten tegen een kat helpt dus echt! Goed, katten zijn eigenwijs, maar als hun humeur ernaar staat, komen ze maar al te graag bij je zitten voor een knuffelsessie van formaat. Spinnen, kopjes geven, ze halen alles uit de kast om te laten zien dat ze op je gesteld zijn. Onze lieve Woester is een British Blue en hij heeft twee keer zoveel haar als een andere kat. Met zoveel zachtheid op vier pootjes is het aaibaarheidsgehalte van onze kater natuurlijk hartstikke hoog! Het is duidelijk dat wij als gezin ‘kattenmensen’ zijn. Het duurde destijds niet lang voordat mijn eega om was. Eenmaal samenwonend in Amsterdam haalden we een dag voor Kerstmis een klein poesje uit het asiel. Helaas mocht zij maar vier jaar oud worden, omdat ze ten prooi viel aan een cyote toen we in The States op een landgoed woonden. Katten zijn geweldig. Het is ook niet voor niks dat kattenfilmpjes op internet het meest bezocht worden!

Inspirerend leven

Hoe dichter het verlangen opdringt, hoe verder terug wijkt het werkelijke bezitten.
- Marcel Proust

Aan de kassa van de supermarkt zijn ze traag en onhandig, aan het buffet kunnen ze niet besluiten, het opgegeven bedrag verstaan ze niet en ze hebben de onuitroeibare neiging met kleingeld te betalen. Het is best wel typerend voor ouderen. Ik heb meestal geen haast en het ergert me helemaal niet. Het vertedert me zelfs regelmatig. Als mijn cliënte na ons wekelijkse bezoek aan de kapper een ouderwets shawltje om haar hoofd bindt of de dagen erna een haarnetje omdoet als ze naar buiten gaat dan krijg ik een glimlach op mijn gezicht. De haarnetjes doen me namelijk denken aan mijn eigen oma. Ook als ik mijn cliënte zo snel als het licht door de paden in de supermarkt zie hollen en ik mijn best moet doen om haar bij te benen, moet ik lachen. Zelfs als ze geen geld in haar portemonnee heeft gestopt, of de portemonnee überhaupt vergeten is!, moet ik in mezelf lachen. Ik herken er ook wel wat van mijn chaotische zelf in. Mijn enige mannelijke cliënt draagt sleetse ribfluwelen broeken en colberts. Hij komt uit Amsterdam. Hij rookt. Deze lieve meneer is als kleuter met zijn moeder en broertje naar kamp Theresienstadt gedeporteerd. En later naar Auschwitz waar hij ontsnapte aan de dood. Hij is echter niet verbitterd. Hij was tot kort een gevierd jazz-pianist die met zijn band over de wereld toerde. Lachende ogen. En dat hij dan achter een rollator loopt of zelf niet meer kan auto rijden zíe ik niet eens. Ik kan niet anders dan veel respect voor ‘mijn’ oude mensen hebben. Ze wonen alleen. Ze zijn meestal de hele dag alleen. Eenzaam, ook al komt er meerdere keren op een dag iemand kort langs om te checken of ze hun medicijnen innemen. Een nieuwe cliënte van 96 jaar oud die ik afgelopen week ontmoette huilde tijdens mijn eerste bezoek. Ze vindt de eenzaamheid verschrikkelijk! Kinderen wonen te ver weg of hebben een druk leven… Ze verlangt naar de dood en vindt het wachten te lang duren. Ze is moe, zegt ze. Toch maken we elke keer buiten een wandelingetje samen waarvan ze geniet. De senioren die ik begeleid tonen me hun dankbaarheid altijd graag. Ik kan met ze lachen, ze troosten of serieus luisteren naar hun levensverhaal. Het plezier is altijd wederzijds.

Mensen op hun sterfbed hebben vaak spijt van dezelfde overeenkomstige dingen. Spijt van dingen die onbenullig leken in hun drukke bestaan. Dingen die ze anders zouden doen als ze de tijd konden terugdraaien. Dát kunnen wij dus van bejaarden leren nu we nog een heel leven voor ons hebben! De meest genoemde spijtbetuiging is “Had ik maar de moed gehad om trouw aan mezelf te blijven in plaats van het leven te leiden dat anderen van mij verwachtten”. Mannen zeiden vooral “Ik wilde dat ik niet zo hard had gewerkt.” Op het sterfbed beseffen mensen dat het verlangen naar financiële zekerheid het destijds gewonnen had van het verlangen om de eerste stapjes van hun kinderen te zien. Of van het verlangen tijd door te brengen met geliefde. Ook onderdrukten veel mensen hun hele leven hun gevoelens om de goede vrede te bewaren. Uiteindelijk belemmerde dit hen om te worden wie ze eigenlijk waren of zouden willen zijn. Zo ontwikkelden ze juist bitterheid en wrok. “Had ik maar de moed gehad om meer mijn gevoelens te uiten” staat dan ook in de top drie van spijt. Wat ik zelf zie, nu ik met ouderen werk, is dat het onderhouden van vriendschappen op hogere leeftijd helemaal niet zo vanzelfsprekend meer is. Door het slechte gehoor worden de telefoongesprekken minder. Niet meer kunnen autorijden of fietsen beperkt ook enorm om vriendenbezoekjes af te leggen. Bovendien vallen steeds meer vrienden weg… “Had ik maar meer tijd doorgebracht met mijn vrienden” is ook een veelgehoorde spijtbetuiging. Vaak realiseerde men niet de voordelen van oude vrienden. Echte vrienden zijn cruciaal voor een succesvol en gelukkig leven! Ons geluk wordt dus eigenlijk vaak ondergesneeuwd door van alles dat nog moet gebeuren. Vaak wint de serieuze kant van de onbezorgde kant in ons. Veel ouderen beseffen op hun respectvolle leeftijd dat gelukkig zijn een keuze is. Uit angst voor het onbekende zijn veel ouderen blijven hangen in hun comfortzone en oude patronen. Hoe doe ík dat eigenlijk? Sta ik mezelf toe gelukkig te zijn? Hoe zit het met mijn eigen comfortzone? Ik denk zelf dat ik daar wel uit durf te stappen (binnen bepaalde grenzen), omdat ik al vier keer met mijn gezin mijn boeltje opgepakt heb om in een vreemd land te gaan wonen. Of een switch in mijn werkend leven heb durven maken. Je hebt altijd zelf de keuze hoe je je leven invult. Volg je hart en kies voor je eigen geluk!

Bijtjes

I have a huge belief in the importance of bees, not just for their honey, which is a healing and delicious food, but the necessity of bee colonies that are vital to the health of the planet.
- Trudie Styler

Tijdens de autorit naar Puebla - om de kapper te bezoeken op de trouwdag van mijn vriendin - twijfelt ze hoe ze mijn vraag zal beantwoorden. Ze fluistert zacht tegen haar dochter dat ze het me gaat vertellen. Dat ze die zondag ervoor naar de bijenkasten waren gereden, niet ver van hun huis. Dat ze graag foto’s maakt van de bijen en dat ze haar handschoen daarvoor moest uittrekken… En dat ze gestoken was. Haar lijf zat heel snel daarna onder de bulten en haar lippen zwollen op. Ook haar keel waardoor ademen moeilijker werd. Gelukkig is haar man arts en hij snelde met haar naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis. Daar werd ze behandeld tegen de allergische reactie op de bijensteek. Schrikken zeg, zó vlak voor haar bruiloft! Op de laatste dag voor ons vertrek kregen we een rondleiding langs hun oude bijenkasten, de koninginneroosters en de nieuwe machine die de honing en nectar van elkaar kan scheiden. Het is hun gezamenlijke hobby. Ze vertelden ons over het leven van een bijenkolonie. Honing wordt natuurlijk gemaakt door een hele kolonie honingbijen. De bijtjes moeten hard werken om van nectar honing te maken. Eén bij maakt ongeveer 1/12 theelepel honing in haar hele leven! Bijen hebben nectar nodig om honing te maken. Nectar halen de bijen uit bloeiende bloemen. De vrouwtjesbij zuigt de nectar uit de bloemkelken. Ze slaat de nectar op in haar speciale honingzak. De honingzak staat met een klepje in verbinding met het spijsverteringskanaal van de bij. In de honingzak zitten speciale enzymen die complexe suikers van de nectar omzetten in eenvoudigere suikers. De honingzak is pas vol na ongeveer 150 tot 1500 bloemen bezocht te hebben! Zodra de honingzak van de bij vol zit, vliegt ze terug naar de bijenkorf. Eenmaal bij de bijenkorf, wordt ze opgewacht door andere bijen. Deze bijen nemen vanaf hier de nectar van de werkbij over. De werkbij braakt als het ware haar nectar uit in de mond van een andere bij. De andere bij kauwt en verteert de nectar verder tot honing. Wanneer de honing bijna klaar is, spuit ze de honing in een cel van de honingraat. Er zit alleen nog iets te veel vocht in de honing. De bij gaat daarom wapperen met zijn vleugels. Op deze manier verdampt het vocht uit de honing. De honing in de cel van de honingraat wordt niet direct gebruikt. De bij dekt daarom de cel af. Dit doet de bij met een propje bijenwas. De honing kan nu lang bewaard blijven. Ook de rest van de cellen van de honingraat worden op precies dezelfde manier gevuld. Ze zijn lang bezig om een hele honingraat te vullen met honing. Bijtjes maken honing zodat ze in de winter te eten hebben. Honingbijen maken meer honing dan dat ze zelf nodig hebben, omdat ze in de natuur regelmatig bestolen worden van een deel van hun honing. Bepaalde insecten, sommige vogels en zoogdieren kunnen niet van de honing afblijven. Wij eten thuis graag honing en kopen dit vaak lokaal langs de weg als we reizen. Deze keer in Mexico kregen we drie potten vol crèmekleurige, onbewerkte rauwe honing mee van onze vrienden.

In Nederland gaat het slecht met de bijtjes. De populatie is de afgelopen jaren sterk verminderd als gevolg van onder andere milieuvervuiling, intensieve landbouw, bestrijdingsmiddelen en genetische manipulatie van gewassen. Het uitsterven van bijen zou een regelrechte ramp zijn voor de wereld. Bijen zorgen voor een groot deel voor de bestuiving van gewassen, waaraan vervolgens vruchten en zaden groeien die mensen en dieren op een later moment eten. Je zou denken dat we vanwege de bijensterfte beter geen honing meer kunnen eten, maar dit is niet waar. Als we meer honing gaan eten zullen meer imkers bijen gaan houden, en dat is juist goed voor de bijenpopulatie. Mits het bijen houden op een verantwoorde manier gebeurt! Zonder gebruik van bestrijdingsmiddelen en met alle aandacht voor het welzijn van de bijen. Zoals onze Mexicaanse vrienden dat doen. Als je honing koopt kun je het beste voor biologische rauwe honing kiezen, want dan weet je zeker dat er geen bestrijdingsmiddelen zijn gebruikt. En dat alle voedingsstoffen zo goed mogelijk bewaard zijn gebleven. Honing biedt talloze voordelen voor onze gezondheid. De vijf belangrijkste voordelen zijn dat het een bacterie- en schimmelremmende werking heeft dankzij de enzymen die bijen aan honing toevoegen. Honing kan daarom verlichting bieden als je keelpijn, een maagzweer of bacteriële darminfectie hebt. Je kunt het zelfs op wondjes op de huid smeren. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd honing vaak gebruikt bij de genezing van wonden. Cleopatra smeerde het op haar gezicht om rimpels te voorkomen. Het beschermt ook tegen kanker en hart- en vaatziekten, omdat honing boordevol flavonoïdes en antioxidanten zit. Honing verhoogt ook je uithoudingsvermogen, omdat het de glycogeenvoorraad in de spieren langer op peil houdt. Honing reguleert je bloedsuikerspiegel en is dus niet te vergelijken met suiker. Ook is honing een probiotica en houdt dus je darmflora in balans. Kortom, honing is zó gezond dat je het eigenlijk wat vaker zou moeten eten. De smaak van honing is natuurlijk afhankelijk van de bloemen die de bijtjes bezocht hebben om nectar te verzamelen. Honing die gemaakt is in het voorjaar, als alle bomen in bloesem staan, smaakt dus ook anders dan honing die in de zomer gemaakt is. Vaak komt de honing in Nederlandse winkels uit China of Zuid-Amerika. Soms wordt er zelfs suikerwater gebruikt om te vermengen met honing! Het zou dus beter zijn om honing direct bij een lokale imker te kopen. Zo weet je dat je een zuiver en lokaal product in handen hebt. Ook bevat lokale honing sporen van stuifmeel uit de omgeving, wat weer gunstig is voor mensen die last hebben van hooikoorts. Op 22 april aanstaande is het Nationale Zaaidag om de leefomgeving voor de bijtjes te verbeteren, om het bloemrijker te maken. Wij doen mee!

Verjaardagscadeau

Jij die mij ik maakt.
- Huub Oosterhuis

Daar hang ik, staand met één voet op de deurknop van de hoge houten poort en de andere voet probeer ik er overheen te zwiepen. Onder mij staan Luis en Zyan te kijken. Luis draagt zijn prachtige trouwpak. Zyan en ik dragen een joggingbroek maar ons haar is prachtig gekapt voor de trouwerij - welke al over een uur begint! Susana is in het hotel haar trouwjurk aan het aantrekken. En wij drietjes staan aan de verkeerde kant van de poort die dicht gevallen is. Er is niemand meer in het huis die open kan doen… Er is maar één logische oplossing en dat is dat ík over de poort klim. Ik ben de langste en ik wil heel graag iets terug doen voor mijn gastheer. Ik spring aan de andere kant op de grond en open de deur. Mijn kapsel is nog ongeschonden. Zo had ik een beetje het gevoel dat ik iets terug kon doen… Een vorm van wederkerigheid zeg maar. Susana en Luis gaven ons zoveel deze dagen dat wij in Mexico waren! Op hun feest kon je als trouwcadeau een schenking doen aan een door hen gekozen goed doel. Door deze donatie hebben wij een evenwicht kunnen vinden in de enorme vrijgevigheid van onze goedhartige vrienden. Voor de hechte vriendschap tussen Susana en mij zijn echt goede gesprekken essentieel. Een diep gesprek waar je uren later nog aan terug denkt en je de emoties nog steeds in je lichaam voelt. Zulke gesprekken kan ik met haar voeren. Bij een écht goed gesprek met haar vergeet ik de tijd en staan mijn zintuigen helemaal open. Gebaren, emoties en woorden lopen dan in elkaar over. Zo’n gesprek met haar vormt zich vanzelf. Moeiteloos haken zinnen en vragen op elkaar in. Of er valt een stilte die niet leeg aanvoelt, maar juist vol betekenis. Zulke gesprekken voeren we natuurlijk niet dagelijks. Al praten en lachen we deze dagen wat af met elkaar. Meestal wisselen we gewoon nieuwtjes uit, vertellen we verhalen over ons werk, de kinderen of reizen. Maar soms vragen we elkaar naar dingen die dieper gaan dan wat aan de oppervlakte leeft. Of delen we wat er omgaat in ons hoofd, in ons hart. Echt contact.

Voor mijn verjaardag heeft mijn lief een klankschaal voor mij gekocht. In Mexico. Klankschalen zijn afkomstig uit de Tibetaans boeddhistische gebieden in de Himalaya. Ze worden daar gebruikt als eetkommen, offerschalen of ontspanning ondersteunende geluidsinstrumenten. Elke klankschaal heeft een eigen karakter, toonzetting en klankkleur. De schaal brengt geluid voort door de stok langzaam om de rand te laten cirkelen waardoor er een effect ontstaat. Ze kennen veel specifieke zwevingen. Door de klankschaal op een andere manier vast te houden verandert de klank. In de Mexicaanse winkel kwam er een luid zwevend geluid uit de kom. Eenmaal thuis op zeeniveau kregen we er maar een schamel geluidje uit. Gelukkig leerden we op een tutorial op YouTube dat je, ten eerste een nieuwe schaal minimaal vijf minuten moet rondcirkelen en, het voorzichtig moet wassen met water (of een tijd in de zon moet laten staan). Mijn schaal is redelijk groot waardoor er teveel contact met de platte hand wordt gemaakt waar hij op staat. Een kussentje eronder is beter voor de trilling. Het rondcirkelen met het stokje moet uit de losse pols gebeuren. Nu zingt het geluid mooi door de kamer! Klankschalen worden toegepast in meditatie vanwege de rustgevende klanken. En dat is precies waarvoor ik het wil gebruiken! Mijn lief en ik zijn samen namelijk voorzichtig begonnen met mediteren. Bij alternatieve sportmassage wordt het geluid trouwens ook gebruikt omdat het diep in het lichaam spanningen zou lostrillen. De eerste keer dat ik in Mexico bij een klankschalen concert was - in de yoga school van mijn vriendin - was een exotische, heftige ervaring. De laatste jaren gebruikt ze in elke les tijdens de ontspanning klankschalen. Zij legde ons na aankoop van ónze klankschaal uit dat de aard van het geluid momenten van stilte, eerbied en respect vereist. Ze legde uit dat je om de ceremonie te openen de vier windrichtingen moet slaan. Nadien sluit je af met een dankwoord aan het universum voor het geluid en de bijbehorende energie. Tijdens de ceremonie kun je duidelijk formuleren wat je wilt en de intentie uitzenden op de geluidsgolven van je klankschaal. Wat je verzendt naar het universum, ontvang je, dus je moet weten waar je mee bezig bent. Als je met de klok mee cirkelt gaat de energie naar buiten, naar het universum. Als je tegen de klok in draait gaat de intentie naar binnen. Het spelen van een klankschaal met een intentie kan het spelen mooier maken. Je kunt voor jezelf spelen. Of voor de vogels, ze houden ervan, voor de hele aarde of voor wereldvrede. Ik ga mijn eigen rituelen en ceremonies maken, ze hoeven niet ingewikkeld te zijn of lang te duren. Alleen al het hebben van een klankschaal en het gebruiken ervan kan een gewone situatie tot een magische situatie maken.

Krak!

Kijk op, lach luid, praat groots, houd de kleur op je wangen en het vuur in je ogen, versier je zelf, onderhoud je gezondheid, je schoonheid en je dierlijke instincten.
- William Hazlitt

Krak! Mijn eega draait zich om en laat me een megascheur in zijn broek zien. Hij is uit z’n broek gescheurd! Op het bruiloftsfeest van onze Mexicaanse vrienden. Midden op de dansvloer. Hij trekt zijn colbert weer aan in de hoop dat je er niks van ziet, maar hij voelt zich niet meer comfortabel. We logeren in een cabaña vijf minuten van de hacienda gelegen waar we het bruiloftsfeest vieren. We dansen al uren dus hij neemt meteen mijn platte schoenen mee terug. Halverwege de dag zijn we op deze prachtige hacienda uit 1780 aangekomen. Het bruidspaar is er dan al. We starten in een kleine, intieme kapel met een katholieke ceremonie. Alle gasten in de bankjes zijn prachtig gekleed en de dames hebben hun haar allemaal prachtig gekapt. De meeste bij de kapper, net als ik. Eerder die ochtend zijn mijn vriendin (en bruid) Susana, haar dochter Zyan en ik heel vroeg naar de kapper gereden. We moesten een uur rijden naar de stad en daarom had Zyan drie gezichtsmaskers meegenomen die ondertussen hun werk konden doen. Zo reden we als drie gierende spookjes over de snelweg! Bij de kapper hebben we alle drie ons haar laten opsteken en krullen. In de kleine kapel herkenden mijn eega en ik zoveel bekenden! Ik besefte dat wij hun familie heel goed kennen. Welbeschouwd zijn we deel van hun familie zoveel feesten hebben we samen meegemaakt. Hoe mooi is dat! In de patio van de hacienda werd het burgerlijke huwelijk voltrokken waarna er heel lief witte vlinders door alle gasten opgelaten werden. Het bruidspaar zag er zó ontspannen en gelukkig uit. In de ommuurde tuin werden onder de Mexicaanse zon foto’s gemaakt met elkaar. Er was een tent opgezet met allemaal mooi gedekte grote houten tafels. In het midden een dansvloertje. Na de lunch begonnen de DJ’s muziek te draaien en kwamen de voetjes van de vloer. Ik vind dat zo typisch Mexicaans dat er ’s middags om drie uur al volop gedronken en gedanst wordt! Het bruidspaar opende de dans waarbij mijn vriendin heel emotioneel werd. Tranen rolden over haar wangen terwijl ze met Luis op de muziek bewoog. Wel twee liedjes lang. Als een yoga juf kan ze zich intens dankbaar voelen voor alles. Ze was gelukkig. En ik was gelukkig voor haar.

Nu ik bijna drie jaar niet meer terug geweest was viel me het weer op hoe warm Mexicaanse mensen zijn. En in het bijzonder onze vrienden waarvoor we terug gekomen zijn. Susana haalde ons op van de bus en meteen reden we door naar een restaurant voor een gezamenlijk ontbijt. Ze had ook mijn oude yoga maatjes uitgenodigd en Luis kwam vanuit het ziekenhuis aanwaaien om ons welkom te heten. Tijdens het ontbijt pakte hij ineens de handen van mijn lief en mij, en hield ze vast terwijl hij uitsprak hoe dankbaar hij was dat wij uit Nederland gekomen waren en hoe belangrijk wij zijn voor Susana en hem. Welke Nederlandse man pakt de hand van een andere man om zijn dankbaarheid uit te spreken? We voelden ons alle dagen zo welkom! Ze hebben ons verschrikkelijk in de watten gelegd. Niets was teveel. Na ons weerzien stuurde mijn vriendin een berichtje dat onze zielen elkaar weer hadden ontmoet. We pakten inderdaad meteen de draad weer op en het voelde of ik nooit was weg geweest. Lief en ik hebben de rest van de eerste dag met z’n tweetjes doorgebracht in Cholula, het dorp met de grote tempel. Geluncht waar we vroeger lunchten, over de markt geslenterd en enorm genoten van de zon bovenop de tempel. Een heerlijke dag om op adem te komen en te landen op de plek waar we zo lang met plezier gewoond hebben. De volgende ochtend ervoer ik dat ik dat ik me heel gelukkig gevoeld heb hier. In de yoga school van mijn vriendin, waar niets veranderd was, volgden lief en ik een les. We zongen ‘Ohm’ waar ik altijd van houd en bij de relaxatie voelde ik weer de liefde van Susana. Ze legde zorgzaam een dekentje over me heen, ze masseerde mijn nek en oren met een essentiële olie (ze koos mijn lievelingsgeur!) en gebruikte de klankschalen om te ontspannen. Haar dankwoord aan het einde van de les ontroerde me tot tranen, omdat het nog steeds precies dezelfde dankwoorden waren als toen. De afsluiting met thee van verse citroengras was me zo vertrouwd. Drie jaar lang ging ik bijna dagelijks naar deze lessen. Het was mijn vaste patroon in een chaotische, uitdagende wereld. Mijn voeten in de aarde. Mijn wortels. Susana heeft mij destijds doen aarden in Mexico. En dát voelde ik opnieuw.

Huamantla, 12 maart 2018

Ik ben omdat jij bent

Ik ben omdat jij bent.
- Ubuntu

Verbondenheid lijkt soms zo ver weg. Zeker als je de krant openslaat of het journaal kijkt. Mijn Mexicaanse yoga juf kon het altijd zo mooi zeggen tijdens onze yoga lessen. We zijn allemaal verbonden met elkaar. We ademen elkaar. Alles is met elkaar verbonden. We maken er allemaal deel van uit. Onze onderlinge verbondenheid herkennen en erkennen is heel belangrijk, maar je moet ook besluiten je erdoor te laten ráken. Mijn yoga juf is door de jaren heen een heel dierbare vriendin van me geworden. Onze ontmoeting bijna zes jaar geleden vinden we beiden nog steeds bijzonder. Hoe ik aanbelde bij haar yoga school en zij destijds op rondreis door Afrika was. Dat ik aanhoudend bleef terugkomen en haar op een dag eindelijk ontmoette. Zij sprak over een volle yoga klas, maar elke dag dat ik een yoga les kwam volgen waren we met z’n tweetjes. Wekenlang. Ik vroeg me af waar al die leerlingen dan waren, maar vroeg het niet. Ik genoot van haar privélessen die veel goede oefeningen voor mijn pijnlijke heup brachten. Ook opdrachten die niks met yoga te maken hadden maar met de achterliggende oorzaak van mijn heuppijn. Ik wentelde me in haar vriendelijke warmte. Toen na weken de heuppijn verdween keerden haar leerlingen langzaam weer terug. Bizar! Je kunt het vaak zelf niet beter plannen dan hoe het universum dat voor je doet. Eén van de grootst vrouwelijke boeddhistisch leraren, Joan Halifax, zegt “Liefde wordt gekookt in de ketel van verbondenheid; compassie in de ketel van lijden.” Zo is onze vriendschap ontstaan. Het is later verder uitgediept door bijzondere belevenissen die we samen meemaakten. Dagje uit naar de bergen. Dagje naar een oude Spaanse haciënda. Yoga op bijzonder plekken in de natuur of op het dak van haar yoga school. Onze partners gingen ook vaak mee. Gezamenlijke ontbijtjes met de yoga klas. Hoe haar partner Luis, een heel goede chirurg!, tijdens een drukke nachtdienst als een vriendendienst mijn diagnose stelde. Longembolie. Bruiloften van hun kinderen. Onze vriendschap is ondanks onze verhuizing nog steeds heel levendig. Echte vriendschap overwint alles. Leeftijd, afstand, levensstijl - het maakt niet uit. Er is geen speld tussen te krijgen. Vandaag vliegen mijn lief en ik terug naar Mexico om de bruiloft van Susana en Luis bij te wonen. Zo bevestigen we onze vriendschap. Weer een mijlpaal die we samen beleven. We zijn verbonden.

Over een jaar word ik vijftig. Voel ik dat? Bij tijd en wijlen zeker. Alle mensen die altijd ouder waren dan ik – artsen, loketambtenaren, collega’s – zijn ineens twintig jaar jonger. Soms lijken het wel pubers! Op zo’n moment voel ik me inderdaad ouder… Afgelopen week voelde ik me ineens een stuk jonger toen de vriendinnen van onze jongste (!) dochter vroegen of ik mee ging schaatsen. Vriendinnen van onze drie dochters lachen mee om mijn grapjes en noemen me soms een savage. Dat zie ik dan maar als een compliment. Mijn rimpels en grijze haren mogen dan niet leuk zijn, maar het fijne is dat mijn vriendinnen er ook last van hebben. Ik hoef me dus niet in m’n eentje in een hoekje zielig te voelen en dat is ook heel fijn. Ook al worden mijn zus en man nog nauwelijks grijs… Bovendien, ik bén niet zo heel ontevreden met mijn grijze lokken… Ik krijg er ook regelmatig complimenten over. Tuurlijk er is geen bouwvakker meer die naar me omkijkt, maar ik tel zeker nog wel mee. Dat ik niet meer piepjong ben voel ik op sommige dagen heel goed. Zelfs al heb ik mijn hele leven gesport en meermalen per week gemediteerd tijdens yoga lessen. Als je de vijftig bijna aanraakt, krijg je hoe dan ook kwalen. Ik slik bloedverdunners voor de rest van mijn leven en heb artritis in mijn pols. Als ik een hele dag sta, krijg ik last van mijn bekken dat uitstraalt naar mijn billen. Ik ben heel dankbaar dat ik bij het hardlopen tot nu toe nooit blessures heb gehad! Kon ik een paar jaar geleden nog een hele nacht op een gammel matras liggen, nu krijg ik pijn in m’n rug. Vorig jaar hebben we veel geld geïnvesteerd in dure matrassen, en dáár overheen nog een superduur topmatras! Reizen op mijn leeftijd wordt dan ook anders. Kon ik vroeger weken op een dun matje of een (halflek) luchtbed slapen in een tentje, nu verlang ik naar luxe hotelbedden of op z’n minst ons gerieflijk matras achterin de hippiebus. Ik heb geen zin meer in vieze hotels, en mijn eega zéker niet meer! Reizen wordt zo duurder en duurder… We willen comfort en dat kost geld. Ons reisje naar Mexico blijft gelukkig binnen een beperkt budget, omdat we in een cabaña van mijn vriendin mogen logeren en haar auto mogen lenen. De vliegtickets waren heel redelijk geprijsd. Met koffers vol cadeautjes, souvenirs uit Nederland en een feestjurk vliegen we samen in twaalf uur naar ons geliefde Mexico. Als je ouder bent kun je meer, of intenser, genieten. Dat is dan weer een voordeel van vijftig mogen worden. En dat genieten, dat zijn we zeker van plan!