Celebrating my B-day with lunch and a citywalk!

IKAGAI
‘Blijf trouw aan jezelf, een origineel is meer waard dan een kopie.’

- Suzy Kassem 

Enorme regen- en hagelbuien vallen er vandaag. Vanmorgen ben ik met een kletsnatte trainingsbroek en sokken aangekomen bij de yogaschool. Fietsen leek me meteen al geen goed idee. Een paraplu leek me ook geen geweldig idee met de keiharde windvlagen. Dus lopend in mijn regenjas was ik vertrokken. Halverwege de les was m’n broek aardig opgedroogd. Terug bracht een yogamaatje mij thuis met de auto. Na de lunch vertrok ik op de fiets naar een workshop van mijn werk in het hospice. Ik was nog geen vijf minuten onderweg toen het ineens donker werd en ik wederom nat geregend werd. Ik had deze keer wél een paraplu mee; heel kort na het uitklappen was ie al de andere kant op gewaaid… Ik arriveerde met verkleumde handen maar wel op tijd. De workshop werd gegeven door ritueelbegeleider Hanny. Ze vertelde ons, vrijwilligers, over levenseinde rituelen. Samen stilstaan bij het naderende afscheid kan helend zijn voor de betrokkenen. Dat zie ik terug in ons hospice. Soms kunnen er op weg naar het sterven hindernissen opduiken zoals onuitgesproken zaken, onverwerkte emoties, of het gevoel dat het leven nog niet ‘af’ is. Door Hanny’s praktijkvoorbeelden begon ik te herkennen wat ze bedoelt. Niet een klinisch einde waar familieleden of vrienden aan het bed zitten en er niets over de dood gezegd wordt. Misschien wordt er over ditjes en datjes gesproken maar niet de verzoening of het troosten dat zo nodig is. Zo’n levenseinde ritueel lijkt misschien nog het meest op een ziekenzalving van vroeger, door de kerk. Een stervende heeft liefde en aandacht nodig. Samenzijn en verbinding. Een ritueel lijkt me heel fijn voor een aankomend overlijden of een geplande euthanasie. Een ritueel staat altijd voor een nieuw begin en afsluiting van een periode. Bijvoorbeeld bij ondertrouw, de stap naar de kleuterschool, een eigen huis of een geboorte. Waarom niet bij een overlijden? Ik denk dan aan geliefde muziek, geuren van bijvoorbeeld weggevallen moeder of partner of voorwerpen met betekenis. Eigenlijk alles wat een thuisgevoel geeft. Ik stel me voor dat er veel aanraken, mooie woorden, kaarslicht en aankijken bij komt kijken. Aandacht en liefde maakt alles zachter. Een persoonlijk levenseinde ritueel geeft ruimte aan wat er nog gezegd, gevoeld of gedeeld mag worden. Vanuit verbinding samenkomen verlicht het hart en geeft troost voor de stervende én de dierbaren. Zodat ze samen op een liefdevolle manier het leven mogen afronden. Ik heb in het hospice wel eens eenzame momenten gezien voordat een bewoner in sedatie ging. Er op staan dat er niemand bij is bijvoorbeeld. Ik heb wel eens een fotolijst van de overleden partner op de borst van een bewoonster mogen leggen vlak voor de sedatie. Ik had zo’n iemand een ritueel gegund. Ik kan dat op zo’n korte termijn niet oplossen, want voor zo’n mooi levenseinde ritueel worden veel gesprekken vooraf gevoerd om te leren wat iemand écht nodig heeft. Een ritueel vraagt om een zorgvuldige begeleiding en kennis van symboliek, rouw, spiritualiteit en het stervensproces. Met aandacht voor de juiste woorden en handelingen. Dat is niet iets voor de vrijwilliger van het hospice, zoals ik. Deze bewoonster met het fotolijstje heb ik lieve woorden in haar oor gefluisterd en een kus op haar wang gegeven. Toen ik weg ging zag ik tranen op haar wangen. Ik heb een paar keer bij de allerlaatste ademteug van een bewoner mogen zijn omdat er op dat moment geen familie of vrienden bij waren. Hoe mooi had dan zo’n warm ritueel voorafgaand aan die dag van overlijden zijn geweest?

In Japan hebben ouderen een doel in hun leven. Een reden om in de ochtend op te staan. Ze hebben het gevoel dat ze een waardevol onderdeel van de samenleving zijn. Ze koken, tuinieren, maken meubels, of muziekinstrumenten, doen vrijwilligerswerk, zorgen voor (klein)kinderen of scheppen kunst. Dat heet Ikagai, vrij vertaald een reden van bestaan. Zingeving doet ertoe. Gezonde voeding en regelmatig bewegen is natuurlijk ook heel belangrijk, maar betekenisvol zijn en sociale contacten zijn reuzebelangrijk om fijn oud te worden. Dat kan wel meer dan tien jaar langer leven schelen! In Nederland daarentegen kan eenzaamheid nog wel eens de kop op steken… Japanners zitten dicht op de grond om te eten of te drinken en ze staan per dag wel een keer of dertig op van de grond - ook de tachtig-, negentig- en honderdjarigen. Dat is nog eens gezond! In Japan worden mensen dus beduidend ouder dan in andere delen van de wereld. Ik ben heel benieuwd naar dat bijzondere land dat uit meer dan veertienduizend eilanden bestaat. Zitten Japanners inderdaad allemaal op de grond theeceremonies te doen en zitten ze op de grond maaltijden tot zich te nemen? Ik denk dat wij een enorme cultuur shock gaan meemaken. Ik word blij als ik aan ons komende bezoek aan Japan denk. Ik ben heel nieuwsgierig naar dat land én naar hun bijzondere mensen. Ik denk dat ze er heel gezond eten. Alles met aandacht bereid. Lokale ingrediënten. Japanners eten trouwens volgens het principe Hara Hachi Bu. Het is een eeuwenoude Japanse wijsheid dat betekent: eet tot je tachtig procent vol zit. Deze gewoonte helpt overeten te voorkomen door te stoppen met eten voordat je een volledig verzadigd gevoel hebt. Deze eenvoudige regel zit diep verweven in hun cultuur en wordt generaties lang doorgegeven. Kunnen mijn lief en ik dat misschien ook overnemen? In Japan is eten een sociaal, langzaam en bewust ritueel. Mensen nemen de tijd, eten in gezelschap, en spreken vaak de woorden Hara Hachi Bu hardop uit vóór de maaltijd, als een soort mentale reminder. Japanners hebben daardoor een gezonder gewicht en een hogere levensverwachting dan wij in het Westen. Al vraag ik me wel af of ze dat in de moderne miljoenenstad Tokio (veertig miljoen inwoners!) ook doen. Tokio is de allergrootste en drukste hoofdstad van de hele wereld… Wij gaan trouwens buiten Tokio wonen. Zo’n drie kwartier met de sneltrein. Het land intrigeert me enorm door hun oude geschiedenis, hun cultuur, hun eeuwenoude tradities, hun geloof en vele tempels, het prachtige schone landschap met bergen en rivieren en hoe ze dagelijks leven. Ik wil musea bezoeken, tempel hoppen en natuurlijk tijd in hun natuur doorbrengen, thermale baden nemen en kleurrijke herfstbladeren zien. Op de zuidelijke eilanden zijn zelfs een aantal tropische stranden die ik ook graag wil bezoeken. Japanners houden zelf veel van kamperen en daarom zouden wij ook een geweldige roadtrip door het land kunnen maken. Ik ben zó benieuwd wat ons allemaal te wachten staat in dat verre land dat óók de bakermat is van Hello Kitty, themacafé’s en anime.