With care repairing the cracks with gold...

KINTSUGI
‘Beoordeel me niet op mijn succes, maar op het aantal keren dat ik ben gevallen en weer ben opgestaan.’

- Confuscius

Ik kom uit het Tokiose metrostation, gelegen naast een grote tempel, naar buiten en zie mijn Nederlandse maatje waarmee ik deze ochtend naar een workshop ga niet bij de uitgang staan. Ik zag wél ongelooflijk veel Westerse toeristen. In Tsukuba zie ik nooit toeristen. Later blijkt dat mijn maatje uit een heel andere uitgang is gekomen dan ik. We zien elkaar voor de deur van onze les vandaag. We hebben een les in Kintsugi wat ‘gouden verbinding’ betekent in het Nederlands. Het is de Japanse kunst van het repareren van gebroken keramiek met goudkleurige lak. De Kintsugi filosofie is een eeuwenoude Japanse traditie die in de vijftiende eeuw ontstond. De barsten worden niet verborgen, maar juist geaccentueerd. De breuklijnen worden onderdeel van het ontwerp, waardoor het voorwerp een unieke schoonheid krijgt. Kintsugi wordt met name geassocieerd met aardewerken voorwerpen uit de Japanse theeceremonie. Vóór het ontstaan van Kintsugi was het gebruikelijk om gebroken kostbare keramiek te repareren met metalen nietjes. Hiervoor werden kleine gaten geboord aan weerszijden van de breuk. Kintsugi werd ontwikkeld op last van een shogun, een Japanse opperbevelhebber. Chinese ambachtslieden hadden zijn gebroken Chinese theekom, een cadeau uit China, met metalen nietjes gerepareerd. Hij was niet tevreden met het resultaat. Hij droeg daarom Japanse ambachtslieden op om een fraaier alternatief te bedenken. Zij stelden gouden lijm voor, een op dat moment zeer populaire Japanse lak. Kintsugi werd uiteindelijk zo gewaardeerd door verzamelaars, dat sommigen naar verluidt kostbare stukken opzettelijk braken om deze nieuwe methode toe te laten passen. Dat werd eigenlijk bij mij ook gedaan: naast de twee barsten in mijn schaaltje uit Daigo maakt juf Mai-kui er met een nijptang een breuk in. Ze twijfelde wel even want ze vond het schaaltje erg mooi. Ik ook. Ik lijm de twee gebroken stukken aan elkaar met twee secondelijm en daarna begint mijn kunstzinnige bijdrage. Met een soort bruine lak maak ik de breuk en barsten mooier door een strak lijntje, of zoals in mijn geval met een paar bloemetjes erbij. Ik schrijf zelfs de datum op de onderkant van het schaaltje. Tijdens het drogen vertelt juf Mai-kui dat wabi sabi in belangrijke mate bijgedragen heeft aan de waardering van Kintsugi. Deze van oorsprong boeddhistische filosofie benadrukt de schoonheid van imperfectie en vergankelijkheid. Sporen van gebruik dragen bij aan de waarde van een object of mens. Breuken, littekens en imperfecties maken het leven juist waardevoller en mooier. Op zo’n breekmoment lijkt alles gebroken. Maar wat als die breuken niet het einde betekenen, maar juist het begin van iets waardevols? De breuken en barsten in ons maken ons niet minder waard. Integendeel, ze maken ons uniek en authentiek. Elke kras vertelt een verhaal van overleven, groei en veerkracht. Wel erg van toepassing op mijn litteken in mijn hals en op mijn tong. In plaats van onze wonden te verbergen, nodigt Kintsugi ons uit om ze te eren. Om ze met goud te vullen en te laten zien ‘Kijk, ik heb dit doorstaan. Dit is wie ik ben geworden.’ Het moment waarop je goud toevoegt aan je breuklijnen is het keerpunt. Wat eerst een lelijke barst leek, wordt nu een gouden ader die jouw kracht laat zien. Het omarmen van imperfectie. Je bent niet kapot. Je bent opnieuw gevormd. Mooier. Wijzer. Sterker. Poeh! Het leven is rommelig, met barsten en scheuren. Kintsugi herinnert mij eraan dat juist in onze imperfectie schoonheid schuilt. Niet onze foutloosheid verbindt, maar onze kwetsbaarheid. Hoe symbolisch en waardevol is dit schaaltje met gouden breuklijntjes voor mij geworden, gekregen van een klein Japans oud vrouwtje in de bergen?

Zomaar midden op ‘n donderdag stopte onze WiFi ermee. Ik kon niks meer thuis. Geen TV, niet op de iMac werken, niet op mijn iPad of mobiel en geen muziek luisteren. Na een uurtje geduldig wachten liep ik naar buiten, de galerij op, want ik dacht dat ons hele gebouw geen internet had. Ik sprak een bewoner aan die op weg was naar zijn appartement. Godzijdank sprak hij Engels. Zijn appartement had wél WiFi, het probleem lag dus bij ons. De moed zakte in mijn schoenen. Hij wilde wel mee naar binnen, schoenen uit natuurlijk, en ik haalde mijn voorraadkast leeg want daarachter op de bovenste plank stond de router. Hij vroeg om het internetcontract, die ik gelukkig wist te liggen en hij belde met het bedrijf. Ze hadden bewust internet uitgezet. Mijn handen sloeg ik voor mijn mond, dit betekende sowieso problemen. Die arme man liet ik naar huis gaan. Mijn lief belde op weg naar huis ons makelaarskantoor en de volgende ochtend stonden er twee identieke makelaartjes voor de deur. Schoenen uit, met de punt naar de voordeur, ze hadden hun eigen slofjes meegenomen. Ik deed via de vertaal app mijn verhaal. Zij belden ook naar het internetbedrijf en hoorden hetzelfde verhaal. Ik had inmiddels twee Japanse mails gekregen van het bedrijf. Ik begreep dat ik mijn paspoort moest uploaden en een pincode invoeren. Gelukkig wilde de makelaar me hierbij helpen. Vervolgens bleek de router stuk te zijn. Oh my oh my! Ze waren inmiddels dik een uur in huis dus ik bood ze thee aan - wat ik heel erg spannend vond want wat is hier de gewoonte? Ik had twee mooie theekopjes uit Daigo dus die vulde ik met heet water en legde er jasmijn theezakjes naast. Daar ging mijn goede bedoeling mis. Ze keken me hulpeloos aan. Ik legde wat onzeker uit dat ze het zakje erin moesten doen en als het sterk genoeg was eruit halen met het lepeltje en op het schoteltje leggen. Dit hadden ze nooit eerder gedaan… Wij moesten wachten op telefoontjes. Ze bleven nog heel lang, communicatie met handen en voeten en de vertaal app. Toen ze uiteindelijk vertrokken, las ik op de mobiel van de makelaar dat de thee heel erg lekker was. Ik zei een paar keer Sumimasen (sorry), Arigatō (bedankt) en ook Dōmo arigato (heel erg bedankt) bij de voordeur en boog erbij. Zij bogen ook. Het zou vier lange, doodsaaie dagen duren voordat we weer internet thuis hadden.

Tsukimachi Falls | Daigo

ZWARTE BEREN
‘Alles is een beweging van energie; wie stil wordt, voelt de stroom die alles verbindt.’

- Zen gezegde 

Het is sowieso het hele jaar door belangrijk om bewust om te gaan met je mobiele telefoon en in beweging te blijven, toch geeft tijdens de herfst écht persoonlijk contact me een boost. Ik heb nog nooit zoveel tijd met mijn mobiel doorgebracht als hier in Japan. In Nederland ben ik bewust offline wanneer ik de deur uitga. Ik ben er niet. Hier staat mijn mobiel altijd aan, altijd bereikbaar. Dit weekend gingen we twee dagen bewegen in de natuur. Mobiel alleen mee als fototoestel. Naar de bergen in de buurt van stadje Daigo zo’n twee uur rijden vanaf ons huis. Wandelschoenen aan, regenjassen gekocht en zelfs een dagrugzak met een regenhoesje. Op alles voorbereid. Samen het bergavontuur aangaan en daarmee endorfine en dopamine aanmaken, geluksgevoel! Aan het eind van een bloedhete zomer trekt er een zucht van verlichting hier over Japan. Het is maandenlang vochtig en benauwd geweest en eindelijk is het weer nu prettig om naar buiten te gaan. In de herfst lijkt de natuur mensen uit te nodigen om weer eens langs te komen. De bladeren van de Japanse esdoorn verkleuren waardoor soms hele bossen of bergen ineens rood kleuren. Ook onze eigen berg Tsukuba! Het fenomeen van de verkleurende herfstbladeren staat in Japan bekend als momiji. Dat is dit jaar pas eind november gepland, voor dit fenomeen waren we dus twee maanden te vroeg. We reden langs beboste bergen, laatste stuk slingerend langs lichtblauwe rivier Kuji op weg naar de hoge Fukuroda waterval. Deze is maar liefst honderdtwintig meter hoog en het water klettert met een enorme snelheid op de zwarte rotsen. Je komt er via een donkere tunnel van een paar honderd meter en ineens sta je naar schitterend wit glinsterend vallend water te kijken met volop zonnestralen er bovenop. Een hevig kabaal van kletterend water. Waterdruppels in de lucht. Volgens mij viel mijn mond open. We waren er express vroeg zodat het panoramadek zo goed als leeg was. Amper andere bezoekers. Later zouden bussen vol toeristen uit Tokio arriveren. Wat een cadeau was deze sensatie van de natuur! Na hevige zomerregen verdubbelt het volume water en daarom was het echt luidruchtig. We liepen naar een lift waar we de immense waterval van een grotere hoogte konden aanschouwen. Vervolgens liepen we over een hangbrug van planken over de rivier langs de waterval naar de berg waar we een flinke wandeling maakten. We dachten dat we op weg waren naar de summit van de Tsukiore berg maar dat bleek later een ruïne van een kasteel te zijn. Nauwelijks andere wandelaars, mijn lief liep regelmatig met z’n hoofd in een spinnenweb. Verlaten bospaden. We hadden over rotsen geklommen met hulp van een touw of ons over enorme boomwortels steil omhoog getrokken via een touw. Megahoogtes beklommen over ellenlange stenen trappen en nu bleek dat we verkeerd gelopen waren… Met recht een verkenningstocht. Weer terug en vanaf de hangbrug een steile metalen trap omhoog geklommen. Vervolgens wederom superlange stenen trappen. Uiteindelijk kwamen we bezweet en puffend bij de hoogste top waar we genoten, een foto maakten van het uitzicht en daarna neerploften voor water en een handje pinda’s. Terug beneden leek het ons leuk om streetfood als lunch te bestellen naast de rivier. We zagen diverse barbecues waar gezouten complete vissen op een stokje gespietst waren maar ook stokjes met stukjes Okukuji vechthoentjes in sojasaus, de lokale specialiteit. Ook stokjes met drie balletjes zoete plakrijst. Heerlijk! We kregen kopjes groene thee in schattig porselein erbij geserveerd. Na de lunch bezochten we de Boeddhistische tempel Eigenji op een berg in Daigo. Langs het pad was het met Japanse esdoorns begroeid. Sommige bomen begonnen net wat herfstig rood te kleuren in de zon. Mooi vredige plek met prachtige Japanse tuin. Een vijver met koi karpers. Onze Airbnb was gelegen in de bergen bij Daigo. Met een grote, stille tuin waar een antieke, charmante Citroënbus geparkeerd stond waar al het serviesgoed in stapels klaarstond voor de bediening. Overal slingers met lampjes. Leuke bohemian vibe. Een eigen mini onsen. Even wat boodschapjes bij de Seven-Eleven gehaald en daarna…relaxen op het terras met de beentjes omhoog. We aten in de avond bij een knus restaurantje met welgeteld drie tafels, gerund door een senioren koppel. De kok stopte zoveel liefde en aandacht in elk gerechtje op de barbecue. Ik had een vijf gangen menuutje met een heerlijke kleine salade, kipspiesjes in diverse smaken, een gepocheerd eitje met sojasaus, twee stukjes gepofte zoete aardappel en appelsap van een lokale appelboomgaard. Geen rijst, heel bijzonder. Hij nam alle tijd voor élk spiesje, voor de presentatie op het bord en ook voor ons. Ik mocht een punaise op de wereldkaart, op Nederland prikken. Wij waren de eerste Nederlanders in zijn zaak. Zo vertederend.

We zaten zo lekker in stilte buiten, ik voelde me heerlijk senang. Tussen de appelbomen, in een prachtige boomgaard. We hadden hier beiden nog uren kunnen zitten. Met een kopje groene thee van een theeplantage hier vlakbij, stukje citroengras in de thee. Zondagochtend gingen we naar de Tsukimachi waterval vlakbij Daigo. Heel bijzonder, want we konden er achterlangs lopen. Het water viel namelijk over een overhangende rotswand. Het water bracht geluk lazen we. Het soba restaurant pal naast de waterval kookte hun noedels in dit water, geluk van binnenuit. Wij dronken daar een glas lokale appelsap en groene thee op het terras. Met uitzicht op de waterval. Toen we terug wilden lopen kwamen we langs een geweldige kringloopwinkel. Ik houd daar zó van! Zoveel Japanse serviezen, ik moest me écht inhouden. We hebben eierdopjes gekocht, wat eigenlijk sake bekertjes zijn. Uiteindelijk kregen we ze cadeau samen met een oud prachtig schaaltje met twee scheurtjes erin. Buiten viel ik namelijk als een blok voor een mosterdkleurige grote plantenpot met een natuurtafereel erop getekend. Dit was een heel goede verkoop voor ze. Het schaaltje met scheurtjes was precies wat ik zocht, want ik wil de scheurtjes met goudverf repareren zoals ze dat in Japan doen. Kintsugi. Natuurlijk gingen we verderop appels plukken waar deze regio zo om bekend staat. We aten dus in alle stilte warm appelgebak voor lunch, in de boomgaard. Een fles appelsap en zak appels mee naar huis. Onderweg hadden we het over het berenbelletje van ‘n wandelaar op de berg. Ik las dat juíst op de berg waar wij liepen zwarte beren gespot zijn! Ook in het stadje Daigo zelf. Oh my god! Wat hadden we moeten doen bij een encounter dan? Je zo groot mogelijk maken met je jas wijd open of armen in de lucht. Langzaam naar achter lopen en de indrukwekkende beer ruimte geven om te ontsnappen. Bij een aanval juist als dood op de grond gaan liggen.  Gauw op zoek naar een berenbelletje dus! 

Colors of a Japanese fresh meal

JAPANSE METRO
`Japan could provide an obsession for a lifetime and never leave you bored.`

- Pico Iyer

We waren elkaar voor het eerst aan ‘t leren kennen in het restaurant van IKEA op de zevende verdieping van het pand. Net naast het drukke Shibuya kruispunt gelegen in hartje Tokio. Zij stond naast de lift op me te wachten en ze vertelde me later dat het voelde alsof de schuifdeuren op Schiphol steeds openden. Elke keer wanneer de liftdeuren opengingen was ze benieuwd of ik eruit stapte… Heel spannend allemaal. Ik zou deze donderdag eigenlijk thuis doorbrengen. Lekker rustig in mijn veilige nestje. Misschien een brief schrijven of fotoalbum bijwerken. Tot mijn lief halverwege de ochtend vroeg wat mijn plannen waren voor de dag en waarom ik niet mee ging naar Tokio. `Uh, waarom niet?` Ik liep nog even naar het postkantoor om een brief te posten en toen ik terugkwam stond mijn lief al klaar. Ik pakte snel mijn mobiel, mijn schoudertas, flesje water en iPad waar mijn luisterboek opstaat en liep met hem mee naar het metrostation. Tijdens de rit zag ik pas dat de batterij van mijn mobieltje voor de helft al leeg was. Helemaal niet handig, want ik leef momenteel samen met Google Translate en Google Maps… Bovendien staat mijn Japanse OVkaart op m’n mobiel. Ik kan niet weer riskeren dat de poortjes niet werken. Ik ging dus heel spontaan - zonder veel na te denken zoveel was duidelijk - mee naar de hoofdstad. Ik had bedacht drie haltes verder te rijden dan mijn lief en IKEA te bezoeken. Ik heb sinds de zonsverduistering afgelopen zomer WhatsApp contact met een Nederlandse vrouw die, net als mijn lief, ook sinds juni in Tokio woont. Ik zou de vrouw daar kunnen ontmoeten voor een kop thee bedacht ik me. Ik stuurde haar in de metro een berichtje en ze zei net zo spontaan als ik dat ze dat leuk zou vinden. Én ze nam een oplader voor me mee. Zo komt het dat ik met haar aan een klein tafeltje zit midden in het restaurant beiden met een beker vlierbloesemlimonade en ik een Zweeds taartje. Ik luister naar haar verhalen terwijl mijn mobiel ergens bij de muur aan het opladen is. Ineens hoor ik het geluid van mijn mobiel keihard door het restaurant schallen! Ik sta op en ren erheen. Ik cancel het groepsgesprek van mijn dochters. Zo, de rust is wedergekeerd. Klein beetje schaamte. In Japan staan alle telefoons op stil. Ik heb nog nooit een beltoon gehoord. Er wordt niet in het openbaar getelefoneerd. Wat vreselijk dat ik dit nu mee maak, met haar in een vol restaurant. Beginnersfoutje. We moeten er ook wel om lachen. Zij vertelt me dan ook dat je bij de 7-Eleven, die zowat op elke hoek zit hier, heel goedkoop een opladertje kan kopen. Zij heeft zelfs een fysiek OVpasje gekocht op een groot station in Tokio. Voor noodgevallen. Handig. Ik ben hier nu tweeënhalve week. Twee dingen geleerd; nooit de deur uitlopen zonder m’n telefoon op stil te zetten en áltijd met een volle batterij vertrekken. Ik kán namelijk gewoon niet in Japan zonder werkende mobiel komen te zitten. De middag verliep verder heel relaxt. We bleken veel overeenkomsten te hebben zoals vrijwilligerswerk in Nederland, poesjes thuis, studerende kinderen en een huis achtergelaten. We waren precies zo vergeetachtig. Wat een feest van herkenning! Op de terugweg in de metro maakten mijn lief en ik nóg een beginnersfoutje. In de spits is de voorste coupé van de metro alleen voor vrouwen bestemd. De metro zit dan zo volgestouwd met mensen dat het veiliger voelt met alleen vrouwen tegen je aangedrukt. Na het optrekken keken we om ons heen in het bepakte rijtuig en viel het ons pas op dat er alleen vrouwen waren… Vervolgens werd het omgeroepen. Heel ongemakkelijk ritje. De eerstvolgende stop eruit gesprongen en in een andere wagon ons erbij gepropt met mijn volle IKEAtas. Uiteraard was dat een coupé met alleen mannen, alle vrouwen waren ernaast ingestapt. De volgende dag stond er al een afspraakje in de agenda om te eten met het Nederlandse koppel. Dat was een gezellige avond, leuke klik, voor herhaling vatbaar.

Rustgevende yoga flow werkt voor mij als een filter dat storende elementen in de lucht tegen houdt. Yoga in de ochtend zorgt ervoor dat ik de dag ontspannen en langzaam begin. Even een momentje op de mat inchecken bij mezelf. Nu ik de yogalessen in Breda online volg en ze door het tijdsverschil bij mij eind van de middag pas plaatsvinden start mijn dag helaas dus niet meer zo vaak met inchecken bij mezelf. Mijn yogajuf uit Breda die jarenlang elke vrijdagochtend lesgaf en voor mij een grote rol speelde toen ik op mijn meest kwetsbaar was, stopte er vorige week mee. Dat gaf mij een duwtje in de rug om hier in Tsukuba een yogales op vrijdagochtend te vinden. De herfst gaat nu starten. Tijd om meer naar binnen te keren. Ik heb een soort Aziatische eikeltjes op mijn hardlooprondje gevonden die in een kastanjeschilletje zitten. Voor mij het sein dat de herfst in aantocht is. Ook hier kleurt het blad mooi naar oranje en bruin. Vooral op onze berg is dat goed te zien. De rijstvelden kleuren naar goud. Vanmorgen liep ik in zeven minuten door een parkje aan de voorkant van ons gebouw naar een piepklein yogastudiootje. Yogalessen in Engels gegeven door twee yogaleraren Zhenya uit Rusland en Marko uit Servië. Mijn proefles was bij Zhenya en ik was benieuwd wat voor mensen er zouden komen. Zhenya zat op haar mat toen ik naar binnen stapte en er lag één yogamat tegenover. Voor mij. Het bleek een privéles. Het was een heerlijke les. Startend met ademhalingsoefeningen, gevolgd door fijne yogahoudingen en een heerlijke savasana ondersteund door blokken en een bolster. We hebben lang gekletst na de les. Zij is hier tien jaar geleden als masterstudent gekomen. Verliefd geworden, getrouwd met een Oekraïense man en hier een gezinnetje gestart. Ze liet me voelen dat ik niet alleen ben die hier in Japan worstelt met `reading the air`. Ik sta buiten mijn huis continue ‘aan’ om te observeren, waar te nemen en dingen op te pikken. Zhenya en ik kennen elkaar niet, maar wij herkenden wel iets in elkaar. Omdat wij beiden weten hoe het is om te zwemmen in donker water. Zij bouwde deze studio voor een gemeenschapsgevoel. Gezamenlijkheid. Internationals. Ze nodigde me uit voor een yogafestival aan de voet van de Tsukuba berg. Ik ga gewoon meedoen met dit soort lokale dingen, het helpt me om wortels te laten groeien. 

Kamiiso-no-Torii | Aorai Beach

ONZE EERSTE TYFOON
`On the crags of the wild shore, the moon shatters and scatters. Yet the retreating waves, gathering it back together, return as one.`

- Tokugawa Mitsukuni

Japan. Het land telt bijna zevenduizend eilanden. Niet verbazingwekkend dat het land dus heel afwisselend is. Zóveel te ontdekken. Allereerst in Tokio zelf dat voor ons misschien het meest voor de hand ligt. Alleen maar een rit met de metro. Het hoofdkantoor van mijn lief staat daar. We zijn er al eerder geweest tijdens ons ontdekkingsreisje van een week in april. Tokio zal zeker flink aan de beurt komen. Nu gaat mijn aandacht uit naar de staat waar wij wonen. Ibaraki. Een staat met volop bergen en watervallen, maar ook stranden aan de Stille Oceaan. De opties lijken eindeloos… Ik vind het niet meevallen om reisplannetjes te maken. Gewoonweg teveel keuze! Gelukkig hebben we drie jaar de tijd om er hier op uit te trekken. Heel dankbaar voor. Ik wil beginnen met een reisplannetje om dit weekend eens buiten de stad te kijken. Niet te ver weg. Ook een reisplannetje om een weekendje in oktober er eens samen op uit te trekken in de herfst. Ik denk aan bergwandelingen in herfstkleur. Ik had mijn lief twee prachtige reisboeken gegeven toen hij vertrok, één van Tokio en één van Japan. Ik had vandaag een stoel op het balkon gezet en was gaan bladeren in het reisboek van Japan. Werkelijk prachtige reisfoto`s wat me deed duizelen. Alles is zo aantrekkelijk en te bereizen, waar gaan we het eerst een kijkje nemen? Ik koos voor het dichtstbijzijnde strand vanaf Tsukuba en daar kwam Oarai Beach uit, een klein uurtje rijden in de de auto. We vertrokken zaterdagochtend. Bewolkt maar toch vijfentwintig graden. We reden over tolwegen langs groene bergen naar de kust. Het strand bestond uit best grote kiezels, aangespoeld hout en ook bamboestokken. Heel hoge, woeste golven. Geraas van het rollende water over de kiezels. We liepen met onze schoenen langs de waterlijn, blote voeten te pijnlijk. In de verte zagen we een torii uit de Stille Oceaan steken. Een torii is een traditionele poort die de ingang markeert van een Shinto-heiligdom. Deze bijzondere poort op een rotsrif markeert de exacte plek waar twee Shinto-goden op aarde zijn neergedaald. Ik legde de torii vast tussen de woeste golven van de oceaan. Achter de poort (achter ons) was een stuk hoger een schrijn gelegen die in 856 ooit was gesticht. We beklommen de hoge trap vanaf het strand en trokken eenmaal boven beiden een wens uit een bak met kleine zakjes waar een mooie glazen kraal in zat én een wens op papier. Na een rondje liepen we de heuvel af terug naar de kust waar we op de vismarkt terecht kwamen. Er waren natuurlijk wat authentieke restaurantjes met superverse vis. Bij de laatste waar we binnen gingen kijken moest je de rauwe vis, schelpdieren en inktvissen op een metalen schaaltje leggen, laten wegen en betalen en daarna buiten roosteren op kleine tafelbarbecues. Wij kozen toch maar voor een restaurant waar geserveerd werd. Ik had een heerlijke tonijnschnitzel besteld en mijn lief had een enorm kleurige mix van rauwe vis en inktvissen. Een kleurenspektakel op zijn bord en zeer smaakvol. De dag erna ontvingen we bericht dat `disaster typhoon` Dujuan rakelings langs de kust van Oarai zou scheren. Bij ons thuis, in Tsukuba, mochten we maandagmiddag en -avond niet naar buiten vanwege zeer zware windstoten en regen. Losse spullen op ons balkon moesten naar binnen of vastgemaakt. Gordijnen gesloten want deze houden rondvliegend glas tegen. Winkels konden onverwachts sluiten dus we moesten water, eten, een zaklamp en een powerbank in huis halen. Eventueel het bad vol laten lopen met water om het toilet te kunnen blijven doorspoelen als watervoorziening weg zou vallen. De mensen die aan de voet van berg Tsukuba wonen moesten maandagmiddag evacueren. Kans op modderstromen. Heel serieus allemaal. De wind suisde door kieren in ons huis. Regenwater stroomde over de straat onder ons balkon. Er is ons niks heftigs overkomen, gelukkig.

Wat misschien nog meer duizelingwekkend is dan reizen in Japan, is het afval. Het afval wordt zeer streng en gedetailleerd gescheiden in maar liefst tientallen categorieën. Ik had al voor de zomer op Facebook een wit torentje met drie plastic laden voor het scheiden van afval gekocht. Toen mijn lief hier kwam wonen kreeg hij een dik pak papier, een soort recycle handboek, met alle regels van afval in Tsukuba. Met name de regels met duidelijke plaatjes van voorbeelden die hier in ons gebouw gelden begrepen we goed. Vlak naast de lift zit een schuifdeur en daarachter is een schone, bijna klinische ruimte voor het scheiden van afval. Er is een plank opgehangen en boven elk plekje hangt een bordje met Japanse tekens. De ruimte is alleen voor onze galerij. Iedereen legt er zeer goed geordend en schoon verpakt hun afval weg. Dus karton is mooi plat gemaakt en wordt op een stapeltje bij elkaar gelegd. Ander oud papier zoals folders maar ook platgemaakte, opengeknipte karton pakjes yoghurt of melk, die eerst schoongemaakt zijn onder de kraan èn gedroogd!, worden in een met touw dichtgeknoopt pakketje supernetjes opgeruimd. Pet flessen worden ook, zonder dop, netjes verpakt in een dichtgeknoopte zak en bij elkaar gelegd. Zelfs glas, schoongemaakt zonder deksel, peertjes en aluminiumfolie wordt in een dichtgeknoopt zakje neergelegd op het daarvoor bestemde plekje voor niet-brandbaar vuil. Er staat een schoon emmertje op de plank om je oude batterijen in te doen. In ons witte torentje in de keuken is de bovenste lade, waar een speciale doorzichtige zak met rode letters in moet, bestemd voor afval dat verbrand kan worden zoals groenteafval, textiel en papiersnippertjes. De middelste lade is voor plastic afval. In de onderste lade zit een zakje voor niet-brandbaar afval. Na een week waren de bovenste twee laatjes vol. Ik heb de zakken heel netjes dichtgeknoopt, dat móet, en hopelijk op hun juiste plekje gelegd. Toen zag ik pas dat blikjes ook apart ingezameld moeten worden. Oeps. In Japan vind je ook bijna geen openbare prullenbakken op straat, afval gaat mee naar huis. Ze hechten veel waarde aan netheid, hygiene en orde in hun omgeving. Dat is ze goed aangeleerd van kleins af aan en dat is terug te zien in ons afvalhok.

KLM flight to Tokyo!

UCHI
 `Je draagt de kostbaarste schat al met je mee: het leven.`

- Okinawa gezegde

Het was zover. Ik zette m`n voetjes op Japanse grond. Op een groot vliegveld waar ik een formulier moest invullen om het land binnen te komen, en mijn lief niet. Hij is al inwoner van Japan. Hij stond in de korte rij. Ik in de lange. De douanebeambte vroeg het adres waar ik zou verblijven. Ik had ons nieuwe adres nog helemaal niet paraat. Ik had dus alleen de woonplaats en de staat Ibaraki genoteerd op het formulier. De man wilde echter het precieze adres weten. Gelukkig kwam mijn lief maar eens een kijkje bij mij nemen en hij had heel handig een papiertje in zijn portemonnee met ons Japanse adres. Ik kon het zo overschrijven. Toen vroeg de beambte nieuwsgierig naar de enorme stapel koffers op mijn karretje… Onderweg naar zijn loket in de lange wachtrij was ik al besnuffeld door een douanehond. Niks aan de hand. Diverse douanebeambten liepen met een bord op hun buik met foto`s van groenten, etenswaren en zaden over de luchthaven en vroegen me meermaals of ik iets aan te geven had. Ik antwoordde steevast met mijn strakke pokerface dat ik niets aan te geven had. Ik had vier kazen ingepakt, gehaktkruiden en diverse doosjes chocola bij me. Zelfs in mijn handtas zat de doos met verse bonbons die ik onlangs zelf gemaakt had. Godzijdank werd ik niet gecheckt. Ook de man in het loketje liet me na mijn uitleg gaan. Binnen! De vijf koffers waren veel te zwaar en sowieso teveel om met z’n tweetjes mee te sjouwen in de metro naar Tokio. Een taxi in Japan is onbetaalbaar, dus meldden we ons aan bij een desk om je bagage thuis te laten bezorgen. We lieten de helft, zo`n vijftig kilo aan bagage, daar achter. We sjouwden de andere helft nog vrolijk mee in het zweterige weer. We waren op weg naar beneden naar het perron van de metro toen ik merkte dat mijn app voor het openbaar vervoer het niet deed in de controlepoortjes. Ik had het in het vliegtuig nog gecheckt, er stond voldoende saldo op. Een praatje met handen en voeten met de controlemeneer en ik mocht alsnog achter mijn lief aan lopen.  Ik had op Schiphol een eSIM kaartje gekocht voor Japan, maar ik had gewacht met activeren totdat ik daadwerkelijk in Japan zou zijn. Dat bleek helaas te laat, want de WiFi op het metrostation onder de luchthaven was supertraag en eSIM activeren vanuit mijn Gmail account was niet te doen. De hotspot van mijn lief herkende mijn mobiel niet dus ik kreeg mijn Japanse app voor het OV niet werkend. Ik was zonder eSIM aan de goden overgeleverd. Gelukkig deed het uitchecken boven de grond het ineens weer wél, en de andere metro ging zowaar ook goed. Thuis. Doodmoe. 

Thuis was een vreemde gewaarwording. De inrichting kwam me zeer bekend voor natuurlijk. Ten eerste omdat ik bijna alles zelf tweedehands op Facebook had gekocht en ten tweede zag ik onze huiskamer dagelijks tijdens het beeldbellen met mijn lief. Toch voelde het ook splinternieuw. De lange linnen gordijnen die we al in Nederland gekocht hadden hingen fraai voor de kamerbrede schuiframen. De heerlijke ovalen houten tafel in de huiskamer. Zonder de eettafelstoelen weliswaar die zouden we namelijk samen nieuw kopen in Japan. Het bankstel staat te gek voor het brede raam. Uitzicht op hoge zakelijke en woontorens. Dat gekke dubbele gevoel werd steeds meer `uchi` wat thuis betekent in het Japans, toen ik mijn drie koffers uitpakte. De volgende dag ook mijn andere twee thuisbezorgde koffers. Ik rolde ons zachte jute vloerkleed uit, ik propte de kussens in de meegenomen zachte kussenhoezen en zette een dimbare tafellamp met warm licht op het kastje neer. Ik plakte wat Polaroid fotootjes van thuis op de muur en spiegels. Ik richtte de kledingkast, de badkamer en de nieuw aangeschafte iMac in. Ik rangschikte de boeken in de boekenkast en zette er nog wat van mijn meegesleepte boeken bij. Ik liet mijn persoonlijke en behaaglijke afdruk achter. Dat gaf me rust en landing. De volgende dag kochten we vier eettafelstoelen, huiskamerplanten, haakjes om badjassen, thee- en handdoeken op te hangen zelf een haakje voor de gelukshanger uit Singapore naast de voordeur die ons huis voorspoed gaat brengen. We kochten ook nog boodschappen en voorraadpotten. We liepen ook, eigenlijk per ongeluk, tegen een tweedehands grote damesfiets aan. Meteen gekocht! De fiets die ik een paar maanden geleden op Facebook had gekocht had kleinere wielen en was eigenlijk net te klein voor mij toen ik er eenmaal op ging zitten. Japanners fietsen trouwens allemaal op te kleine fietsen. Na de spontane aankoop van mijn grotere fiets wilden we van de andere af. Dezelfde dag nog, want we hebben plek gehuurd voor twee fietsen in de stalling onder ons appartement. Op straat mogen geen fietsen geparkeerd worden. We reden met de (te) kleine fiets in de achterbak naar de fietsenmaker waar mijn lief eerder was geweest voor zíjn fiets en verkochten hem voor vijf euro. Destijds gekocht voor vijftien euro dus we waren heel tevreden, we hadden `m desnoods gratis willen weggeven. Liever kwijt dan rijk! Ook meteen officieel overgeschreven van eigenaar want het is erg belangrijk in Japan dat de fiets juist geregistreerd staat. Echt trots op onszelf hoe snel we dingen geregeld hadden. Ons pied a terre is nu gezellig en knus ingericht. Vooral de twee mensen die er wonen brengen natuurlijk de échte liefde en warmte in huis. Maandag was ik helemaal alleen thuis, bakte ik mijn eerste en gelukte bananenbrood from scratch in mijn kleine oventje. Een online yogales op mijn eigen Bredase yogaschool eind van de middag. Lekker tuttig allemaal. Lekker uchi.

Towerbridge | Londen

LIVIN' ON A PRAYER

‘We’ve gotta hold on to what we’ve got 

It doesn’t make a difference if we make it or not 

We got each other, and that’s a lot for love 

We’ll give it a shot 

Livin’ on a prayer 

Take my hand, we’ll make it, I swear’

- Bon Jovi 

Mijn yogajuf sprak er tijdens de laatste yogales veel over. Woorden als courage, durf en moed. Deze vaardigheden haal je uit jezelf. Laat je niet leiden door wat anderen van je denken of vinden. Ga uit van jezelf, van je eigen moed. Ik vertaalde het natuurlijk naar de grote stap die ik maak door morgen naar Japan te verhuizen. Zonder de kinderen en zonder onze drie poezen. Ik vind het een heel grote stap, maar ik máák die stap. Samen met mijn lief. Hij had weinig keus, deze stap is de beste keuze voor hem. Op het eind van zijn carrière zo’n kans om naar het buitenland te gaan voor drie jaar, daar zijn wij heel dankbaar voor. Het had voor hem ook niet op een beter tijdstip kunnen zijn. Een nieuwe start op een leuke functie binnen het bedrijf waar hij al meer dan dertig jaar voor werkt. Wij hebben heel fijn op drie continenten gewoond, maar Azië zat daar nog niet bij. Dit wordt de vierde van de zeven. Het is helemaal compleet nieuw. Nieuwe taal, nieuwe cultuur en voor het eerst zonder onze drie dochters. Ik ben ervan overtuigd dat ik daar veel ga leren. Mijn yogajuf sprak tijdens de les ook steeds over confidence. Niet in de zin dat je wéét hoe het gaat verlopen of dat je weet dat dit avontuur goed afloopt, nee in de zin van dat je zoveel vertrouwen in jezelf hebt dat je weet dat je dit kán. Ik heb mijn angst in toom, mijn zin in avontuur en nieuwsgierigheid overheersen. Ik heb vertrouwen in mezelf. Zoveel buitenlandse verhuizingen meegemaakt. Er zullen vast pittige tijden komen. Ik ga dit doen. Samen met mijn lief. We’ll give it a shot. Samen met onze drie volwassen dochters op afstand. Ik heb er nu zelfs zin in. Laat het morgen maar gebeuren. Ik ben er wel aan toe. 

Bijna een jaar geleden. Een nieuwe baan was helemaal niet een onderwerp in ons leven, kwam het nieuws naar buiten dat Bon Jovi de Forever tour ging doen. Bon Jovi speelt een grote rol in het muziekleven van mijn lief en mij. We praten over de jaren tachtig. Hun eerste hit was in 1984. Vijftien jaar oud, middelbare school, eerste verliefdheden, eerste stapjes in het uitgaansleven. Daarna volgden vele hits waaronder hun superhit in 1986 ‘You give love a bad name’. Een jaar later kregen wij verkering. Onze dochters zijn thuis opgegroeid met muziek van Bon Jovi uit onze CDspeler thuis én in de auto. Hoe leuk dat we tickets hadden bemachtigd voor ons vier van één van hun drie concerten in Londen! In het grote Wembley stadion. Niet wetende dat dit zonnige weekend in een geweldig sfeervol Airbnb in de Londense wijk Notting Hill tegelijkertijd ons afscheidsweekend zou zijn... We lunchten daar op zaterdag op een terras, slenterden over een vintage market, pakten de tube naar de Victoriaanse Towerbridge over de Thames waar we rondhingen en buiten heerlijk aten bij een Libanees restaurantje. Eerst vooraf een potje kaarten natuurlijk zoals we altijd doen in restaurants. Living on a prayer. Genieten van elkaars gezelschap. De middag voor het vroege concert brachten we door in de gezellige, statige straten van Notting Hill. Na van scones met jam en clotted cream genoten te hebben bij een leuk bakkertje bezochten we het bekende British museum. Zoveel historische spullen uit andere landen dan Engeland stonden daar tentoongesteld. Ik liep daar met een dubbel gevoel. Dertig jaar geleden liep ik met mijn lief, tijdens onze huwelijksreis, langs leeggeroofde graven in Egypte. Nu zagen we die gestolen mummies en sacrofagen liggen, in het museum in Londen. Zo ook beelden uit Mexico die mijn inziens in Mexico horen te liggen. Of historische pronkstukken uit Griekenland. Het voelde als roofkunst uit de koloniale tijd. We aten daarna lekker noodles op het terrasje van een klein Chinees restaurantje voordat we richting het stadion gingen. Het voorprogramma van James Bay was leuk, hij heeft inmiddels wat hits. Het was de eerste keer voor ons dat we Bon Jovi live zagen optreden. Wàt een band, wat een kracht en energie! De eerste keer in Wembley stadion. Nog nooit met zóveel mensen van een concert genoten. Jon klonk hoorbaar anders na zijn stembandoperatie. Echter zijn dankbaarheid en mooie woorden maakten voor mij alles goed. Een ontroerende comeback. Zijn onhandige dansjes vol passie deden mij doen lachen. Zijn grote hits waren mooi bewerkt en lang uitgerekt. We hadden écht genoten, veel gezongen, gejoeld en gedanst. Fantastische stadionsfeer! Nog drie steengoeie toegifts cadeau gekregen waaronder het gevoelige ‘Always’. Met tachtigduizend fans liepen we vervolgens verzadigd het stadion uit. De stroom mensen naar het metrostation werd gereguleerd en tijdens het wachten zongen we dan met z’n allen één van de songs van Bon Jovi. Hoe bijzonder zo eensgezind. Op veel manieren een onvergetelijke avond. Helaas namen we na zo’n prachtig warm weekend afscheid van onze jongste op het NS station van Eindhoven. Thuis van onze middelste. Vanmiddag worden we al naar Hoofddorp gebracht. Morgenochtend vroeg worden we naar Schiphol gebracht, het OV staakt landelijk. Wij laten ons niet kisten. We got each other.

Reunion!

WEER THUIS
‘All the stars are out tonight

Ooh, maybe they'll shine a little light

Help us find what we're trying to find

It's been so long since I held you tight

I won't lеt you go 'til we get it right’

- Bruno Mars

Mijn lief is weer thuis! Na dik twee maanden heel erg ver weg is hij weer terug gereisd naar ons. Wij zijn nog nooit zo lang uit elkaar geweest in de negendertig jaar - deze maand! - dat we samen zijn. Toch ging het goed. Althans met mij ging het goed. Thuis in mijn eigen huis en in mijn eigen bedje slapen. Poesjes en kinderen om me heen. Mijn eigen routine met werken in het hospice. Mijn yogalessen in de ochtend. In de tuin werken. Een weekje naar Barcelona op vakantie. Verder had ik veel ziekenhuisafspraken en een druk sociaal leven deze zomer. Veel afscheid nemen natuurlijk wat thuis plaats vond of ik ging er op uit. Toch is het leven ook gewoon anders wanneer je alleen woont en leeft. Ik merk dat ik er makkelijker op uittrek naar familie en bekenden. Ik heb veel bezoekjes gehad die er eigenlijk bijna nooit van kwamen toen we met ons gezin leefden. Toen was mijn gezinsagenda ook voller natuurlijk. Ik logeerde deze zomer gezellig bij onze dochters thuis. Ik logeerde bij mijn zus twee nachtjes in Friesland. Ik logeerde twee keertjes bij mijn zwager in Noord-Holland. Grote afstanden van huis. Ik had er tijd en mogelijkheden voor. Met z’n tweetjes rijd je eigenlijk toch makkelijker terug naar huis laat in de avond. Een grote factor dat ook mee speelde voor de logeerpartijtjes was dat ik in het donker niet graag rijd. Niet veilig. Zéker niet in dat kleine, oude stadsautootje waar ik sinds het vertrek van mijn lief in rijd. Mijn lief daarentegen kende deze zomer uiteraard niemand in zijn nieuwe thuisland. De eerste zes weken verbleef hij bovendien in een anoniem hotel. Vervolgens verhuisde hij naar ons appartement. Nog geen contact met de buurtjes. Elke weekdag werken dat erg vermoeiend was door alle nieuwe collega’s, nieuwe taal en nieuwe (werk)cultuur. Hij kookte heel weinig voor zichzelf, hij ging meestal uit eten in een foodcourt in een groot winkelcentrum. Goedkoop en lekker Japans. In het weekend deed hij wat klusjes zoals boodschappen doen, huishouden, een fiets of iets anders ophalen dat ik via Facebook gekocht had. Zo heeft hij ons huis ingericht. Alles tweedehands, en mooie spullen! Het enige dat me nog steeds niet gelukt is online te scoren - meestal ben ik gewoon te laat met reageren - zijn grote huiskamerplanten en een vloerlamp. Mijn lief heeft in een meubelzaak een nieuw bed en matrassen besteld, deze zijn al geleverd. Voor de nieuwste iMac computer reisde hij af naar Tokio. Nu is hij lekker thuis in Breda. Bij ons. In Japan hebben we ons ingerichte pied a terre op ons wachten. Nog een week en dan vertrekken we samen met drie loodzware koffers naar onze nieuwe bestemming. Pas nadat we vooraf afscheid hebben genomen van onze volwassen kindjes, van mijn oerzorgmoeder zijn.

‘Nu zal ik je voortaan zéker herkennen! Jochem!’ zei ik spontaan in de chocolaterie. Jochem is nog niet heel lang de eigenaar en net voor het eerst vader geworden van baby Bram. Hij zou er helemaal niet zijn, hij had nog vrij voor de kraamtijd en de gebroken nachten. Zijn collega was echter ziek geworden en dus moest hij vanmorgen klaarstaan, voor ons. Voor de verjaardag van middelste dochter hadden we als cadeau een workshop bonbons maken gegeven. Gezellig met papa en mama en zusje. We hadden speciaal gekozen voor een privé groepje. Zulke activiteiten die we samen doen zijn toch weer kleine stapjes in ons afscheidsproces, het grote loslaten. Weer een gezellige en vooral zoete herinnering erbij. Daar zullen we de komende tijd op teren als we elkaar missen. En dat zal zeker gebeuren. Zo’n herinnering zal dan een warm gevoel geven weten we inmiddels. Zoals de enorme sneeuwval afgelopen winter toen onze verre-afstand-dochter bij ons was in Breda. Zulke mooie, fijne winterse herinneringen, en prachtige foto’s! Ook foto’s van onze korte bezoekje in mei, als tussenstop in Singapore op de terugweg van onze kennismakingsreis naar Japan. Altijd gevolgd door loslaten. Ik zal op die warme gevoelens kunnen leunen tot de volgende Feestdagen dit jaar. Onze meiden komen alledrie Kerstmis vieren bij ons thuis in Japan. Reünie! Chocolatier Jochem legde ons deze feestelijke ochtend uit waar cacao vandaan kwam. Ook dat de tijd van de VOC er voor zorgde dat cacao nog steeds voor het allergrootste gedeelte via Nederland reist. Wij hebben zelf cacaoplantages gezien in Peru en Mexico waar we naast de machines stonden waar alle bonen gemalen en gebrand werden en in grote zakken als cacao bewaard bleven en waaruit onze heerlijke warme chocolademelk daar terplekke gemaakt werd. Jochem laat de cacao voor zijn bonbons in België bewerken. Tijdens de hele workshop mochten we chocola snoepen. Het ambachtelijk met chocola werken was heel erg leuk om te doen. Eerst zelf de versiering van de bonbon op de bodem van de mal aanbrengen. Uit een grote waterval van chocola (je mocht kiezen tussen puur, melk en witte chocolade) mocht je de gietvorm met vierentwintig vormpjes vullen. De mal moest je eerst, met vingers alleen aan de onderkant, van je af naar beneden houden onder de chocolade kraan en vervolgens rechtop blijven houden. Voor mij een onmogelijke taak zonder goed diepte te zien. Mijn handen zaten onder de gesmolten chocola. Met zoveel opperconcentratie hield ik de achterkant van het bakje natuurlijk alweer onder de chocoladestroom. Ik mocht mijn handen wassen, maar buiten Jochem’s zicht likte ik het grootste gedeelte van de smolten chocolade er natuurlijk zélf af. Diverse vullingen mochten we gebruiken. Aan het eind van de workshop stonden er vier lege kartonnen doosjes klaar op tafel om onze bonbons mooi in te pakken met een sticker en diverse kleuren lint. We vertrokken met een gevulde buik met warme chocola, een lach op ons gezicht en vier luxe tasjes vol zelfgemaakte bonbons. 

At the sunny beach | Barcelona

PECH!
‘The good thing about flying solo is it's never boring.’

- Steve Fossett

De laatste vakantiedag was er één van afscheid nemen. We pakten op tijd in de ochtend onze weekendtassen in die we in het appartement mochten achterlaten gelukkig. Onze vlucht vertrok namelijk pas later in de avond. We vertrokken zoals de andere dagen na ons ontbijtje met de lift naar beneden. Om de hoek zat een supermarktje die verse gazpacho in de koeling verkocht, in een plastic fles. Elke dag namen we zo’n fles mee naar het strand. Ook kochten we een bak met fruit, meestal zoete ananas, soms meloen en soms allebei. Vandaag ook. Bij de cafetaria ernaast, van dezelfde eigenaar als de super die dagelijks een praatje met ons maakte in het Spaans, kochten we steeds een stuk pizza die we koud meenamen in onze strandtas. Zo ook onze laatste dag. Meestal hadden we ook wel citroencakejes in onze tas mee. Het was een kleine twintig minuten lopen en dan liepen we het laatste stukje onder de palmbomen door naar de boulevard. Langs de openbare douche liepen we via een houten vlonder langs de hoge stoel met de strandwacht erop richting de blauwe zee. Het was een kiezelstrand en daar legden we de twee badhanddoeken van de Airbnb op, naast elkaar, met het geleende parasolletje ertussen. Een groot deel van elke stranddag hingen we in de lauwwarme golven. Het liep best stijl af waardoor het snel diep werd en dat was heerlijk om te zwemmen. Regelmatig hingen we aan het touw met gele dobbers en lieten we ons door de golven omhoog en omlaag slepen. Het was élke dag heerlijk aan zee. De eerdere dagen sloften we aan het eind van de middag terug naar ons appartementje en daar douchten we ons, kleedden we ons mooi aan voor een avond in het historische centrum. Een keer liepen we een stadswandeling, de avond erna de andere helft van de wandeling. We aten sowieso elke avond laat tapas en altijd als voorafje een koude gazpacho. Bijna ook altijd een heerlijk romig ijsje trouwens en de dag dat we die overgeslagen hadden kozen we voor een milkshake. De laatste dag aten we op het vliegveld. We konden eind van de middag niet meer douchen in het appartement dus wilden we bij het zwembad op het dakterras douchen. Zo heerlijk vanzelf als alles alle dagen verliepen, zo niet op deze laatste dag. De lift naar het dakterras deed het niet meer. Daar stonden we in een zweterig warm halletje met onze weekendtassen en ieder een plastic zak met schone kleding voor de vlucht onder onze arm. Ik had een man in de parkeergarage gezien die aan zijn auto aan het sleutelen was, en hij heeft ons naar een andere lift begeleid. Dochter en ik namen plaats op twee ligbedjes en koelden in het zwembad af. We wilden allebei ons boek uitlezen voor vertrek. En dáár ging het weer mis. Naast ons kwam een jong Slavisch gezinnetje plaats nemen met een tentje voor hun baby’tje, een kinderwagen, een wipstoeltje en wel drie ligbedjes. De vader en moeder hadden flinke ruzie en dat vochten ze luidruchtig uit naast het zwembad. De man ging verderop op een ander bedje liggen. Het dochtertje van zo’n zes jaar was de bemiddelaar en had papa overgehaald terug te komen. Vader ging op een matje bij de baby in het tentje liggen. Werkelijk amper een meter van mijn hoofd vandaan waar ik lag te lezen. De vrouw wilde het goedmaken en ging tegen haar man aan liggen… Ze bleef maar door zijn haar wrijven, het werd erg ongemakkelijk voor mij. Ik ging zwemmen. Weer terug wilde ik mijn boek oppakken toen zij een speeltje met een irritant deuntje voor de huilende baby aan gezet hadden. Ik keek ze inmiddels geïrriteerd aan. Ze zei dat het maar voor een minuutje was en die minuut werd zeker een half uur. Deze mensen hadden overal lak aan en namen heel veel ruimte in beslag, letterlijk en figuurlijk. Ik verplaatste me naar de schaduw. Inmiddels was de wél werkende liftdeur opengegaan en kwamen er jongemannen met kratten corona bier en koelboxen uitlopen, een vriend met een barbecue in zijn armen er achteraan. Niet veel later dreunde muziek door de boxen over het dak, kwam er blauwe rook uit de barbecue en wandelden de gasten binnen. Het toeval wil dat precies waar het feestje gehouden werd ook de afgesloten douche was waar dochter en ik ons wilden wassen en omkleden voor de vlucht. Het wachten naast de gesloten deur van die badkamer duurde zó lang dat een dame van het feest vroeg waar we op stonden te wachten. Het slot ging niet open. Zij belde de klusjesman van het appartementencomplex die pas tijd had om vijf uur. Pech, helaas te laat voor ons. We douchten ons maar openbaar naast het zwembad. De taxi kwam op tijd, het vliegtuig helaas niet. Met vertraging zijn we uiteindelijk vertrokken waarbij dochter veel hoofdpijn kreeg hoog in de lucht dat na het dalen gelukkig weer verdween. Wát een pech en tegenslag deze middag en avond!

Terwijl we op de luchthaven in Barcelona aan een tafeltje zaten te wachten op meer nieuws over onze vertraagde vlucht konden we onze mobieltjes opladen in een stekkerdoos naast ons tafeltje. We dachten te horen dat er meer informatie bekend was dus liepen we naar het informatiebord. Helaas zou er pas weer over een half uur meer bekend worden. Tafeltje was inmiddels bezet dus namen we samen plaats in luie stoelen naast een incheckbalie van Wizz Air. Er stonden twee rekken naast de balie waar je de grootte van je handbagage kon testen. De grondstewardessen waren streng. Ze pikten diversen passagiers eruit om van twee tassen er één te maken. Meteen even passen of de grote rugzak of kleine koffer wel in de mal paste. Wat een stress vond er pal naast ons plaats. Dochter en ik vermaakten ons prima. Passagiers trokken stiekem twee waterflessen uit hun rugzak en verstopten die bij hun partner. Als de tas door de mal gedrukt kon worden, sommigen hielpen elkaar om met knieën de tas omlaag gewurmd te krijgen, gingen de flessen weer stiekem terug in de tas. Soms moest de tas er met veel geweld weer uit getrokken worden. Enkele pechvogels rekenden extra kilo’s af bij de balie. Er werd heel erg veel gesjoemeld. Heel vermakelijk om naar te kijken. Toen wij eenmaal in onze eigen rij stonden kreeg ik het zelf ineens op mijn heupen. Ik had in Barcelona voor souvenirs geshopt, ansichtkaarten en sleutelhangers gekocht ook afgeprijsde kleding in de rebajas van Benetton. Zelfs een immens groot katoenen badlaken bij een Pakistaanse verkoper op het strand. Mijn tas zou onmogelijk in het controlerek passen. Vanwege de vertraging controleerde de grondstewardess de boardingpasses en paspoorten in de rij. Ze keek een keer om naar onze (te) grote weekendtassen, maar liep godzijdank door. Zonder problemen mochten we het vliegtuig instappen. Vliegen is nooit saai. 

In front of El Béso | Barcelona

PLATJA DEL FÓRUM
‘Wie zijn voeten voelt, vergeet zijn hoofd. Wie de aarde voelt, vergeet zijn zorgen.’

- Okinawa gezegde

De jongeman maakt met zijn wijsvinger en duim het symbool dat ‘heel goed’ betekent. Ik lach naar hem. Hij zit naast z’n vriend in een Thaise massagesalon op heel luie relaxstoelen. De Thaise vrouwen zitten op lage krukjes naast hun voeten. Ze masseren hun kuiten en voeten. Dochter en ik kijken ernaar vanaf de open deur en besluiten ook zo’n massage te bestellen. De prijs valt ons mee. We kiezen voor een voetmassage van een half uur. Het is een uurtje of acht in de avond. Donker. We hebben het ook wel verdiend vinden we. We lopen sinds eind van de middag een stadswandeling die we gekocht en gedownload hadden op onze mobiel. We gaan naast de Engelse jongemannen zitten en doen onze gympies en sokken uit. Zij doen juist hun sokken en gympies aan. ‘Nice shoes!’ zegt de ene die naar me zit met een grote lach. Hij heeft precies dezelfde bruine Adidas gympies. Ze zijn hun huurauto kwijt vertelt de andere. Ergens geparkeerd in de stad, en ze hebben geen flauw idee meer waar. Wat ze wél weten is dat ze voor morgen een full body massage hebben geboekt. Dochter en ik wensen ze succes met het vinden van hun auto en leunen achterover in de stoel. De massage begint. De laatste uren slenterden we dus door Barcelona. We liepen langs basilieken en pleinen. Ook langs kunstwerk El Béso, een mozaiek gemaakt van vierduizend foto’s van inwoners van Barcelona waarop volgens hen het gevoel van vrijheid te zien is. Al deze foto’s gebruikte de kunstenaar Juan Fontcuberta om een muurgroot kunstwerk te maken van een kus. The world begins in every kiss. Van verre is dat mooi te zien en als je er vlak voorstaat zie je alle persoonlijke plaatjes. Veel foto’s van mensen in en op zee. Vrijheid. Veel toeristen lieten een foto maken dat ze elkaar een (hand)kus geven of toewuiven. Wij deden dat ook natuurlijk ook al was het iets buiten de comfort zone van dochterlief met al die toekijkende mensen. Na een hele tijd door de hete stad gezwalkt te hebben ploften we neer op een terras met heerlijk romige milkshakes. We draaiden onze beiden stoelen om, want we zaten naast een steegje waar een continue stroom van mensen uitkwam. Groepen toeristen met een gids, gezinnen, vrienden en stelletjes. Het leek wel of er een blik met toeristen opengetrokken werd die allemaal langs onze stoelen liepen. Hoe leuk voor ons om iedereen te observeren en te jureren. Van leuke zomerjurkjes of korte broekjes tot lelijke goedkope T-shirts of vreselijke kleuren. We werden er zelfs melig van. Daar zaten we met z’n tweeën naast elkaar op die omgedraaide stoelen iedereen te bekijken. Soms wees dochter zelfs met haar rietje uit de beker naar de persoon waarover ze sprak. Heel erg maar oh zo leuk om een keer te doen. We hebben de citytour uiteindelijk half afgemaakt door de ontspannen voetmassages. Daarna ploften we op een knus pleintje, op het terras van een tapasbar neer. Natuurlijk waren we als eerste met de verse, koude gazpacho gestart. 

Ik volgde haar de lift in naar beneden, een klein stukje lopen door een parkeergarage onder het appartementencomplex door en toen weer met de lift naar het dak. Toen we boven de deur openden zagen we het zwembad. Dochter en ik hadden er een keer gezwommen. Het was nu acht uur in de ochtend en het was helemaal stil daar. We legden onze yogamatjes neer, mijn opgerolde badhanddoek als kussentje en wachtten op de andere leerlingen. Er kwam er nog één, Ana een Spaanse jonge moeder. De jonge Indiase yogajuf was mijn hospita Richea van de Airbnb hier in Barcelona. Ze had me uitgenodigd om een les van haar bij te wonen. Natuurlijk zei ik ‘Ja!’. Zodoende zat ik op mijn yogamatje pal naast het zwembad. Een knalblauwe lucht. De juf droeg een hip zonnebrilletje tijdens de les. Ze was vier jaar geleden naar Barcelona gekomen, haar echtgenoot gevolgd naar Spanje. Ze startte met een stukje geschiedenis van de eeuwenoude yogasutra’s. De monniken in Nepal en India. Het bestond toentertijd, eeuwen geleden, alleen uit mediteren en ademhalingsoefeningen in afgelegen kloosters in de bergen. Later kwam de kennis naar hen en maakten ze de regels van yoga, de achtvoudige paden. Wat je wel en juist niet doet in het leven en de asana’s (houdingen). Richea gaf vinyasa yoga, reeksen van houdingen achter elkaar. Gelukkig had ik vorige zomer daar wekenlang een soort cursus van gedaan om zeven uur in de ochtend. Samen met een Indiase leraar en zijn Nederlandse vrouw. Ik heb thuis een boek met alle uitleg van de reeksen oefeningen en tekeningen ervan. Aantekeningen van mij erbij. Zodoende kende ik de oefeningen, de volgorde niet perse meer. Het was heerlijk op het dak met dat zachte briesje door mijn haar. In Mexico deden we ook wel eens een yogales op het dak, echt genieten. Tijdens de ontspanning na de les, savasana, masseerde Richea m’n voorhoofd en schedel. Een cadeautje voordat we naar het strand Platja del Fórum vertrokken.

 

Barcelona | 21 augustus 2026

National park Montserrat | Barcelona

BARCELONA
‘Een berg bedwing je niet met een sprong maar met duizend kleine stappen’

-  Zen gezegde

Ik voelde iets op mijn schouder leunen en toen ik naar rechts keek zag ik Youssef, veertien jaar oud, gezellig op mijn schouder slapen. Ik tikte middelste dochter aan die aan de andere zijde van mij zat en seinde met mijn ogen dat hij op mijn schouder lag. We kwamen niet meer bij van het lachen. Heel zachtjes en zonder te schokken natuurlijk want ik wilde hem ook niet wakker maken. Hij lag zo lekker ontspannen te slapen dat z’n oortje zelfs uit gevallen was. Tranen in onze ogen van het lachen. Dochter maakte stiekem een filmpje van de slapende, toen nog onbekende, jongen op mijn schouder en mijn ingehouden lach. Het was pas iets na acht uur in de ochtend en we zaten in een minibusje die bestuurd werd door onze Spaanse gids David. Ons kleine groepje bestond uit een Irakees stel met hun drie zonen, hun oudste zoon was in het hotel achtergebleven. Dochterlief en ik zaten op de achterste bank met hun jongste zoon Youssef. Het was een uur rijden waarvan een deel door de mist naar de top van berg Montserrat. Montserrat betekent zoiets als 'gezaagde berg' vanwege de unieke, grillige rotsen en pieken. Het is een geliefd bedevaartsoord: het Benedictijner mannenklooster, dat trouwens nog steeds in gebruik is, en de basiliek. Beiden iets na het jaar 1800 kapot gemaakt door de Franse keizer Napoleon die op weg naar Portugal Spanje ook maar meteen wilde veroveren. Alles werd opnieuw opgebouwd met hulp van architecten uit Barcelona. Zelfs de zwarte Madonna werd weer terug gevonden op de plek waar de Fransen het beeld hadden weg gesmeten. Een bezoek aan deze bijzondere, heilige plek, waar de paus twee maanden terug ook nog was om zijn zegen uit te spreken, was ons doel. Volgens de legende werd de zwarte Madonna van Montserrat in het jaar 880 ontdekt door herdersjongens. Zij zagen een vreemd licht en hoorden hemelse muziek bij een grot op de berg Montserrat. Daar vonden zij het houten Mariabeeld. Zij wilden het mee naar hun dorp slepen en kwamen niet verder dan de plek op de hoge berg. Het beeld werd daar veel te zwaar om te tillen zodra men het wilde verplaatsen. Dit werd gezien als een teken dat de maagd Maria op de berg wilde blijven. Daar is nu de basiliek gebouwd. Het houten Maria beeld is zwart gekleurd vanwege roet uit de kaarzen destijds. Gids David legde ons alles goed uit. Tussendoor leerden wij het gezin beter kennen. Het stel, beiden ingenieur, waren met hun oudste zoontje van één gevlucht uit Irak twintig jaar geleden na de militaire aanval op last van de Amerikaanse president. Ze waren in Zweden terecht gekomen waar nog drie jongens geboren werden. Alleraardigst en warm gezin waarbij ons vooral opviel hoe lief de zonen voor hun moeder waren. Steeds even aanraken of in haar lange haar kroelen. Na de rondleiding gingen we met een kabelbaan nóg hoger de bergen in. Ook daar was het trouwens nog snikheet. Vanaf het uitzichtpunt wandelden we door het national park langs de kapel van de heilige Michael langzaam terug naar beneden. We kregen even pauze en dochter en ik kochten ijs en een ijskoude cola. We waren werkelijk oververhit door de wandeling van een uur in de felle zon. Het gezin ging nog langs het zwarte Madonna beeld en wij puften uit aan een tafeltje in een lauw briesje. Op de terugweg door de hoge bergen vielen we al-le-maal in slaap in de gekoelde minibus. Behalve David natuurlijk achter het stuur! Youssef deze keer niet tegen mijn schouder aan… Beneden in het centrum van Barcelona namen we afscheid van elkaar. Vader zei heel lief tegen me ‘Take good care of each other’ en toen gingen we ieder onze eigen weg waarbij dochter en ik nog een tijdje napraatten over dit bijzondere gezin. Ze hadden écht een mooie indruk achtergelaten bij ons.

Haar twee vriendinnen hadden het stiekem geregeld. Na het verjaardagsdiner van middelste dochter op een leuk pleintje naast een oude basiliek zou het plaatsvinden. Dochter had zelf een tapasbar uitgezocht met heel goede recensies voor haar verjaardagsdiner. Tafeltje speciaal buiten gereserveerd onder de oude bomen. Twee mannen zongen en maakten muziek. Een koude  limonada en een sangría op ons tafeltje. Diverse tapas werden erbij gezet. Een klein briesje koelde het buiten net voldoende af. Jarige dochter werd vanmorgen door haar zussen uit Thailand en vader uit Japan vrolijk wakker gezongen. Een dag doorgebracht op het heerlijke strand van Barcelona en dobberend in de lauwe, lichtblauwe Middellandse zee vlakbij ons Airbnb appartement. Een gebakje op de terugweg van het strand. In mijn hoofd had ik de vriendinnenverrassing al geregeld. Op de heenweg naar de tapasbar waren we namelijk langs een chocolaterie gewandeld met veel smaken zelfgemaakt ijs. Op de terugweg zouden we daar een ijsje uitkiezen. Een verjaardagscadeau van haar vriendinnen die altijd zoiets voor elkaar verzinnen op hun verjaardagen. Grote bollen romig ijs én een chocolade saus eroverheen voor ons beiden. Gelukkig hadden we servetten meegenomen. Het smelten begon zodra we een seconde het bakkerijtje uitwandelden. Een filmpje gemaakt voor haar vriendinnen. Zo eindigde de verjaardag van middelste dochter die al diverse keren haar verjaardag in Spanje had gevierd. Bijna twintig jaar geleden alweer dat wij in Madrid woonden. Veel herinneringen aan die tijd komen weer terug door hier te zijn, hier te eten en Spaans te spreken en om ons heen te horen. Rap Spaans, weer heel anders dan in Mexico. Gelukkig laat mijn Mexicaanse vriendin nog wekelijkse Spaans ingesproken berichten achter waardoor ik hier complimenten krijg over mijn Spaans. Het is heerlijk om in Spanje te zijn, misschien genieten we nog het meest van de verse gazpacho hier - nog geen dag overgeslagen om van de ijskoude Spaanse soep te smullen!

Barcelona | 19 augustus 2026

Watching the eclipse with daughter!

ECLIPSE
‘Love was like a solar eclipse — breathtakingly beautiful, absorbing, and capable of rendering you blind.’

- Shelby 

Mijn fiets had ik speciaal buiten laten staan. Op de eettafel lag een schuimspaan en een metalen vergiet klaar. Op een leeg vel wit papier. Ik zou de laatste zonsverduistering van mijn leven, de volgende vindt pas plaats in 2081, niet missen. Een zonsverduistering is een once-in-a-lifetime experience die je een nieuw perspectief op je plek in het heelal biedt. In m’n uppie zou ik naar de weilanden fietsen langs m’n hardlooprondje om dit fenomeen te vangen. Zonder speciale bril maar met mijn in elkaar geflanste camera obscura. Tot mijn telefoon een half uur voor de grote verduistering over ging. Mijn Franse buurman had aan vier stukjes donker glas kunnen komen via een lasbedrijf, of ik mee wilde kijken. Ik belde onze middelste dochter in Rotterdam en zij sprong meteen in de auto. Ik vond het fantastisch om te zien dat die kleine ronde zon op m’n glaasje steeds meer bedekt werd door de donkere maan. Het tempo waarmee dit gebeurde was sneller dan ik dacht. We stonden met buurman en zijn volwassen kinderen op straat, want daar hing de stralende zon aan het einde van de weg. Een mooi schouwspel tot aan zonsondergang. Fietsers stopten om ook even te kijken. Wandelaars ook. Mensen verderop op een zitbankje kwamen ook aanlopen. Nieuwe buren die ik nog niet kende kwamen erbij. Allemaal vreemden die elkaar de vier glaasjes doorgaven en zich voorstelden. Mensen die door het gat in de CD staarden. Mensen met een vergiet zoals ik. We waren allemaal wat opgewonden over dit astrologisch fenomeen. Dochterlief uit Rotterdam was op tijd en voegde zich ook bij ons. Het was zo verbindend! Niets is toeval, maar twee fietsers zaten vroeger op de internationale school waar onze twee jongsten ook op zaten, en ook het buurmeisje van de lasglazen. De nieuwe buren met hun dochter met metalen zeef in hun handen kwamen uit India en hadden hiervoor in Singapore gewoond waar onze dochter ook alweer drie jaar woont. Mijn buurman van de lasbrillen had daar ook met z’n gezin een paar jaar gewoond in dezelfde periode notabene. Deze buurvrouw is partner bij Deloitte in Rotterdam waar onze verre-afstand-dochter ook haar carrière begon en zij werkt er in Singapore nog steeds. Ik vertelde dat ik over een paar weken naar Japan verhuis en zij vertelde me dat haar Nederlandse collega ook onlangs met zijn vrouw voor twee jaar naar Tokio is verhuisd. Zij zal ons in contact brengen met elkaar. Eén en al verbinding onder de steeds meer verduisterende zon! De groep op straat groeide. Het licht kleurde magisch. Er viel een schaduw over de aarde. Het spektakelstuk was wonderlijk! Iemand haalde een meisje erbij die aan de overkant van de straat naar ons stond te kijken. Zij wilde er graag bij komen staan, graag door het donkere glaasje kijken maar ze durfde het niet te vragen. De kosmische krachten zorgen ervoor dat zo’n zonsverduistering een reset is van heel veel dingen, een levensveranderend karakter. Ik was me erg bewust van het moment, beetje spiritueel misschien. Met dit willekeurige groepje mensen die over de hele wereld gewoond hadden, nu op dit moment op straat bij elkaar gebracht, deelden we de magie. Ik kan dan heel goed uitzoomen en de bijzonderheid van deze verbinding tussen vreemdelingen op straat inzien. Thuis stond mijn fiets nog ongebruikt voor de deur, mijn ongebruikte schuimspaan en vergiet had ik nog bij buurman thuis laten liggen. 

Vandaag vertrek ik naar Barcelona. De stad die Middeleeuwse architectuur met moderne architectuur op een unieke manier mengt met elkaar. Spaanse cultuur en taal. Heerlijk eten en de ligging niet ver van de bergen én recht aan de Middellandse kust. Middelste dochter en ik wilden er op uit. Mijn lief woont in Japan deze zomer, oudste dochter in Singapore natuurlijk en zij is nu aan het reizen met haar jongste zusje door Thailand. Blijven wij tweetjes over. Natuurlijk zijn wij al in Barcelona geweest, met ons jonge gezin bijna twintig jaar geleden. We hebben tenslotte een paar jaar in Spanje gewoond. Het kwam gewoon zo uit met het kiezen van bestemmingen dat zij iets cultureels en stads wilde doen en ik strand wilde bezoeken. Beiden houden we van bergen. Barcelona dus! Ondanks dat we de meeste toeristische plekken al  bezichtigd hebben blijven de wirwar aan straatjes en fonteinen supergezellig. Bovendien werd de ene arena, de laatste die in Catalonië nog in gebruik was voor stierengevechten, in 2014 gesloten en herbergt nu een museumpje over het stierenvechten. Daar zijn wij natuurlijk niet geweest. De art nouveau ring wordt ook gebruikt als locatie voor avondentertainment. Wie weet? De andere stierenarena is getransformeerd tot een winkelcentrum met een groot vrij toegankelijk dakterras met panoramisch uitzicht over Barcelona. Ik reis straks na mijn yogales met de trein naar Rotterdam, daar vertrekt ons vliegtuig vandaan. Ik zal dochterlief op het station ontmoeten, waar onze reis begint!