In Erasmus hospital last week...

DANKBAARHEID UIT MIJN HART
‘Whatever happens in your life, no matter how troubling things might seem, do not enter the neighborhood of despair. Even when all doors remain closed, God will open up a new path only for you. Be thankful!’ 

- Elif Shafak

Dit wordt volgens mij een heel zoet stukje om te lezen. Misschien niet veel diepgang maar wel met veel zoetsappige feitjes uit het leven van twee bijna zestigers. Mijn lief en ik staan op het punt om bijna drie maanden uit elkaar te gaan. We zullen ieder aan de andere kant van de aardbol leven. In een heel andere tijd. In een heel andere cultuur. We zijn nog nooit zo ver en zo lang uit elkaar geweest. Mijn lief stapt in zijn nieuwe werkende leven in Japan. Ik blijf nog een paar zomermaanden achter bij onze kinderen en dieren. Met aandacht voor mijn herstel en ziekenhuiscontroles. In ons fijne huis met tuin waar ik zo van houd. Een karakteristiek huis waar we al bijna een kwart eeuw wonen. Volgend jaar zijn wij tweetjes veertig jaar een paar. Langzaam getransformeerd van twee verliefde pubers van achttien jaar oud naar twee bijna zestigers met een heel leven achter zich. Vader en moeder van drie prachtige dochters. Ik ken hem. Hij kent mij op z’n duimpje. Als geen ander ken ik hem. Ik ben de enige voor wiens ogen niets is verborgen. Hij is er als er geluk door me heen stroomt en ook als ik geroerd, met tranen in m’n ogen, kijk naar de prachtige natuur die me onverwacht raakt. Hij is er ook als ik naar beneden tuimel en verdrietig ben. Ik ben er ook voor hem als hij radeloos is, als alles zwaar wordt. Wij zijn al een leven lang samen. Net als in ieders leven hebben ook wij onze hoogte- en dieptepunten meegemaakt. Gebeukt en gebutst raken door het leven, het hoort erbij. Teleurstellingen in ons rugzakje samengepropt bij opgelopen trauma’s. Vaak rijden wij als twee treinwagonnetjes op één spoor en soms even op twee verschillende sporen om ons daarna weer bij elkaar te voegen op één spoortje. Wij kunnen moeilijke beslissingen heel goed samen nemen. Niet bang samen het avontuur aan te gaan. We kunnen op elkaar bouwen. Volgende week vertrekt mijn lief met het vliegtuig naar Japan waar hij zal starten met zijn nieuwe baan, de sleutel aannemen van ons nummer één keuze appartement (die zonder tatami kamer) en aankopen doen voor ons nieuwe thuis daar. Een keerpunt in ons leven. Onze twee jongste kinderen zijn zelfstandige twintigers en gaan niet mee naar het land van de rijzende zon. De oudste woont al drie jaar in Azië. De carrière van mijn lief zal ons de komende drie jaar leiden naar nieuwe ervaringen die ons helpen groeien. Zoals onze eerdere vier internationale verhuizingen voor zijn bedrijf dat ook hebben gedaan. Dankbare kosmopolieten zijn wij, met drie kosmopolieten-kindertjes.

De verdoving is inmiddels uitgewerkt en iedereen gaat gewoon naar zijn werk, sporten, boodschappen doen of met vriendinnen op stap. Ik heb de eerste dagen na de operatie veel geslapen overdag. Geprobeerd de hevige brandpijn te onderdrukken met pijnstilling. Het is nog steeds een kriem om iets te eten. Niks knapperigs, niks met citrusvruchten, niks met tomaat of spinazie en niks dat zout, zoet of gekruid is. Eigenlijk blijft alleen kamille- en saliethee, havermoutpap en zachte, gezeefde soepjes over. Toch kan ik me ondanks de pijn ook senang voelen in deze rust. Ik slaap langer uit. Ik relax in bed met tijdschriften terwijl de regen hard tegen het zolderraam tikt. Ik douche pas tegen het eind van de ochtend.  Een lege agenda, een lege dag voor me. Mijn lief werkt een verdieping onder mij met zijn nieuwe Japanse collega’s, online. Elke ochtend als ik beneden kom open ik de keukendeur naar de tuin. Ik neem deze dagen uitgebreid de tijd. Kijk eerst even rustig naar buiten. Ik geniet van de buitengewoon groene tuin met bloeiende lichtroze pioenrozen. Ik zet de openslaande deuren op een kier. Het regent af en toe buiten. Binnen is de temperatuur heerlijk. Ik bekijk alle tuinplanten, de rode roos van mijn moeder in volle bloei, de salie waarvan de bloemen lila beginnen te kleuren. In de kas ben ik elke dag blij als ik het piepkleine groene spruitje in de mangopit zie groeien. De tomatenplanten kunnen bijna vastgebonden worden aan de klimrekken. De blauwe bessen zijn bijna rijp. De avocadoplant die het zwaar had afgelopen winter is helemaal bijgekomen in de warmte van vorige weken. Ik laat dankbaarheid uit mijn hart stromen wanneer ik ze allemaal water geef. Ik kan vanwege mijn langzame herstel leven alsof de wereld een geschenk is en ik de dankbare ontvanger ben van dat geschenk.

Sunny Scheveningen beach!

TATAMI KAMER
‘Desperado, why don’t you come to your senses?

Come down from your fences, open the gate

It may be rainin’, but there’s a rainbow above you’

- Eagles

‘Recuerda que todo tiene sus tiempos perfectos…’ schreef mijn Mexicaanse vriendin onlangs. Alles heeft zijn perfecte tijd. Soms neemt het leven een onverwachte wending. Zoals mijn leven vorige week. Het leven kun je niet voorspellen. Het bestaat uit een reeks van leuke en minder leuke onverwachte gebeurtenissen waar je geen invloed op hebt. Zo gebeurde het dat mijn lief en ik lekker op het zonnige, Scheveningse strand op een loungebank zaten met onze blote voetjes in het zand toen mijn mobieltje ging. Ik heb eigenlijk altijd het geluid uit maar ik verwachtte een telefoontje van de garagehouder over onze Volkswagenbus die opnieuw gespoten wordt. Mijn verbazing was groot toen ik het nummer van het ziekenhuis zag oplichten. Mijn operatie werd uitgesteld kreeg ik te horen vanwege een patiënt met een trauma die voorrang kreeg. Ik was zó teleurgesteld. Ik werd destijds ook met grote spoed geopereerd dus daar had ik best alle begrip voor. Ook al dacht ik meteen aan mijn leeg geveegde agenda thuis. Toen de secretaresse zei dat het minimaal nog twee weken ging duren voor de opnieuw ingeplande operatie - én dat het dan kennelijk nog niet zeker is vanwege eventuele nieuwe spoedgevallen dacht ik erbij - stortte ik wel in. Diep teleurgesteld al sjokkend met mijn blote voeten door zee. Als ik er bij de volgende operatiedag niet bij ben wordt het al eind juni voordat ik geopereerd word. Dan is mijn lief al lang aan het werk in Japan. Wat erg. Ik heb dan alweer een Zeeuws kampeerweekend met de meiden ingepland staan, en een concert in Amsterdam begin juli. Zo niet praktisch. De twee chirurgen hebben beiden een jong gezin en willen ook een keer op vakantie had ik al bedacht, in het slechtste scenario was ik pas halverwege de zomer aan de beurt. Ik zag het al bijna niet meer zitten. Wat een domper! Op de ochtend van de eigenlijke operatie liep ik naar mijn yogaschool bedenkend dat ik op dit moment eigenlijk nuchter naar het Erasmus ziekenhuis zou vertrekken. Tot mijn mobieltje in mijn zak weer rinkelde. Wederom de secretaresse van mijn twee chirurgen, deze keer met goed nieuws zei ze. Na het weekend mocht ik me in de ochtend nuchter melden. Ze hadden een operatiekamer kunnen reserveren en een anesthesioloog gevonden. Hoe blij kun je zijn met de gekozen dag van een operatie? Een rollercoaster was het. ‘Recuerda que todo tiene sus tiempos perfectos…’ 

‘Het is onze tweede keuze’ schreef ik eerlijk aan de Japanse makelaar. Onze eerste keuze was een appartement in een hoge wolkenkrabber, een stuk groter qua oppervlakte, nieuwer, twee slaapkamers, een grotere huiskamer én een optie op een parkeerplek in de parkeergarage. Helaas wilde de eigenaar er geen Europeanen in. De huurder moest vloeiend Japans kunnen spreken in verband met calamiteiten. Dat kon ik niet serieus nemen, maar ja het zijn natuurlijk niet onze regels. Afgelopen week hadden we een online bezichtiging van een appartement waarvan we zelf al destijds in Tsukuba op een avond stiekem het gebouw in waren gelopen en op de twaalfde verdieping hadden rond gelopen. We waren er destijds heel positief over, de zon op het balkon, chique entree en een goede ligging in de stad. Later kregen we de tekening van de indeling van het appartement en werd dit onze tweede keus. Dezelfde makelaar als destijds leidde ons vandaag met zijn mobieltje rond. We konden alles zien. Mooie vloeren, mooie zachte kleuren behang, moderne badkamer, twee walk-in-closets en een kleine lichthouten keuken. De huiskamer was zes meter breed met schuifdeuren over de hele breedte van het balkon op het zuiden. Wat mij he-le-maal inpakte was de heuse Japanse tatami kamer! Oorspronkelijk een luxe die alleen de rijken zich konden veroorloven. Ook nu behoudt een tatami ruimte nog zijn exclusiviteit. Het wordt in deze tijd gewaardeerd om zijn traditie en aanpasbaarheid vanwege alle schuifdeuren. Ik zie het als een relaxruimte. Als het doorgaat zullen onze leesboeken er worden neergezet. Dan ga ik er mijn yoga practise doen. De tatami kamer is een ruimte met tatami matten als vloerbedekking. De matten zijn gemaakt van geweven stro en al eeuwenlang een vast onderdeel van Japanse huizen. De kamer versterkt de essentie van het Japanse erfgoed. Oorspronkelijk waren tatami dunne matten waarop mensen zaten of sliepen voor comfort. Tijdens de veertiende tot de zestiende eeuw werd de tatami kamer voornamelijk door de elite gebruikt als studeer- of meditatieruimte. Ook nu in de moderne tijd heeft de tatami kamer zijn rijke erfgoedwaarde behouden. Ik vind het zo’n Japanse charme hebben dat ons mogelijk toekomstige appartement een tatami kamer heeft met veel schuifdeuren en originele tatami matten! Omdat de matten zacht en kwetsbaar zijn als vloerbedekking bepaalt dit ook het soort meubilair dat Japanners gebruiken. Over het algemeen lichte, verplaatsbare en minimalistische meubels, Japandi interieurstijl. Ik heb zin om er een relax|yoga kamer van te maken. Een paar typische items voor de tatami kamer zijn een zabuton, vlakke vloerkussens of futons gebruikt bij het zitten. Ook de typische chabudai, een lage theetafel of zaisu, lage Japanse stoelen met rugleuning (maar geen poten) horen erbij. Ik wil dan op zoek naar zo’n chabudai bij een kringloopwinkel. Van mijn tante heb ik vorig jaar een vintage Japanse kist geërfd met ingelegde edelstenen als kimono’s van de geisha’s die afgebeeld staan. Mijn lief en ik willen deze nu weer mee terug brengen om eventueel in de tatami kamer te plaatsen. Hoe bijzonder. De fusuma, de verticale witte deurpanelen die van links naar rechts geschoven kunnen worden zijn ook typisch voor zo’n kamer. Ze fungeren als grote, beweegbare wanden. Hierdoor kan de kamer naar behoefte worden afgesloten of geopend, omdat Japanse huizen over het algemeen niet zo groot zijn. En wie kan de rijke, traditionele Japanse sfeer die de scheidingswand aan een ruimte geeft, weerstaan? Ik niet!

Breda | 29 mei 2026

My love and I | about 7 years ago...

AFWACHTEN
't Liefste loop ik alleen, niemand om me heen in mezelf te dromen.’

- Maggie MacNeal

Ineens is er ruimte in mijn hoofd ontstaan voor de operatie die ik deze week ga ondervinden. In april had ik al besloten mee te gaan in het voorstel van mijn twee oncologisch chirurgen om mijn tong opnieuw te laten opereren. Sinds de grote operatie van tien uur lang, nu drieënhalf jaar geleden inmiddels, is mijn gereviseerde en mooi opgelapte tong iets te breed en vaak iets verdikt aan één kant. Dat mijn tong de ene dag dikker is dan de andere dag heeft met oedeem te maken dat weer een gevolg is van stress en vermoeidheid. Ik heb dat zelf niet in de hand. Toen eenmaal bekend werd dat het ‘eelt’ dat aan de aangedane zijkant van mijn tong ontstond - door het slijten van mijn tong langs de kiezenrij - een belemmering ging worden voor mijn controles moest ik nog steeds even nadenken. Ik had zó geen zin in weer een operatie in mijn mond, weer slapen op de afdeling oncologie in het Erasmus ziekenhuis, weer een narcose en weer veel pijn en gebruik van morfine. Ik zag de noodzaak er niet meteen van in. Nu weet ik dat ik helemaal niks aan de controles heb als de artsen niet kunnen zien of het er gezond of ongezond uitziet. Eén van mijn twee artsen heeft de ‘eelt’ langs de zijkant van mijn tong het elfenbankje genoemd. Dat elfenbankje wordt over een paar dagen verwijderd. Mijn tong wordt wat smaller en slanker en dan ziet het er weer rustig en glad uit. Toen ik in april instemde met de operatie begon het afwachten. Wachten op een datum voor de operatie. Leven in afwachting van beslissingen kan mentaal uitputtend zijn. Wij wachten niet alleen op de operatiedatum maar ook op de beslissing van de huiseigenaar in Japan of hij zijn appartement aan ons, niet Japans sprekende mensen, wil verhuren. Wij wachten op de verblijfsvergunning van mijn lief zodat hij naar Japan kan verhuizen. Wij wachten ook op de beslissing waar hij zal werken als hij onverhoopt niet per juni in Japan kan starten. Wij wachten ook op antwoord of we internationaal voor zorg verzekerd zijn per juni. Wanneer komt het verhuisbedrijf onze spullen voor Japan inpakken? Kan mijn lief begin september mee naar ons geboekte concert in het Wembley stadion in Londen? Dit niet-weten kan leiden tot een verlammend gevoel van machteloosheid. Ik merk dat ik daar gelukkig grotendeels ongevoelig voor ben. Ik kan met meditatie, rust en mijn yogalessen aardig in het nu leven. Het is zoals het is. Als het gevoel me toch bespringt weet ik dat het volkomen normaal is dat wij ons in deze situatie soms machteloos of gefrustreerd voelen. Ik probeer de frustratie niet krampachtig weg te duwen. Ik merk ze op en realiseer me dat dit een logische reactie is op de situatie. Het is goed zoals het is. Wij zijn goed zoals we zijn. Zolang we niets weten zullen we meebewegen met de flow met wat we mondjesmaat wél krijgen te horen. De sleutel is denk ik om m’n focus te verleggen van hetgeen dat buiten mijn controle ligt, naar de dingen waar ik wél de regie over hebt. En zo was er door de opkomende verhuizing dus al een hele maand totaal geen focus op mijn operatie. Na de tijd dat we in Japan en Singapore verbleven leefde ik in een soort tussentijd, of vacuüm, waarin ik gewoon door leefde en door plande in mijn agenda alsof er niks stond te gebeuren. Mijn werk en mijn sociale leven vulden mijn dagen. Focus op de dingen waar ik wel regie over heb. Met die gedachte heb ik stapels leesboeken ingekocht op de rommelmarkt, stapels handdoeken en beddengoed bij Albert Heijn, een voorraad pure chocolade in de aanbieding en een pastamachine op marktplaats. Alles voor Japan. Dáár heb ik controle over!  Na een bepaalde datum pakten we de telefoon om zelf om een update te vragen, mensen aan te sporen. Leven in afwachting van beslissingen van anderen – of het nu gaat om een vergunning, een baan of een medische uitslag – kost enorm veel energie. Het zorgt voor onzekerheid en een gevoel van onvermogen. Dit is onze vijfde internationale verhuizing en zó traag heb ik het nog nooit meegemaakt. De laatste dagen vallen er ineens beslissingen. Mijn lief is per juni internationaal verzekerd, ik pas in september wanneer ik vertrek. We weten welk verhuisbedrijf komt inpakken binnenkort en dat alles met luchtvracht gaat. We hebben een online bezichtiging van ons gewenste appartement overmorgen in onze agenda staan. Én we hebben ein-de-lijk een datum voor de operatie. Na dat telefoontje van het ziekenhuis en het delen met mijn omgeving kwam er in mijn hoofd pas ruimte voor wat de operatie eigenlijk voor mij inhoudt. Namelijk een volledige narcose en dus een infuus in mijn arm dat altijd moeilijk aan te brengen is, veel wondpijn erna en dus amper kunnen eten. Nauwelijks kunnen praten in het begin… Wachten op uitslag van het opgestuurde weefsel naar de patholoog. Daar kwamen de emoties naar boven, en die mogen er ook zijn, er is ruimte voor. 

Voorlopig de laatste keer dat ik mee ga als gastvrouw voor stichting Vierhetleven, en zo voelde het ook precies. Het theaterseizoen loopt op z’n eind en ik ga een aantal weken herstellen van de operatie. We eindigen met de stichting elk jaar het seizoen met een ongedwongen optreden in een schattig dorpshuis in Zeeland, op de grens met Brabant. Helemaal afgehuurd voor deelnemers uit de regio Zeeland én West-Brabant. Op deze tropische dag trad Dennis Alberti, kleinzoon van Willy Alberti, op met ’100 jaar Alberti’ waarbij hij alle hits van zijn opa en tante Willeke zong. Het was een geluk dat we op tijd bij het theatertje waren. Ik had de verkeerde vertrektijd in mijn hoofd geprent op zaterdagmiddag. Eén van de deelnemers belde mij op waar ik bleef. Ik sprong in de auto en haalde veel van mijn verloren tijd, zo’n twintig minuten, weer in. Ik plan gelukkig altijd heel ruim dus we konden vooraf lekker rustig nog een kop koffie drinken, een gevulde koek erbij, en op ons gemak plaats nemen in de zaal. Na de show was er een borrel georganiseerd. Mijn drie dames hadden genoten van de show en van het leuke onderlinge contact in de auto en tijdens de borrel. Het is zulk betekenisvol werk om eenzame ouderen zo’n gezellig dagje uit aan te bieden. Dankbaarheid is groot aan beiden zijden. Tijdens de weken dat ik terug in Nederland zal zijn zal ik graag blijven werken als gastvrouw.

Mount Tsukuba | Japan, where our new home will be

TERUGKEER
‘Ondanks de oude draak

Ondanks de angst

Woed maar, wereld, ik sta hier

Niets dat mij stoort’

- Johann Franck

In de eetkamer van het hospice zitten we met zes vrouwen aan de eettafel. Er zijn frietjes besteld met allemaal lekkere bijgerechten, want het is de laatste avond van één van de bewoners. We hebben de tafel gedekt, een karaf met water op tafel gezet maar er zijn ook bewoners die hun fles wijn zelf meenemen naar het diner. Eén bewoonster neemt het doosje aardbeien mee, dat ze die middag van haar bezoek ontvangen heeft. Normaliter vieren we een laatste avond niet op deze manier natuurlijk. Meestal is iemand de laatste avond voor het afscheid al in slaap gebracht, gesedeerd, veel te moe, te zwak of te ziek en meestal weten we helemaal niet eens dat het de laatste avond is. Deze keer is het anders, want deze bewoonster gaat na zes maanden terug naar huis. Een enkele keer komt dat voor. Ja, het komt voor dat bewoners een hospice weer verlaten en terug naar huis gaan. Al is dit niet de eerste verwachting natuurlijk. Onze zorg in het hospice is er in de eerste plaats voor de laatste levensfase, waarbij ook ongeveer vijfennegentig procent van de bewoners in het hospice komt te overlijden. Patiënten gaan naar een hospice in de laatste weken van hun leven omdat ze - om wat voor reden dan ook - niet thuis of in het ziekenhuis kunnen of willen verblijven. Deze bewoonster is tegen alle verwachtingen in best opgeknapt - en haar ziekte amper achteruit gegaan - door de goede zorg en er is besloten door onder andere de huisarts dat ze met de nodige thuishulp en lieve vrienden en buren om haar heen tóch weer thuis kan wonen. Ookal denken wij dat ze zich vergissen in hoeveel ze nu zelf moet gaan doen in haar eigen huis. Bijvoorbeeld de voordeur open doen wanneer er iemand voor de deur staat, zelf tafel dekken én de vaat opruimen na het ontbijt, lunch of avondeten, maar ook de was of zelf de gordijnen sluiten in de avond wanneer het donker wordt. Hier in ons bijna-thuis huis stond alles altijd klaar voor haar, altijd een grote stapel schone handdoeken in de kast, haar kamer werd schoon gemaakt, de medicijnen toegediend en altijd iemand in de buurt voor een praatje. Het zal eenzamer zijn en ze zal ongemerkt veel meer energie verbruiken thuis. Toch ‘vierden’ we haar afscheid. Ze had haar afscheid zelfs vervroegd, want haar buurvrouw in de hospice kamer naast haar was vorige week plots overleden en dat was zo’n groot gemis voor haar. Zij waren dikke maatjes geworden, deelden dezelfde angsten, leden hetzelfde energieverlies en bespraken alles tijdens hun gezamenlijke ontbijtjes, lunches, avondeten en tijdens bezoekjes bij elkaar op de kamer. Voor haar was alle dynamiek, heel begrijpelijk, in het huis veranderd. Ze wilde geen dag langer blijven nu ze toch vernomen had dat ze terug naar huis moest. Ze heeft geen kinderen en geen partner en zag ons, verplegend personeel, als haar nieuwe familie. Ze leerde onze namen uit haar hoofd, was geïnteresseerd in ons privéleven, maakte schilderijen die in onze gangen in huis hangen, en ze was altijd blij om mij te zien. Ik heb pannenkoeken en wentelteefjes voor haar gebakken. Zij kwam eens met opgeraapte dennenappels uit de tuin voor in onze openhaard bij mij thuis. Ze geeft me haar telefoonnummer en haar postadres. We hadden het er eerder over gehad dat we beiden brievenschrijvers zijn, en zo blij zijn als er een enveloppe in de brievenbus ligt. Hoe leuk zou het zijn als wij ons contact zo voort zouden zetten? Ik beloofde haar een Japanse ansichtkaart in de bus. Mijn eerste brief is inmiddels al bezorgd. 

Twee kilo was ik verloren tijdens die week in Japan…. Ik had elke dag veel gewandeld door de wijken van Tsukuba en Tokio, door de winkelcentra, thrift stores, parken en supermarkten. Ik at niet zoveel daar. Het Japanse ontbijt in ons hotel stond me niet aan met een bentobox vol vakjes met rauwe vis, een kop miso soep ernaast. Vers fruit heb ik daar bij het buffet niet gezien. Wél een keer als toetje in een restaurant, twee mooi doorgesneden aardbeitjes. Ik heb blauwe bessen in een klein bakje in een luxe internationale supermarkt gevonden. Ook heb ik daar een ananas zien liggen. Al het fruit en groente dat in Japan te vinden is, is geïmporteerd. Het is heel erg prijzig. Ik heb dat nog eens nagevraagd aan de Japanse gids van onze fietstour door Tokio. Hij bevestigde dat fruit een luxe is en erg duur. Geen fruit dus voor ons tijdens die week dat wij er waren. Wanneer we daar terugkeren gaan we dat anders doen. We kopen dan ook die drie veel te dure aardappelen in een luxe verpakking, of die paar blauwe besjes in een bakje. Ik zou daar graag op ons balkon zelf wat aardappel-, aardbei-  en tomatenplanten gaan verbouwen. Voor mij geen rauwe vis voor avondeten of zelfs ontbijt. Op een dag liep ik daar tegen een McDonalds aan, ik was in m’n uppie. Ik wees alles aan op de plaatjes, want de digitale kiosk was uiteraard in het Japans. Ik nam een hap uit mijn basic hamburger en ik proefde niet de originele hamburger. Het smaakte naar teriyaki en er was sojasaus gebruikt, toch was het oké voor mij. Zo had ik ook een ervaring in de Starbucks in een groot hip en nieuw winkelcentrum. Ik bestelde een tosti, op de foto zag het er heerlijk Europees uit. Ik nam een hap en het bleek zoet wit brood te zijn, en de kaas was geen echte kaas. Best een teleurstelling, maar het was altijd nog beter dan een portie rijst met rauwe vis. Mijn plan is om daar een broodbakmachine te kopen, een pastamachine mee te nemen en ik wil daar ook zelf zuurdesembrood gaan bakken. Ik twijfel zelfs om melkkefir korrels stiekem in mijn koffer mee te nemen om zelf yoghurt te maken.

Wallpainting | kampong Glam, Singapore

WERELDWIJD
‘Some seek the comfort of their therapist's office, other head to the corner pub and dive into a pint, but I chose running as my therapy.’

- Dean Karnazes

We lopen door alle Arabische straatjes in Singapore. Mijn lief loopt eigenlijk achter mij aan. Meteen toen we door de poort liepen van kampong Glam met alle prachtige muurschilderingen waar ik altijd even moet stilstaan om ze te bewonderen, liepen we tegen een groot Turks restaurant aan. ‘Dat is ‘m’ zei mijn lief, maar ik wist dat dat hem niet was. Met ons gezin hebben we bijna drie jaar terug verrukkelijk gegeten bij een Libanees restaurantje. Niet zo groot, op een hoekje hier in de Arabische wijk. Deze wijk staat bekend om zijn mix van cultuur, historie en hippe straatjes. Anderhalf jaar geleden heb ik met verre-afstand-dochter daar weer gegeten for old times sake. Nu wil ik zo graag ons laatste diner samen hier eten. We hebben twee dingen te vieren. Dochter heeft vanmorgen gehoord dat ze de nieuwe baan gekregen heeft die ze zo graag wilde en haar vader is over een paar uur jarig. We lopen maar heen en weer tussen de smalle en volle straatjes en steegjes. Mijn lief stelt voor om maar naar dat grote restaurant pal bij de ingang te gaan. Wanneer we daar op het terras zitten, waar we overigens de enige zijn, en door de menukaart bladeren valt ons één ding op namelijk dat het niet normaal duur is. We staan weer op en verlaten het terras. We vervolgen onze zoektocht weer. Ik vind het pandje, ik herken de ligging op het hoekje en van binnen herken ik de ruimte. Alleen…het is meer een bar geworden die ernaast wat kleine gerechtjes verkoopt. Er staan biervaten tegen de wand. De gezellige tafeltjes binnen zijn weg. Alleen statafels buiten. Teleurgesteld zoeken we op de mobiel naar andere Libanese restaurantjes in de buurt, we vinden een Turks restaurant dat niet zo groot is én normaal geprijsd is. Wanneer we aan ons koude colaatje zitten komt dochter ook naar binnen stappen. We bestellen humus en baba ganoush met plat brood als voorgerecht. Smullen! We feliciteren ons kind met de nieuwe stap in haar carrière. Na de maaltijd lopen we gedrieën  in het donker door het gezellige, levendige China town naar ons hotel. Bij een klein winkeltje koop ik vijf muntjes aan een rood lint met een eeuwige knoop vastgemaakt dat een krachtig Feng Shui symbool is dat staat voor geluk, rijkdom, voorspoed en bescherming voor je nieuwe huis. De vijf munten symboliseren de vijf Feng Shui elementen (metaal, hout, water, vuur en aarde), wat zorgt voor evenwicht en harmonie in huis. Ons allereerste aankoop voor ons huis in Japan. We zullen ze aan de binnenkant van de voordeur hangen om geluk naar binnen te laten stromen. Terug in het hotel gaan we bij het verlaten zwembad zitten op het dak. Ik schenk drie bekers met koud water in. We genieten van elkaars gezelschap, de rust en alle verlichtte wolkenkrabbers om ons heen. Een feeëriek sfeertje in de tropische warmte met een klein fris avondbriesje. We relaxen, praten en lachen zachtjes. Na een tijdje gaan mijn lief en ik ons douchen en omkleden in onze comfortabele reiskleding. We gaan zestien verdiepingen naar beneden, halen onze koffers van de bagagekar bij de piccolo en bestellen een Grab. Op de luchthaven drinken we met z’n drieën nog gezellig een warme chocomel waarna het echt tijd is om afscheid te nemen van elkaar. Voor hoe lang? Het blijft altijd een vreselijk moment waarbij ik terplekke al heimwee voel. Ik mis haar al terwijl ik haar nog in mijn armen vast houd. Hartzeer.

We zouden de trein nemen van Schiphol naar Breda. Zo hadden we het afgesproken. Het is de ochtend van mijn lief’s verjaardag. We ‘appen met de meiden dat we goed aangekomen zijn. Zij stellen vragen terug. Ik vraag of we met onze bankpas in de trein kunnen stappen of een treinkaartje moeten kopen. Zij antwoorden. En al die tijd staan zij ons achter het glas te begluren terwijl wij onwetend bij de bagageband staan. Uit de schuifdeuren lopen we met de koffers achter ons aan slepend…staan ze daar in eens met bordjes ‘Deze oude makker is jarig’ en ‘Welkom terug dames’ en een heliumballon in hun handen. Wat een verrassing! Al kletsend en blij lopen we naar de auto. We eten thuis verjaardagstaart en geven onze cadeautjes met oudste dochter als vanouds online. We dineren pas op zondagavond vanwege ieders volle agenda. Een zondagavond waarbij we uitgeput maar voldaan op de stoelen in het restaurant neerploffen. Alle drie onze dochters liepen vanmiddag mee met Wings for Life world run. Het is een heel bijzondere hardloopwedstrijd (de grootste van de wereld)  met een catchup car die achter de hardlopers aanrijdt en de lopers uit de wedstrijd haalt. Het doel is om voor onderzoek naar ruggenmergletsel zoveel mogelijk geld op te halen, en zo ver mogelijk te rennen voordat je gepakt wordt. Wereldwijd op hetzelfde tijdstip! Dochterlief en haar vriend in Singapore renden ook mee. Onze neef en nicht renden mee, en veel vriendinnen van onze meiden. Mijn zus, mijn lief en ik raceten op de fiets naar strategische plekjes om aan te moedigen, te filmen en te fotograferen. Het aanmoedigen is leuk, maar ook totaal niet ontspannen dus na twee plekjes juichen fietsten mijn zus en ik via het Mastbos naar het centrum waar we op een zonnig terras ploften om iets kouds te drinken met een portie bitterballen. Mijn lief fietste met beste vriendin van onze jongste mee, zij rende bijna drieëntwintig kilometer voor ze gepakt werd! Jongste dochter en neef renden vijftien kilometer en de anderen, ook in Singapore!, liepen rond de tien kilometer voordat ze gepakt werden. Zo leuk dat ze over de hele wereld tegelijkertijd meerenden. Omdat iedereen op een andere plek in Breda uitviel werden ze met bussen opgehaald en terug naar de start gebracht. Daarin schoot de organisatie iets te kort, honderden mensen stonden bij de bushaltes urenlang te wachten op te weinig bussen. Mijn lief besloot met de auto al onze bekenden op te halen wat hem een uur kostte. Wat deze dag voor mij intens maakte was dat ik ook nog om half acht in de ochtend naar een heel grote rommelmarkt ging om Nederlandstalige boeken te scoren. Om mee te nemen naar Japan. Twee grote tassen vol tweedehands boeken die ik meestal voor een eurootje per stuk op de kop tikte. Heel tevreden ging ik naar huis waar iedereen zich verzamelde voor de hardloopwedstrijd. We aten appeltaart en tompoucen voor Moederdag. De lopers onder ons smeerden boterhammen in de keuken. Ik had nog steeds mijn jetlag van zes uur waardoor ik om vijf uur ’s ochtend al klaarwakker was. De inzet was niet voor niks. Er is wereldwijd meer dan negen miljoen euro opgehaald door bijna twee miljoen deelnemers! Voor ons betekende het ook een familiedag met mijn zus en onze gezinnen. Een dag met een gouden randje, een warme herinnering die we zullen meenemen naar Japan. 

Together with oldest daughter | Singapore

REIZEN OVER DE GLOBE
‘Actually, the best gift you could have given her was a lifetime of adventures.’

– Lewis Carroll

Het is vakantie! Vanaf maandag heeft mijn lief al zijn overgebleven vakantiedagen opgenomen en is hij een maand vrij. Wij zijn in Singapore. In het tropische Singapore. Een zweterig weerzien met onze oudste dochter, zij woont hier. Bijna drie jaar geleden hebben wij haar, na een maand met ons gezin rondgereisd te hebben door Borneo, hier afgezet in haar toenmalig gehuurde kamer. Het fijne weerzien was buiten ons hotel. Een omhelzing, in de ogen kijken, nog een keer goed vasthouden. Een kus. Ze ging mee naar onze luxe hotelkamer. Hier hadden we alvast voor haar verjaardag een volle koffer met Hollandse boodschappen, een voorraad contactlenzen, notebooks, een tasje vol vitamines voor haar vriendin, twee brieven van haar zusjes en wat Japanse souvenirs klaargezet op het bed. We hebben een prachtig zwembad op het dak van ons hotel, op de zestiende verdieping, maar helaas heeft zij deze dagen geen tijd om ervan te genieten. Ze werkt. Zij heeft al haar vakantiedagen al ingezet voor een reis naar Nieuw-Zeeland met vriendinnen aankomende zomer en naar Thailand met haar jongste zusje. Op de maandagavond dat we haar ontmoetten was ze in de ochtend net geland van een kort reisje met haar vriend naar China. We zijn dus vier avonden samen én een lunch tussendoor waarbij we haar ophaalden van kantoor. We lunchten in het zeer levendige Lau Pa Sat. Gelegen in het hart van het financiële district, omringd door moderne wolkenkrabbers. Het is een historisch monument uit de negentiende eeuw, gebouwd met opvallende Victoriaanse gietijzeren elementen en een centrale klokkentoren. Het is een van de bekendste hawkercentres, eetstalletjescentra, van Singapore. Wij aten lokale gerechten zoals laksa soep met noodles en loempiaatjes. Het is heerlijk genieten van haar gezelschap. Een vrouw van bijna achtentwintig alweer. Een zakenvrouw. Een kosmopoliet. Een zeer intelligente vrouw. Een heel sportieve vrouw. Een warme persoonlijkheid met het hart op de juiste plaats. Ze heeft hier een mooie groep vrienden om zich heen verzameld. Ik ben heel trots op haar en houd heel veel van haar. Ondanks dat we elkaar zo’n één keer per jaar zien voelt ze heel dichtbij. We bellen wekelijks en schrijven elkaar lange brieven. De komende dagen lekker doorbrengen in haar bijzijn. Haar lach, haar geïnteresseerd luisteren, haar verhalen en haar aanraken. Op de tweede avond gingen we na het Thais eten op straat naar haar appartementje in Little India. Een kleine ruimte met een keukentje, badkamer en slaapkamer. In de ruimte ertussen staat nog een bankje en een eettafeltje waar ze vaak tot in de nacht aan zit te werken. Ze kookt nooit, koopt haar eten onderweg. Mijn lief was er nog niet geweest. Ik had er al een keer een week gelogeerd, samen in haar grote bed. Ze is op zoek naar een ander appartement. Nieuwer, groter of net zo groot maar dan met een zwembad bij het appartementencomplex. Laat haar maar schuiven. Ze is in de run voor een andere functie bij haar bedrijf. Een ambitieuse dame. Ze laat haar koelkast zien die nu volgestouwd is met veel Hollandse koek, een kilo kaas, crackers en veel zakken paprikachips. Net op tijd want haar voorraad, die ze zelf in januari meegenomen had, was zo goed als op. Vanuit Japan is er maar een uurtje tijdsverschil met haar. Dat voelt dichterbij ookal was het nog steeds zeven uur vliegen vanaf Tokio. We zullen onze lange-afstand-dochter waarschijnlijk vaker zien. Ik kan eens overstappen in Singapore op weg naar huis en zij wil een keer in het weekend naar Japan komen waarbij ze aansluitend wat dagen bij ons thuis werkt. Zo bewegen wij ons als expatgezin, haar zussen reizen graag samen met haar, steeds over de globe. In ieder geval de komende drie jaar. 

We zaten klaar bij de picknicktafels buiten de mall. Onze dochter laat ons echter weten dat ze nog één halte moet, of wij alvast naar de hair spa willen lopen. We vinden het piepkleine winkeltje op de eerste verdieping. Er werken een stuk of zes Aziatische jonge meiden, hun Engels is onvoldoende. Vietnam of Cambodja misschien? Zodra dochter binnen stapt worden we met z’n tweetjes achter een zwart gordijn geloodst in een serene ruimte waar we een soort strapless jurk aan mogen doen. We gaan naast elkaar liggen met ons hoofd boven een wasbak. We krijgen warme kruikjes op onze buik gelegd en ook met een strip onder onze voeten bevestigd. Eerst een diep ontspannende massage van decolleté, hals, gezicht en hoofd. Haar diensten zijn afkomstig van traditionele technieken en richten zich op diepe ontspanning, gezondheid van de hoofdhuid en stressverlichting. Ze gebruikt traditionele kruiden, crème, oliën, scrub en koude en warme handoekjes. Ze speelt met water, een handdouchekop maar soms ook twee. Ze borstelt zachtjes m’n haar onder de douchekop. Ik krijg een gezichtsmasker op. Ze masseert mijn schedel met twee stenen die elkaar soms aantikken. Ook mijn nek aan de achterkant en mijn slapen behandelt ze, haar handen zijn magisch. Zij masseert mijn schedelbeenderen, zó ontspannend. Goed voor het bindweefsel daar. Als alles gesopt, gespoeld en gedroogd is bindt ze de handdoek om mijn hoofd. In een stoel naast mijn dochter worden mijn haren gedroogd en geborsteld, door twee meiden tegelijk. Wat een luxe! Daarna worden we door onze dochter op een diner getrakteerd bij een dumplingrestaurant waar allelei soorten gyoza geserveerd wordt. Tot en met het dessert, een dumpling met peer en vanillesaus erin en een bolletje ijs ernaast. Ik hóud van dumplings! 

Singapore | 6 mei 2026

Shibuya crossing | Tokyo 

FIETSEN
‘Living in Japan is often described as a unique blend of ancient tradition and futuristic innovation, offering a harmonious, safe, and often paradoxical daily experience. It is characterized by deep respect, attention to detail, and a serene, yet highly efficient, urban life.’

- Marie Kondo

Ik fiets aan de linkerkant van een grote tweebaans straat met aan beiden kanten luxe winkels. Ik fiets op m’n crossfiets hard achter Haru aan. Haru, de gids, is een Japanse student die zich hier beweegt als een vis in het water. Tokio is zijn hometown. We fietsen met z’n tweetjes door de populaire wijk Shibuya. Shibuya is een van de meer dan twintig speciale wijken van Tokio, bekend als een bruisend centrum voor mode, uitgaan en winkelen. Het is een must-visit voor trends, uitgaansgelegenheden en neonverlichte straten. Het typische drukke Tokio dat wij kennen van TV. Ik fiets met een Japanner door het centrum van Tokio en ik voel me senang hier! Ik heb niks bij me, geen tas en dus geen geld, geen mobiel en niet eens m’n paspoort. Ik ben mijn lief, Gin de andere gids en twee echtparen ergens in een druk smal winkelstraatje waar we de fietsen aan de hand meenamen, kwijtgeraakt. Godzijdank was Haru nog in de buurt! Hij wilde alles met me overleggen welk zijstraatje we ingingen om de kwijtgeraakte club terug te vinden of waar we de autoweg weer opgingen aan de linkerkant. Ik zei hem ‘Ik volg jou, ik ben als Nederlandse niet gewend om álles te overleggen. Ik voel me veilig bij jou en ik vertrouw jou helemaal op de fiets. Doe je ding!’ Hij keek opgelucht en daar gingen we, op zoek naar de rest van onze groep. Ons wringend met fiets tussen de megadrukte van voetgangers bij het stoplicht om over te steken. De autoweg weer op (links natuurlijk!) om snelheid te maken. Ik heb geen Japanse  highlight meer gezien dat stuk achter hem aan, maar oh wat genoot ik fietsend door het centrum van Tokio! Zo’n vrij gevoel wat ook benadrukt werd door je fiets overal te mogen parkeren en niet op slot te hoeven zetten. Geen slot! Na een tijdje kwamen we op het eindpunt terecht om de fietsen in te laden in het busje, tien minuten later kwam mijn lief aanfietsen met de rest van de club. Hij was niet bezorgd geweest, alleen bij het idee dat ik Haru ook kwijt geraakt zou zijn. De groep had het fameuze, chaotische Shibuya kruispunt overgestoken. Ik niet. Dus toen mijn lief en ik na het fietsavontuur samen over een festival gewandeld hadden met live muziek en streetfood, wij van softijs hadden genoten, gingen wij met z’n tweetjes naar de wereldwijd bekende Sibuya Crossing. Van middelste dochter hadden we inmiddels vernomen dat dit een hit was op TikTok. Als eerste rennen naar het middelpunt van alle zebrapaden zodra het voetgangerslicht op groen gaat en dan gaan zitten, liggen, springen of iets anders gek doen mits je het maar filmt! Ook wij deden mee aan die cult natuurlijk. Als eerste oversteken, zorgen dat je fotograaf meerent naar ‘t midden en dan enthousiast doen voor de lens terwijl alle mensen gaan oversteken. Echt leuk! De vibe in deze wijk is zó levendig en anders dan het zakelijk district hier vlakbij, of Tsukuba. Tsukuba is eigenlijk meer een slaapstad, het Almere naast Amsterdam. Vanuit Tsukuba een klein uurtje forensen met de nieuwe sneltrein naar het hippe Tokio. Wij kiezen voor wonen in het relatief saaie Tsukuba met hoge nieuwbouwflats met expats maar ook vlakbij de twee fabrieken van mijn lief. Eén weekdag zal mijn lief in Tokio op het hoofdkantoor werken (ik kan dan eventueel mee naar de stad) en in het weekend zullen we er ook regelmatig te vinden zijn, de stad bruist tenslotte. Daarna weer gauw terug naar ons rustige appartementje waar we ons thuis lekker zen zullen voelen. 

We kozen voor de Senso-ji tempel in het centrum van Tokio. Na rustig op zondagochtend wakker worden in onze Airbnb, gewoon onze bakjes yoghurt met vers fruit in de ochtend én m’n kop kamillethee voor ontbijt - in plaats van een ontbijtbuffet in het hotel met veel Japanse opties zoals miso soep en een houten bak met wel negen vakjes, elk gevuld met rauwe vis. En zwarte thee nooit kruidenthee in Japan. Op ons gemakkie naar de bus lopen. Senso-ji, gelegen in de drukke en toeristische wijk Asakusa, is de oudste en meest iconische boeddhistische tempel van Tokio.  Al opgericht in 645 na Christus en gewijd aan Kannon, de godin van de genade. De antieke boeddhistische tempel is bekend om zijn enorme rode kleur en ook om de megadrukke Nakamise-dori-winkelstraat er vlakbij.  Deze populaire tempel trekt zo’n dertig miljoen jaarlijkse bezoekers. Ook vandaag was het inderdaad heel druk. Toch stonden wij ineens binnen de tempel voor een houten kast vol laadjes met nummers. Ervoor een metalen shaker waar bamboestokjes inzaten met dezelfde nummers als de laadjes. Het traditionele ‘waarzeggen’ heet Omikujik hier. Ik mocht na een muntje doneren de shaker schudden en daar kwam aan de zijkant een stokje met een nummer uit. Tijdens het schudden mocht ik mijn wens in gedachten houden. Het blaadje dat in de juiste lade lag nam ik mee. Als het een slechte voorspelling zou zijn mag je het papiertje vastknopen aan een metalen lijntje, je laat daarmee het negatieve achter in de tempel en de monniken zullen het ritueel verbranden. Ik had gelukkig een prachtige voorspelling. Ongelofelijk maar waar, er stond dat mijn verhuizing voorspoedig zou verlopen en dat ik gelukkig zou worden! 

Tokio | 3 mei 2026

Japanese welcome party | Kangeikai

VIS, VIS EN VIS
‘When I am eating eel donburi from a rust-red lacquered bowl and they bring me a cup of eel broth to go with it. Deeply smoky, slightly oily, dark as night.’

- Nigel Slater

Het zit al zeker zo’n twintig minuten in m’n rechterwang verstopt. Ik moet dit kwijt, want ik kan ook niet goed praten zo… Ik kan aan niks anders meer denken dan die rauwe slak uit mijn mond te halen. Schelpdieren, stukjes zeeslang, rauwe inktvis, rauwe zee-egel en rauwe slakken zonder huisje, ookal ligt het prachtig op een bedje groen met knaloranje viseitjes als garnering, ik gruwel ervan. We zitten met drie Japanse collega’s van mijn lief te dineren aan een lage tafel en best dicht op elkaar. Ik stel dan toch maar voor dat ik naar het toilet ga. Ik wurm me uit de setting, één collega moet helemaal opstaan voor me en weg lopen van de tafel zodat ik er op m’n sokken langs kan. In het damestoilet staan twee kleine klompjes klaar die je behoort aan te trekken op het toilet. Eindelijk die slak uit mijn wang gepurd. Daarna mijn mond gespoeld en ik was zó opgelucht dat ik gedachteloos naar de eettafel wilde lopen, toen ik na een halve minuut doorhad dat ik op die kleine klompjes het toilet uit was gelopen! Net op tijd een pijnlijke afgang voorkomen! Zoals ik ooit in Korea in de slofjes van een monnik was gegleden en daar tijdens de vele rondjes lopen om een heilige bel, achter kwam. Die warme sloffen brandden toen aan mijn voeten. Ik heb het ingefluisterd in de oor van de persoon voor mij en heb me toen terug naar de tempel gehaast om de schoentjes om te wisselen. Tijdens het etentje was alles precies zoals ik het voorbereid had. Mijn lief en ik wachtten netjes zoals het hoort tot we plaatsen toegewezen kregen. Mijn glas werd meteen nadat ik de laatste slok op had opnieuw gevuld (door de hoogste in rang aan tafel). Wanneer ik niets meer wilde drinken liet ik een laagje staan. Ik denk dat de mannen aan tafel wel vier of vijf grote glazen bier tijdens het diner wegdronken. De eetstokjes horen tussendoor steeds horizontaal voor je te liggen met de puntjes naar links. Nooit de stokjes rechtop in een bakje met rijst laten staan, dat heeft iets te maken met de dood. Mijn lief had de stokjes verkeerd voor hem liggen, dus ik seinde hem in. Ze hadden helaas een menuutje uitgekozen van alleen vis en zeevruchten dus het was écht afzien voor mij. Het eerste gerecht was een stukje rauwe zee-egel, ik at het beleefd op, een zoute zilte smaak die ik wegspoelde met mijn ginger beer. Het lekkerste deze avond waren wat rauwe plakjes van bonito, kort geschroeid in de pan. Bonito is een kleine, roofzuchtige vis die behoort tot de makreel- en tonijnfamilie. Deze vis is populair in de Japanse keuken, katsuo.Misschien vond ik de gebakken stukjes wortel van een lotusbloem het allerlekkerst. Specialiteit uit de Tsukuba regio. Er zijn hier veel meren waar de lotusbloem groeit met de wortels in de modder. Het smaakte naar aardappel rösti. Het laatste gerecht waren noodles. Ik schrok. Noodles eten met rasechte Japanners aan tafel, hoe ga ik dat doen met stokjes? Ik vroeg het ze gewoon. Zij hadden veel lol. Ik mocht dus mijn kommetje optillen, met de stokjes steeds een beetje meer van de lange noodles naar mijn mond brengen en slurpen. Het is beleefd om zó hard te slurpen dat de kok het hoort. Voor hem is dat een compliment! Ik vond dat slurpen echt heel moeilijk. Het dessert was trouwens ook heerlijk, twee in plakjes gesneden aardbeien. Ik begrijp nu wel waarom in Japan weinig overgewicht voorkomt. De hele avond chique dineren met kleine stukjes vis en wat noodles, daar word je niet snel dik van. De mannen vertelden ook dat ze voor lunch meestal alleen een bolletje witte rijst meenemen van thuis. In hun bentobox, soms met wat bouillon erbij. Ik vond het fijn om ze open vragen te mogen stellen. Over het collectief denken en nooit aan jezelf. Altijd staat de groep voorop. Nooit een persoonlijk compliment geven, altijd aan de groep. Nooit een persoonlijk compliment ontvangen, het resultaat is altijd te danken aan de groep. Zelfs een promotie voorbij laten gaan wanneer dat beter is voor de groep. Dat gaat ver. Die collega verklaarde ook dat daarom de zelfmoordpogingen zo hoog zijn in Japan. De andere collega legde uit dat zijn oma en opa een rijstplantage hadden. Dat konden ze niet alleen. Buren, vrienden en familie hielpen mee met oogsten. Als je die hulp niet zou geven lig je uit de groep. Elk resultaat is bereikt door de samenwerking van de groep. Ik kon vragen over onze zitplaatsen aan tafel dat verband houdt met de deur en de muur waar de versieringen aan hangen. Ik heb naar hun vrouwen gevraagd. Ik heb zelfs gevraagd hoe het thuis in hun gezinnen er aan toe gaat wanneer je nooit voor je mening mag uitkomen - zoals op het werk. Alleen met veel alcohol op durven ze onder collega’s pas echt te zeggen wat ze ergens van vinden. Ze waren deze avond heel eerlijk en open. Ik ook, toen ik wéér een bordje met rauwe vis en stukken inktvis voorgeschoteld kreeg. ‘Deze sla ik even over als jullie het goed vinden..’

Een half uurtje met de sneltrein en we zijn in de hoofdstad, nog twee keer overstappen in de metro en we staan op het hoofdkantoor in het zakelijk district Chiyoda in Tokio. Mijn lief met een strakgetrimde baard, een zwart pak aan, een gladgestreken wit overhemd eronder, superglanzende zwarte schoenen aan z’n voeten, een zwartlederen aktetas en z’n armbanden afgedaan. Om door een Japans ringetje te halen. Ik ben trots op hem. Hij heeft na een dag kennismakingen op de fabriek - waar op de bovenste verdieping berg Fuji te zien is op een heldere dag - óók een dag kennismakingen op het hoofdkantoor. Het gebouw mooi ontworpen door een Franse architect met een façade van glas. Mijn lief zal binnenkort een dag per week daar werken. Ik zwerf vandaag kilometers door de stad dat de komende jaren de mijne zal worden. Ik bezoek het vroegere keizerlijk paleis wat eigenlijk meer een verbouwd kasteel was uit 1457, met nog bestaande kasteelmuren. Er is nog één overgebleven uitkijktoren, waar nu de keizer woont, dat is het symbool van het keizerlijk paleis geworden. Ik verdwaal in de grote bijbehorende paleistuinen. Ik lunch in m’n uppie in de buurt en wandel weer kilometers naar de Kanda wijk, een historische wijk met een lokaal sfeertje. Ik slaag er voor bruine Adidas gympen, voor bijna de helft van de prijs als thuis. Eind van de middag wandel ik weer terug naar het zakelijk district en bel onderweg met de kinderen. Aangekomen stel ik me voor aan wat collega’s op kantoor en na samen een diner met mijn lief in de buurt reizen we weer terug naar Tsukuba. In de volle maar muisstille treinwagon ontvangen we onverwachts nog twee opties voor een appartement. We gaan zelf even kijken vier minuten lopen van het treinstation, inmiddels donker, laten we ons binnen in het wooncomplex, bepalen waar de zon opkomt en lopen er zeer tevreden een rondje eromheen. Dit kan nog wel eens ons toekomstig woonplekje worden!

Tsukuba | 30 april 2026

Authentic Japanese restaurant | our first night

JAPANS
'Honesty' in social life is often used as a cover for rudeness. But there is quite a difference between being candid in what you're talking about, and people voicing their insulting opinions under the name of honesty. 

- Judith Martin

Mijn hoofd tolde bijna. Zóveel informatie kregen mijn lief en ik in twee dagdelen aangereikt. Online kregen we twee dagen lang een intensieve, interculturele training. Allereerst over de geschiedenis van Japan waarin Nederland een heel grote rol heeft gespeeld vanaf 1609. Voor dat speelde de invloed van China natuurlijk een grote rol, bijvoorbeeld voor de taal. Wij hoorden voor het eerst dat Nederland van 1641 tot 1853 via een handelspost in Japan het enige westerse land was met handelsrechten. Ik denk aan de zeevarende VOC. Zo begon een periode van intensieve handel en groeide er een speciale band tussen Nederland en Japan. Nederland fungeerde als hun venster op de wereld. Wij introduceerden westerse wetenschap in Japan: geneeskunde en technologie, wat natuurlijk bijdroeg aan Japans modernisering. Zo kwam er urenlang een constante stroom aan informatie door het scherm. Heel interessant om naar te luisteren en ik schreef ouderwets alles samengevat in mijn schriftje. Daarnaast kregen we formele kledingtips die tot en met de schoenen gelden, uitleg over buigen in plaats van handen schudden of een omhelzing, de regels wie waar zit in een vergaderzaal, een taxi of zelfs staand in een lift, dat alles er om harmonie draait, de groep staat voorop en niet jij als individu en de ruimte kunnen lezen is van levensbelang, want Japanners zullen nooit hun mening zomaar geven. Dat doen ze pas als ze flink aangeschoten zijn. Stomdronken op straat, in de metro of tegen een muurtje aanhangen zien zij als een compliment, want dan werkt deze man kennelijk heel hard. Zóveel cultuurverschillen dat ik het nauwelijks kan bevatten. Deze trainingen waren aan het eind van een voor mij zeer sociale week ingepland. Ik had een reünietje met mijn drie vriendinnen die ik nog uit onze Madrid-periode ken, volgend jaar twintig jaar geleden! Een middag en avond in Utrecht samen doorgebracht waarbij we kletsten van het zonnige terras waar we elkaar ontmoetten, wandelend door de stad, tot aan het Spaanse restaurantje waar we dineerden. De dag daarna had ik wederom weer een sociale middag en avond met mijn meer dan dertig collega’s uit het hospice. Sociale contacten onderhouden en afspreken met anderen, soms wil ik er niet aan. Geen zin, te druk, te eng. Eerlijk gezegd voelde ik ook wel wat weerstand tegen het teamuitje. Ik was moe en wist zeker dat zoveel tijd doorbrengen met collega’s ook heel vermoeiend zou zijn. Máár, mensen om je heen zijn belangrijker voor je welzijn dan je denkt. Dus heb ik mezelf bijeengeraapt en ben erheen gefietst. Een borrel op een zonnig terras, een quiz met zes teams waar ik best tegenop zag maar uiteindelijk was het best leuk en won mijn team de eerste plaats. Aan de lange eettafels had ik dit jaar een fijne plek veroverd. Vorig jaar had ik niet zo’n gezellige tafel, ik moest er veel energie insteken, ik was toen ook nog best nieuw. Dit jaar zaten er leuke vrouwen naast me. Door kleine momenten van rust te creëren, kon ik beter omgaan met stressvolle momentjes tijdens m’n teamuitje. Ik liep even naar buiten, ik liep even naar het toilet, of legde mijn jasje even weg op de bar. Zo kon ik kalm blijven en geaard. De Dalai Lama gelooft trouwens dat je als eenling een heleboel kunt betekenen voor de sfeer met je collega’s. Door zelf vrolijk te groeten, een lach en interesse tonen kan al een heleboel betekenen voor de ander én voor jezelf. Al met al heb ik alle drukke weekdagen overleefd en heb ik zelfs zaterdagavond nog met de deelnemers van 4hetleven een enthousiaste tribute van ABBA bijgewoond.

Na een middag en nacht vliegen kwamen we rechtstreeks aan op Tokio vliegveld. Waarna we gelukkig via Google Maps onze weg konden vinden in het zeer uitgebreide metro web van deze miljoenenstad. Thuis hadden we al een beginnetje gemaakt met het downloaden van de Japanse Suica ‘app waarbij je - door je mobiel tegen de paal te houden - betaalt voor het openbaar vervoer. Ideaal! Na twee keer overstappen van metro, godzijdank stond er ook veel in het Engels aangegeven, vonden we de semi rapid sneltrein vanuit Tokio naar Tsukuba, de stad waar we willen wonen. Na een half uurtje in absoluut stilte in de treinwagon, arriveerden we bij het één na laatste stationnetje. Ik zei tegen m’n lief dat de naam me zo bekend voorkwam. Er ging echter nog geen belletje rinkelen. Totdat we bij het eindstation aankwamen en de ‘app aangaf dat we te ver gereden waren… Aan de andere kant van het perron konden we weer instappen om terug te rijden. Omkijkend zagen we dat onze trein meteen weer terug ging naar Tokio dus we renden en sleepten onze drie koffers weer terug in de Tsukuba Express toen mijn lief zag dat dit de supersnelle rapid trein was die juist niet stopte bij ons stationnetje! Weer gauw eruit met onze bagage, en geduldig en lachend wachten op de juiste trein. Na onze lunch stond de makelaar al precies op tijd op ons te wachten om drie woningen te bezichtigen. De eerste lag te ver buiten het centrum, tussen veel hotels en weinig woningen. Op slofjes liepen we op de bovenste etage met uitzicht op de Tsukuba berg. We werden er ondanks dat niet warm van. De volgende was een huis, veel ruimte en zelfs een tuin en eigen parkeerplaats. Toch stonden de huizen flink op elkaar en hadden allemaal grote airco’s aan hun buitenmuur hangen. Daar werd ik dan wat onrustig van. De allerlaatste van de drie was het meest in het ‘oude’ centrum gelegen wat ik aantrekkelijk vond. Een spiksplinternieuw gebouw naast een antieke tempel gelegen. Heel blij liep ik op m’n slofjes binnen rond. Echter, aan de andere kant van het appartement was de achterkant van een bar gelegen. Dat vonden we wel spannend vanwege geluidsoverlast.  Toen bleek dat er in de huiskamer geen plek was voor een eettafel én een flinke bank hebben we deze helaas ook af moeten wijzen. We hadden zo gehoopt dat we vandaag een keuze konden maken. Ik mis hier een kus, een hand of een arm van m’n lief op straat. Verboden. In de avond stapten we een leuk authentiek, klein restaurantje binnen. Schoenen uit, op onze sokken, klommen we op een laag bankje aan een bar waar we van ‘n Japanse menukaart met Google Translate ‘app wat eten bestelden. Alles was het nét niet…bijvoorbeeld een bord vol gefrituurde piepkleine garnaaltjes die in z’n geheel met voelsprieten en oogjes opgegeten dienden te worden!

Tsukuba | 27 april 2026

Youngest and I starting a meal together | Utrecht

UTRECHT
‘We must love our adult children enough to let them go. This is what tough love is. We must hope that their future, as well as ours, can be filled with positive changes and abundant love.’

- Allison Bottke

Op een houten bankje samen in een gezellig vooroorlogs buurtje in het centrum van de stad Utrecht. Stadse kinderen spelen buiten, voetballen en steppen over straat. Tegenover ons ligt een yogaschool. Het is er een komen en gaan van yogi die voornamelijk op de fiets komen. Hippe mannen en vrouwen met een yogamat op hun rug. Op deze vroege lente-avond zitten jongste dochter en ik buiten op een terrasje te wachten op onze kaasfondue. Nog een verjaardagscadeau van haar aan mij. We hebben allebei een glas met een heerlijke limonade met een takje munt en een citroentje voor ons staan. We genieten van de gezellige omgeving van moeders die hun kind ophalen van het pleintje om thuis aan tafel te gaan. Meerdere huiskatten zwerven hier over straat. Zeer weinig auto’s maar des te meer fietsers en voetgangers. Wij kletsen, de serveerster brengt ons potjes met hete kaasfondue, stokbrood en gesneden groenten. Ik denk dat karton morgen opgehaald wordt in deze buurt, ik zie meerdere bewoners met karton in hun armen voorbij lopen. In het benedenhuis voor ons, met ouderwetse vitrages, zien we een mantelverzorger vertrekken die de huissleutel buiten in ‘n bakje aan de muur met een code legt en op de fiets stapt. Het Nederlandse, typische en gewoonlijke dagelijkse leven in een eigentijdse stad. Dochter en ik genieten van de omgeving, van het eten en van onze ongestoorde gesprekken. Moeder en kind. Wij maken deel uit van de vrouwenlijn. Door onze bloedband zijn we verbonden met elkaar. Ik herken mijn jonge zelf in haar in hoe zij leeft. Het makkelijk vriendinnen maken, de zin in avontuur, de zin in het leven, onvermoeid zijn, aanstekelijk enthousiast en je angst kunnen parkeren om iets heel nieuws te proberen. Zij praat vanavond en ik luister. Deze tijd samen is belangrijk en het voelt heel natuurlijk voor mij dat ik als moeder haar, en mijn andere twee dochters, als gelijkwaardige en onafhankelijke volwassenen behandel. 

De dag hiervoor was ik in Rotterdam bij onze tweede dochter. Ze liet twee verstandskiezen trekken in het ziekenhuis en als vanzelfsprekend vergezelde ik haar. Eerst even bij haar thuis boterhammen eten en toen met de bus naar het ziekenhuis. Tijdens de procedure hield ik natuurlijk haar hand vast onder het steriele lichtblauwe kleedje en kneep zij m’n hand van angst bijna plat. Eenmaal weer bij haar thuis dronk ik nog een kopje thee terwijl zij nog bijkwam van wat er net gebeurd was. Ik luisterde. Voor de files uit reed ik weer terug naar huis. Haar veilig achterlatend in haar gezellige appartementje in de grote stad. Zij redt het wel. Haar koelkast stond vol met vloeibare en zachte etenswaren die ze de dagen erna kon eten. De avond van de kaasfondue met haar zusje bleef ik gezellig slapen in de twijfelaar. Op haar studentenkamer. De relatie tussen mij en mijn dochters voelt zeer hecht en ik hoop ook ondersteunend voor ze. Van beiden kanten herkenning in uiterlijk en in ons doen en laten. De allereerste relatie die je als meisje hebt, is die met je moeder. Wij zijn allemaal dochters. Dat schept veel herkenning en daaruit vloeit als vanzelfsprekend verbinding. Verbinding voel ik heel sterk. Oók met de dochter die al bijna drie jaar mijlenver van ons vandaan woont. Zeven uur tijdsverschil dat na de zomer, na mijn verhuizing naar Japan, nog maar een uurtje tijdsverschil zal zijn. Helaas heb ik dan met haar zusjes juist acht uur tijdsverschil… Wij kunnen dat. Veel strubbelingen in het contact tussen moeders en dochters gaan over ‘Zie en hoor je mij helemaal?’ Ik herinner me mijn eigen strubbelingen met mijn moeder precies daarover. Ik ben een dochter waarvan mijn moeder al is overleden, al twintig jaar geleden inmiddels. Een moeder geeft haar dochter het gevoel dat ze goed is zoals ze is, leert haar op een gezonde manier met emoties om te gaan en biedt grenzen wanneer dat nodig is. Ik hoop dat mijn dochters het gevoel hebben dat ze mogen zijn wie ze zijn en dat ze voelen dat ik onvoorwaardelijk van ze houd. Ik hoop dat hun papa en ik ze alle ruimte hebben gegeven, en nog steeds geven, om een eigen identiteit te ontwikkelen. Het plannen van momenten zoals in Utrecht of mee naar het Rotterdamse ziekenhuis helpen om blijvende herinneringen te creëren. We vergeten soms om de tijd te nemen om écht te verbinden met onze volwassen kinderen. Vooral nu wij gaan emigreren naar Japan worden deze herinneringen juist steeds dierbaarder. Die ochtend die volgde gingen we lekker lang ontbijten op een zonnig terras. Nog even een beetje shoppen, nóg een theetje en toen was het moment daar dat zij een bus naar de universiteit moest nemen en ik de tram naar de parkeerplaats waar mijn auto stond geparkeerd. Een beetje depri moment en dus stapte ze eerst nog twee haltes bij mij in de tram. Uitstel van dat weeïge gevoel van komende heimwee. Nog wat lieve berichtjes na ons afscheid heen en weer. Ook al kwam ze de volgende dag alweer terug naar Breda…