I love crafting!

KOEK OF GARD
‘Zie de maan schijnt door de bomen 

Makkers staakt uw wild geraas 

't Heerlijk avondje is gekomen
't Avondje van Sinterklaas’

- Jan Pieter Heije

Wel of niet? Wel doen, of…toch niet? Sinds de zomer lang twijfelen is afgelopen weekend tot een einde gekomen. De beslissing is gevallen. Er komt een 21dinner in ons huis! Dé traditie onder studenten om de eenentwintigste verjaardag groots met vrienden en familie te vieren. Het is voor onze jongste hét moment om vrienden van vroeger en nu bij elkaar te brengen. We mijmerden samen aan de eettafel over zo’n diner. Wie zou je uitnodigen? Past het aan onze eettafel of toch een tafel met stoelen huren? Hebben we voldoende bestek, borden, tafelkleden, champagne-, water- en wijnglazen? Wat zou je als thema kiezen? We overlegden alles als gezin met elkaar, want het is echt een gezinsproject blijkt. Ouders koken, zus serveert. Vriendje mag aan tafel. Zo’n diner is niet een simpel etentje. Gewoonte is namelijk dat het diner zich afspeelt in het ouderlijk huis van de jarige. Al moet dat huis dan wel een tafel voor iets minder dan twintig gasten kunnen accommoderen. Dat lukt ons gelukkig. Loveseat gaat er tijdelijk uit, statafels erin. De traditie vertelt namelijk ook dat wij als ouders koken, meerdere gangen. Doordat iedereen in het ouderlijk nest wordt ontvangen, leren alle ‘nieuwe’ vrienden waar ze vandaan komt, met wie ze is opgegroeid en haar jeugdvrienden. Jeugdvrienden zijn voor onze jongste wat ingewikkelder, omdat ze zo’n zes jaar van haar jeugd in Spanje en Mexico is opgegroeid. Tijdens haar diner zullen vrienden van Breda up-to-date worden met nieuwe vrienden uit haar twee studenten­steden Maastricht en Utrecht.  De Engelse Emily uit Londen sluit ook aan, de vriendin waar ze mee in Australië studeerde en reisde. Zo bijzonder allemaal. Ik vergelijk het een beetje met het 50 + 50 feest van mijn lief en mij, alhoewel we dat buiten de deur vierden. Meer dan zeventig gasten uit diverse perioden van ons leven. Een reünie van mijn vroegere jeugdvriendinnetjes, vrienden uit onze studententijd, buren uit ons straatje, Madrid-vrienden en zelfs een vriendenstel uit Mexico vloog over. Normen, regels en tradities voeren bij het 21diner de boventoon. Een voorbeeld van een ongeschreven regel is de volgorde van de toespraken. Eerst spreken degenen die de ­jarige het langst kennen, wij als ouders dus. Dan krijgen de jeugdvrienden het woord, en tot slot de nieuwe aanwinsten uit de studietijd. Iedereen kan meegenieten van alle rare fratsen die ons kind door de jaren heeft uitgehaald. Door de uitgebreide speeches duren de diners vaak tot laat in de avond. Er wordt luxe gegeten. Na afloop is de laatste trein naar de studentenstad waarschijnlijk al lang en breed vertrokken. Er is ook een strenge dresscode, zij heeft al een lange jurk in huis. De dresscode heeft duidelijke kleuren die overal in terugkomen. Ze heeft de uitnodigingen met als thema Winter Forest meteen die zondag na ons overleg verstuurd. Ook het welkomstdrankje (glaasje warme chocomel met Baileys) is een knipoog naar het thema. En natuurlijk glazen vol bubbels. Zonder rijkelijk vloeiende drank en een flink aantal flessen wijn is een 21diner niet compleet. Een passende wijn wordt geschonken, tussendoor een shot met kaneelsmaak en ter afsluiting is er een dessertwijn, dat wordt natuurlijk hete glühwein. Het dessert wordt Canadese S’mores. De kleur van de tafelsetting wordt ook zorgvuldig gekozen om de decoratie te completeren. Dat is echt mijn ding. Zo ontstaat een prachtig totaalplaatje, perfect voor op de foto’s. Voor sommige jarigen draait het hele ­diner om dat ene boekwerk, waaraan de genodigden al weken van tevoren knippen en plakken. Het moet zo zelfgemaakt mogelijk zijn. Hoe lelijker, hoe beter. Alle herinneringen worden erin vastgelegd, van memorabele reisjes en grappige momenten tot lelijke foto’s. Iedereen schrijft een persoonlijke brief en plakt pagina’s vol. Na haar vele 21dinners begint het tot haar en haar vriendinnen door te dringen dat het niet altijd groots, groter, grootst hoeft te zijn. Wij besloten dat we proberen alles minder streng en met mate te doen. Een enigszins ‘normaal’ diner is minstens zo leuk, zo niet leuker en dierbaarder.

Het energieniveau in de natuur is nu laag. Afgelopen week zijn de laatste blaadjes door regen en wind van de takken gevallen. Een laagje sneeuw erbovenop. De bomen zijn nu kaal en de structuur van de takken is goed zichtbaar. Zeker van de oude beukenboom recht voor onze deur. Ogenschijnlijk gebeurt er niks in de natuur. De winterwende is volgende maand. De dagen zijn dan het allerkortst. Tijdens deze koude dagen met wat vorst heb ik alle verfspulletjes naar beneden gesjouwd. Een handjevol kwasten, diverse verfdozen met tubes plakkaatverf, plastic bordjes en bakjes - die nog resten verf van anderen keren bevatten - om verf op te mengen of kwasten met water te spoelen. Ik heb elk jaar zo’n zin in Sinterklaas-surprise maken. Wij thuis allemaal hoor. Lekker urenlang knutselen met een luisterboek aan. Buiten huilt de wind om het huis. Verwarming aan. Soms hout in de openhaard. Poesjes nieuwsgierig op tafel. Pure nostalgie. Vorig jaar waren mijn lief en ik de hele maand december in Vietnam en Cambodja aan het reizen. Pakjesavond viel in het water om deze reden. Kerstmis vierden we daarentegen juist met ons complete gezin, daar in Azië. Jongste kwam uit Australië aanvliegen en oudste uit Singapore. Vietnam was een mooi verzamelpunt voor allen. Dit jaar vieren we Pakjesavond dubbel zo hard. Oudste komt uit Singapore naar Amsterdam vliegen. Weliswaar een week na Pakjesavond, maar dat deert ons niet. Wij vieren Pakjesavond met z’n zessen, een week na de Sint zijn verjaardag. Ik kijk zo uit naar zes surprises op de vloer van de voorkamer. Onze bewondering wanneer we ze allemaal aanschouwen. Wie heeft wie getrokken? Hollandse Sint-lekkernijen en warme chocomel op tafel, hout brandt in de haard. Ons gezin compleet. Ik was al even begonnen met kartonnen dozen verzamelen in de garage, in de bijkeuken en op zolder. Oude papieren kranten had ik ter voorbereiding van het hospice mee naar huis genomen. Mijn lief was vorige week drie dagen naar Parijs en geen dochters thuis, mijn moment om los te gaan. Ik heb getekend, geknipt, geschilderd, gescheurd, lijnen netjes overtrokken, geplakt en vooral genoten. De buitenkant van mijn surprise is naar alle tevredenheid helemaal af. Eerdaags zal ik cadeautjes inpakken, verstoppen in mijn surprise, alles dichtplakken en als laatste een lang gedicht in elkaar flansen. Oók een hobby van mij. Ik kan niet wachten.

Beautiful tree in front of our home | a week ago

PRACHTIG VERVAL
‘Nu is het herfst, we kruipen dichter bij elkaar

Nog net geen winter, maar de wereld maakt zich klaar

Want wat geweest is, is voorbij, dat valt, verdort

Zodat het volgend jaar een nieuwe wereld wordt’

- Yentl en De Boer

Hoe ongelofelijk schitterend is verval! Hoe prachtig en rijk is nu de natuur! Wat geweest is, is verdord. Als je écht kijkt naar oude mensen, is hun verval ook prachtig. Die rimpels en doorleefdheid, die rust en wijsheid. Afgelopen weken ben ik er weer op uit geweest. Met de senioren dames die je niet meer gek kunt maken. Stress lijken ze niet te kennen, alleen berusting en wijsheid. En dat staat ze zo mooi.  We waren naar de cabaretvoorstelling van Veldhuis en Kemper: ‘Kunnen het niet laten'. Er was zogenaamd een scheur tussen de beiden mannen ontstaan. Een niet te overbruggen onenigheid die gedurende de show steeds erger werd. De breuk of scheur werd daadwerkelijk steeds breder in het podium gedurende de show. Het eindigde ermee dat de twee mannen zittend in de brede kloof tot de conclusie kwamen dat communicatie polarisatie kan opheffen en mensen dichter bij elkaar kan laten komen. Mijn aansluiting met hun grappen was honderd procent, ik gok dat ze van mijn leeftijd zijn. Allemaal herkenbare situaties met pubers, asielzoekers, mantelzorg, extreem rechtse politiek, eenzaamheid en relatieperikelen.  Ik had veel gelachen. In de auto hoorde ik van de dames dat ze niet nóg een keer zouden gaan. Misschien vonden ze het toch iets te hip, minder aansluiting met de onderwerpen of de humor te snel. Afgelopen donderdag haalde ik drie andere dames op en gingen we naar de dagfilm ‘The pinguïn lessons’ en dat was een heerlijke film. Ook voor de deelnemers. Het speelde zich af in het verdeelde Argentinië van de jaren ’70,  dictatuur. De tienduizenden verdwenen mensen en de Dwaze moeders die in opstand kwamen. Nu nog steeds trouwens, maar liefst dertig jaar later. Wanneer Engelsman Tom op een dure privéschool in Argentinië gaat werken tijdens de staatsgreep, treft hij een groep hardleerse jongens aan. Op een met olie overspoeld strand vindt hij een pinguïn, die hij Juan Salvador noemt, die hij tegen wil en dank onder zijn hoede neemt. Zijn leven zal nooit meer hetzelfde zijn. Tom heeft dit echt meegemaakt, waargebeurd. Tientallen jaren later, toen hij het filmpje terugvond op zolder van de zwemmende pinguïn in het zwembad van de school, kwamen de herinneringen terug. Hij heeft er een bestseller over geschreven. De deelnemers waren onder de indruk, ook van de tijd van de onderdrukking. Van dit onderwerp kwamen we tijdens de lunch terecht bij het voorspelde wegvallen van elektriciteit aankomende winter. Tips over radiootjes met opladers erin, zaklampen, gasflesjes met één pitje om op te koken gingen over tafel, en ‘anders maar koude bonen uit blik eten’. De meesten hadden de oorlog als kind meegemaakt. Sterke, ervaren, dappere weduwen die elkaar vastberaden tips gaven. Verval of ouderdom met al z’n wijsheid is echt prachtig om te zien vind ik. Ik kan zo van de onverschrokken dames genieten. Vorige week liep ik ’s avonds in het donker op straat toen een autootje om de weg vroeg. Het was heel toevallig mijn nieuwe collega van 4hetleven met twee deelnemers in haar autootje. Ze konden de weg niet vinden. De deelnemers vroegen of ik even in wilde stappen, en of ik de weg wilde wijzen naar het adresje in de buurt. Zulk toeval dat ik ze ontredderd tegen kwam en dat ze mij herkenden op straat in het donker, zelfs mijn naam wisten! Ik stapte op het juiste adres uit en ging lopend weer terug naar huis. Op weg naar het theater was het mobiel met Google Maps van mijn collegaatje ook nog eens uitgevallen, één van de deelnemers loste het probleem kordaat op met haar eigen mobiel. Het was geen makkelijke avond voor mijn kersverse collegaatje geweest. De doortastende oudjes hadden kranig meegeholpen en zich het avondje uit niet laten ontnemen. Die rust en wijsheid siert de lieve bejaarden.

Netjes aangekleed kwamen we aan op het vijfendertigjarige bestaan van een klant via mijn lief zijn werk. Een grote ballonnenboog, twee champagnetorens deed ons feestelijk welkom voelen. Heerlijke hapjes werden ons in de rij voor de entree al aangeboden, wij kozen een glaasje met Noorse garnaaltjes. Ruim vierhonderd gasten aanwezig op het chique feest in een groot hotel. Na de borrel mochten we de grote zaal in met heel veel prachtig gedekte tafels. Wij kwamen te zitten naast drie personeelsleden van het jarige bedrijf, een getrouwd makelaarstel en twee heren die een modern bedrijf runnen die van afvalolie gerecycled plastic maken. De dame naast mij werkte, hoe toevallig, ook als vrijwilliger bij een hospice. Zij werkt er heel veel langer dan ik en ondanks dat ons hospice dit jaar al vijfentwintig jaar bestaat, bestaat haar hospice nog veel langer. Heel leuk om dingen te vergelijken. Dat zij in twee shifts werken, en wij in drie. Dat zij drie keer zoveel vrijwilligers in dienst hebben dan wij, en heel anders evalueren. Het diner was geweldig. Eigenlijk de keuken van Laplace; vleeskraampje, wokkraampje, saladebar en een viskraampje waar ik heerlijke sliptongetjes en gamba’s bestelde. Ondertussen live muziek en zelfs een optreden van Najib Amhali. Fantastisch dessert. Lang geleden dat we zo’n groots feest meegemaakt hebben. Ze hadden extra uitgepakt. Andere jaren werden we op cabaretier Guido Weijers of oud-schaatser Ben van den Burg getrakteerd. Deze jubileumeditie was veel feestelijker en vooral meer luxe. Toch blijft het een avond van netwerken. Ik kende niemand. Heel erg vermoeiend voor mij, om energie te investeren in nieuwe contacten. Veel meer moeite dan vroeger. Mijn stem moest hard werken aan zo’n volle tafel met veel geruis op de achtergrond. Mijn batterijtje is niet meer zo groot als een paar jaar terug. Sneller leeg. Thuis kan ik weer opladen door ten eerste goed uit te slapen, en ook door hard te lopen in de natuur. Van de week plukte ik tijdens het rondje hardlopen een prachtige bos pluizige uitgebloeide wilde bloemen. Heel licht in gewicht dus ik rende makkelijker door. Later brak ik een prachtige tak met mooie zaden af van een boom ter decoratie op onze tuintafel. Niet te zwaar. Ik rende verder, was al op de terugweg. Tot ik bij een dikke afgebroken berkentak kwam die in een berg oranje herfstblad lag, met mooi wit, glad afgebladderd schors. Oók mooi op de tuintafel! Ik nam hem mee onder mijn arm. Hardlopen werd nu moeilijker. Toch genoot ik van deze cadeaus uit de natuur. Ik kon nog steeds een beetje joggen en snelwandelen. Opgeladen kwam ik thuis.

Proud mom!

BRAHMACHARYA
‘Like wildflowers, you must allow yourself to grow in all the places people thought you never would.’

- Melanie van Baalen

Al bijna dertig jaar doe ik aan yoga. Op diverse yogascholen over de hele wereld. Meestal is dat een les met oefeningen en een meditatie vooraf of eentje achteraf. Ik heb daar heel veel baat bij. Door de rust en stilte in de meditatie voel ik meer verbinding met mijn lijf. Tijdens mijn behandelingen in het Erasmus had ik daar heel veel aan. Wat voel ik eigenlijk écht? Door yoga oefeningen stroomt er energie en worden eventuele blokkades opgeheven. Ook daar heb ik veel aan voor versterking van de spieren in mijn nek en het stromen en afvoeren van lymfevocht in mijn hals. Ook doe ik kaakyoga waarbij ik mijn hals, schedel, nek- en schouderspieren leer ontspannen. Soms schrijf ik me op mijn yogaschool in voor een theoretische verdieping. Deze zaterdag heb ik een vier uur durende verdiepende theorie over het achtvoudige pad van yoga, een holistische levensfilosofie. Een soort evenbeeld van de tien geboden uit de bijbel. Yoga is niet compleet zonder alle acht onderdelen van het pad van yoga. Yogahoudingen zouden zonder de zeven andere onderdelen slechts een fysieke workout zijn. Hiervoor kun je bij wijze van spreken net zo goed gaan fitnessen. Alle acht onderdelen zijn dus gelijk en de één kan niet zonder de ander. Ze werken samen. Het achtvoudige pad is dus eigenlijk een gids voor een leven met meer bewustzijn. Yoga van de geest. Reuzeinteressant. Alle acht onderdelen even kort op een rij. Yama’s zijn eigenlijk leefregels, en Niyama betekent zoiets als zelfzorg, persoonlijke discipline. Asana’s  zijn de fysieke houdingen in een normale yogales, Pranayama is adembeheersing door ademhalingsoefeningen die we ook elke les doen en Pratyahara bestaat uit het naar binnen richten van de zintuigen. Soms kun je een hele hoge piep in je oren horen wanneer je helemaal in rust bent. De laatste drie stappen worden meestal samen genomen. Dharana is concentratie, Dhyana is focus op één ding, een soort flow of bijvoorbeeld tijdens een nies. De laatste stap is Samadhi, verlichting. Wanneer een yogi volledige samadhi heeft bereikt is dit een ervaring van ultieme eenheid. Er is geen onderscheid meer tussen jou en de wereld om je heen. Euforie, extase. Verbondenheid met iedereen. In eenheid samengesmolten. Onvoorwaardelijke liefde. Geheeld. Puurheid. Dit klinkt waarschijnlijk behoorlijk vaag en dat is logisch. Niet veel mensen bereiken samadhi en het is moeilijk te begrijpen, omdat het zo ontastbaar is. Je ziet het leven precies zoals het is. Je ervaart alles continu in het huidige moment als zijnde een groot geheel. Een prachtig geschenk. Het achtvoudige pad wordt in het tweede hoofdstuk, van de vier hoofdstukken in de Yoga Sutra’s, beschreven. De Yoga Sutra’s zijn de fundamentele teksten van yoga, in korte zinnen geschreven om de draad van het verhaal te behouden. Ze werden tweeduizend jaar geleden mondeling overgeleverd van leraar op leerling. Hierin staat hoe je op een goede manier met elkaar om kunt gaan. In het eerste hoofdstuk staat de beste weg naar geluk beschreven, namelijk je hoofd legen. Hoofdstuk twee gaat over het pad en hoofdstuk drie gaat over je leren beheersen. In het laatste hoofdstuk staat het gevoel van blijvende vrijheid beschreven dat je kunt bereiken door het loslaten van dingen waar je aan gehecht bent. Het is veel informatie voor een zaterdagochtend. Ook veel zitten op een simpel yogablokje. Wél superinteressant. De juf gebruikt gelukkig veel voorbeelden uit haar leven om één en ander meer te duiden, en te vertalen naar deze tijd waarin wij leven. Een tijd van veel stress. Een complex en veeleisend leven, en héél dynamisch. Ik heb ook huiswerk meegekregen; ik mag de hele maand november een reflectieonderzoek doen op het onderwerp Brahmacharya oftewel gematigdheid. To what habits, believes or people am I losing my life force energy?

Daar reden we afgelopen donderdag met z’n viertjes in de auto, feestelijk aangekleed, voor de laatste keer naar Maastricht. Onze benjamin kreeg haar bachelordiploma uitgereikt. Trots namen we plaats in de collegezaal. Oudste dochter in Singapore nam plaats achter haar computer. Jongste bleef met haar zwarte baret en chique lange jurk achter bij alle andere mooi geklede afgestudeerden. De groep jonge academici, én de afstudeerhoedjes in de lucht werden vastgelegd door de fotograaf. Toen de muziek hard werd afgespeeld kwamen de studenten binnen via de hoge trap. Applaus. Een warm gevoel welde op. Bewondering voor haar. Ze had een half jaar in de laatste fase van de middelbare school een ernstig tekort aan ijzer in haar bloed gehad. Ze was toen zó moe, haalde tentamens maar op het nippertje. Na haar lange herstel haalde ze alle cijfers op tijd weer op. Goede examens gemaakt. Ook dit telgje heeft nu haar universiteitsdiploma binnen. Als enige van ons gezin zelfs met een eervolle vermelding, cum laude. Een trotse moeder. Ze heeft voor haar studie een half jaar in Australië gewoond. Net zoals haar oudste zus die destijds een half jaar in Zuid-Korea studeerde. Wegens corona werd door de uitwisseling van middelste zus naar Oklahoma jammergenoeg een streep gezet. Een vervuld gevoel van voldoening gaat door me heen. Mijn lief en ik hebben drie mondiale meiden op de wereld gezet die elk een prachtige, internationale studie afgerond hebben. Feestvarken is inmiddels begonnen aan haar tweejarige masterstudie waar ze deze zomer voor naar Utrecht verhuisde. Ze is haar stage gestart in het Wilhelmina Kinderziekenhuis op de afdeling Cardiologie. Onderzoek naar het kinderhart. Toen haar naam genoemd werd en een grote foto van haar op het scherm verscheen met benoeming van de eervolle vermelding moest ik wel even iets wegslikken. Na de officiële ceremonie volgden omhelzingen, felicitaties, kussen en foto’s. Een borrel op de uni, wat fotootjes buiten in de herfstlucht en daarna een lunch met ons gezin in het centrum van Maastricht. Alles voelde zo relaxt en fijn. Blij en voldaan reden we daarna weer terug naar het noorden. 

Dutch 'kweeperen' to process!

WARME GEUREN ALS KANEEL EN KARDEMOM
‘Autumn is the season of baking, where the warmth of the oven fills the house with the comforting scents of cinnamon, nutmeg, and pumpkin.’

- Unknown

Mijn vriendin vroeg me terloops of ik een kilootje kweeperen wilde hebben. Ze kon er via iemand in haar omgeving aan komen. Het restant peren zou binnenkort langs de weg aangeboden worden. Ik zei dat ik dat wel wilde. Van een grote kweeperenboom komen vele kilo’s peren. Mijn vriendin waarschuwde me dat het vrij omslachtig is de harde peren tot moes te maken, maar meer dan de moeite waard. Ze zijn dus keihard en niet zonder verwerken eetbaar. Ik werd vooral getriggerd door de geur van de peren, dat zou roosachtig zijn… De kweepeer is inderdaad een familielid van de rozenfamilie en is verwant aan de appel, peer en de lijsterbes. Ze verspreiden dus een heerlijke, zoete geur die doet denken aan rozen. Niet zo bekend en zeker niet te koop in een standaard supermarkt. Ze worden vaak in het Midden-Oosten gebruikt in de keuken waar ze ook oorspronkelijk vandaan komen. Tegenwoordig groeien de bomen ook in Nederland. Op dit moment, in de herfst, worden ze geplukt en is er een overvloed aan kweeperen. Ik ga dus aan de slag met uiteindelijk toch wel drie kilo aan peren. Ze hebben een donzige vachtje, echt grappig. Vaak zijn kweeperen wat hobbelig, waardoor ze er niet altijd aantrekkelijk uitzien. Die van mij hebben ook wat bruine plekjes her en der, maar ze zijn geel en niet groen, dus rijp. Ik gebruik een goed groot scherp mes om de kweepeer te snijden, want het vruchtvlees kan erg hard zijn. Daarna gebruik ik een kleiner mes om het in stukjes te snijden en het klokhuis eruit te snijden. Dit hoeft trouwens niet perse, want in de pitten zit pectine dat een natuurlijk bindmiddel is. Ik heb mijn opbrengst peren in twee groepjes verdeeld. Ik ga van bijna twee kilo perensiroop maken. Deze groep schil ik niet, ik was ze alleen onder de kraan. Van de andere groep, een kilo denk ik, maak ik compôte of gelei om bijvoorbeeld bij oude kaas te eten. Eigenlijk net zoiets als vijgenjam.  Ik schil ze heel makkelijk met mijn dunschiller. Uiteindelijk twee grote pannen op het vuur. Zo’n kwartiertje koken tot de stukjes zacht zijn, met een vork door te prikken. Ik laat ze tijdens de nacht staan in hun kookwater. De volgende ochtend ga ik verder in de keuken. Mijn luisterboek als mijn metgezel. De oranje pan met geschilde kweepeer giet ik af en daar werk ik verder met het vruchtvlees, de zwarte pan giet ik ook af maar daar vang ik juist het vocht op om siroop van te maken. Het vocht uit de oranje pan vang ik dus ook maar op, dat is bijvangst voor mijn siroop. Met een pollepel pers ik al het vocht voor de siroop door de zeef. Ik kook het nog vijf minuten met veel suiker, steranijs en kardemom. De geschilde stukjes peer pureer ik tot een moes. Deze zet ik nog drie kwartier op met steranijs, kaneel en wat geleisuiker en gewone suiker. Ondertussen maak ik de drie glazen flesjes, vier glazen potten en alle doppen schoon met kokend water en zet ze op z’n kop weg. Wachtend om gevuld te worden met de wat afgekoelde siroop en compote. Een ontplofte keuken. Ik was met de hand de vele pannen, zeef, lepels, bak vol peerafval en diverse bakken gebruikt voor overgieten af. Trots ben ik op het resultaat van drie flessen siroop en vier potjes compote, allemaal met een stickertje erop en een lapje stof met een rood-wit draadje om de deksel gewikkeld. Hoe ambachtelijk!

Het is al donker zo vroeg op de avond wanneer mijn lief ons afzet, recht voor de deur van de Mezz. Het poppodium in het hartje van onze stad. Ik stap met twee dochters uit de auto zonder jas en we lopen rechtstreeks naar binnen. Iedereen gaat binnen rechtsaf maar ik zie een pijltje naar links met ook ‘zaal’ erop geschreven. We kiezen de linkerkant en de medewerker zegt dat we via deze weg in de Golden Circle terecht komen. Geen idee wat het is maar we lopen door. Een Golden Circle bij een concert blijkt een apart vak vooraan in de zaal, dicht bij het podium, dat exclusieve staanplaatsen biedt. Dat blijkt, want eenmaal door de deur staan we meteen bijna aan het podium. De zaal is al goed gevuld, ik denk dat er zeshonderd mensen in kunnen. We genieten van het voorconcert van een Nederlandse knul, Lenny Monsou, die net als Gavin James ook met een akoestische gitaar en keyboard op het podium staat. Leuke zelfgeschreven muziek en zo jong nog! Niet lang daarna komt singersong writer Gavin himself op het podium met een donkere soort joggingbroek aan en een baseball pet op. ‘Hey, I am Gavin James’ zegt hij. Wel handig, want zijn typisch Ierse rode haar is verstopt onder de pet. Ik heb hem eerder in Paradiso in Amsterdam gezien, maar ik herken hem niet meteen. Zijn humor herken ik wel meteen. Hij start als eerste met ‘The book of love’ zijn grootste hit. Iedereen muisstil in de zaal, niemand zingt mee. Het is zo kleinschalig, intiem en dichtbij dat je niet eens dúrft te zingen. Ik haal de dopjes uit mijn oren, absoluut niet nodig met zijn akoestische muziek vanavond. We genieten de hele avond. We zingen nog voor zijn jarige moeder in het Nederlands via de mobiel van Gavin. Hij zingt al zijn hits vanavond en nog twee nieuwe liedjes die ik pas de middag vooraf afgeluisterd had. Een avond vol pure emoties, grote hits en nieuwe muziek. Op het einde mogen we nog zelf een liedje kiezen, deze zingt hij als toegift. Lekker lang uitgerekt. Wanneer hij wéér op het podium terugkomt, en wij net willen vertrekken, staan we ineens pal naast de fotograaf die op het podium staat wanneer Gavin een eigen lange versie van het nummer ‘Dancing in the dark’ van Bruce Springsteen zingt. We zingen en dansen. De fotograaf maakt nog wat foto’s van ons. Gavin maakt ook een selfie met het publiek die de volgende dag op zijn Insta pagina staat. Wij staan er ook op. 

Our three lovely cats each morning on the bed!

SCHOOLPLEINMOEDERS
‘The best mirror is an old friend.’ 

- George Herbert

Het begon al een tijdje op te vallen dat de waterbakjes van de katten snel leeg raakten. We hebben drie katten dus wie van de drie drinkt er ineens zoveel? En plast er ook ineens zoveel? Een kat had in het ligbad geplast omdat er waarschijnlijk te weinig tijd was bij hoge nood om naar beneden te rennen. Zo ook in een lege wasmand. Op een nacht zag ik onze gestreepte oude poes van zestien jaar in de wastafel springen in de badkamer om water te vinden uit de kraan. Voortaan zette ik een extra bakje water op de overloop, want ze loopt niet makkelijk trap meer met artrose in haar heupjes. Ze huilde ook regelmatig in de nacht omdat het arme dier óf de weg kwijt was (dementie) of pijn had. Vorige week had ik een nachtlampje, die normaal voor kleine kindjes is, voor haar gekocht. Sindsdien huilt ze niet meer ’s nachts. Katten kunnen heel goed in schemer zien maar niets als het pikkedonker is. Een afspraak bij de dierenarts gemaakt vanwege het vele water drinken. Daar gingen we weer, samen op de fiets. Ze braakt niet en heeft een hoge eetlust. Wat mankeert haar dan?  Haar urine bleek erg waterig. Zoveel plassen kan ook een mankement aan de nieren betekenen dus de dierenarts raadde een bloedonderzoekje aan om dat te checken. In haar nekje werd een beetje vacht weg geschoren om een ader te vinden om te prikken. Vervolgens adviseerde de dierenarts om eigenlijk maar meteen een geriatrisch bloedonderzoek te doen. Dan kijken ze naar nier- en leverwaarden, schildklier- en alvleesklierafwijkingen en diabetes. Kadeng!, bijna driehonderd euro telde de kassa inmiddels. Na lang wachten mochten Tossie en ik eindelijk naar huis. Eind van de middag belde de dierenarts dat ze goed nieuws had. Alle bloedwaarden waren goed. Toch drinkt en plast ze, sinds niet al te lange tijd, extreem veel. Hoe voelt ze zich dan? Wat is er aan de hand? Er bestaat een bijzondere vorm van diabetes bij dieren die met hormoonaanmaak door de hersenen te maken heeft, diabetes insipidus. De dierenarts heeft in haar carrière maar één kat hiermee gediagnosticeerd. Wel vaker bij honden. Helaas valt dit alleen te testen door het hormoon toe te dienen (normaliter in tabletvorm) en dat daarna het plassen en drinken afneemt. Conclusie zou dan zijn dat ze te weinig hormoon aanmaakt. Als dit het zou zijn zal ze de rest van haar leven dagelijks een pil moeten slikken… Een kostbare pil ook nog. Een tabletje, élke dag. Dat wordt afzien voor mij én haar, Tossie houdt niet van tabletten. Er is sinds kort een oogdruppelvorm beschikbaar van dit hormoon dat nog duurder is. De arts zal bellen zodra ze een paar druppels over heeft van een aangebroken flesje dat Tossie dan kan krijgen voor de test. Wanneer de remedie niet met het hormoon te maken heeft, en ze dus zelf voldoende hormoon aanmaakt, dan zijn haar nieren inert geworden voor het hormoon. Haar nieren reageren dan niet meer. Dan is er niks anders aan te doen dan zorgen dat ons kattenmeisje altijd voldoende te drinken heeft in huis. We wachten geduldig een belletje van de dokter af.

Elke dag fietste ik met onze meisjes, eerst met eentje en later met twee en weer vier jaar later met drie meiden door weer en wind naar het centrum van onze stad. Daar was de lagere school van onze meisjes gelegen. De Montessori. Een klein overblijfschooltje destijds van zo’n driehonderd leerlingen. De meisjes hebben er ieder een goeie tijd gehad. De eerste keer naar een Nederlandse school meteen vanuit The States, dochter was toen vier jaartjes oud. Middelste ging eerst een jaar mee met mij als overblijfmoeder in de klas van haar grote zus. Toen ze inmiddels beiden in de middenbouw zaten verhuisden we naar Spanje. Bij terugkomst ging oudste naar het gymnasium in de stad en middelste sloot weer aan in de bovenbouw. Een zware terugkeer voor haar. Jongste ging, inmiddels vier jaar oud, óók naar juf Hanneke in groep 1. Ondanks onze verhuizingen hadden alledrie onze meisjes hun start de eerste twee jaar op school telkens bij lieve juf Hanneke, die een heus paard had. Dat heb ik zelf heel erg fijn gevonden, een soort stabiliteit in hun woelige jeugd. Ook ik heb er een geweldige tijd op school beleefd. In diverse rollen heb ik daar jarenlang vrijwillig op school gewerkt. Als overblijfmoeder in de lunchpauzes van de onderbouw. Als knutselmoeder elke vrijdagmiddag wanneer de klassen gehusseld werden voor diverse knutselthema’s. Met Indische inkt tekenen, macramé, zelf stempels maken door linoleum uit te hollen, verven, kleien, papier-maché met behanglijm of met hout werken. Ik genoot er zelf ook erg van. In Sinterklaastijd in de avond de ramen in de bieb en de klas stiekem beschilderen met Sintjes en Pietjes. Ik zat in het Sintcomité en huurde jaarlijks de heilige in, en huurde ook zijn mantel en mijter. Wat hebben we gelachen in dat team! Ik zat ook in de dieetcommissie, gestart uit pure noodzaak vanwege onze jongste, maar ook nog jaren erna. Aangepaste pepernootjes regelen voor een paar kindjes op school of alternatieve Kersttraktaties op het Kerstfeest. Meedenken over eten op grote feesten. Ik heb ook als leesmoeder gewerkt op de gang met kindjes die extra aandacht nodig hadden. Door dit vrijwilligerswerk kende ik zoveel kindjes, maar ook ouders! Vriendschappen zijn in die periode ontstaan. Zelfs met zes Montessori moeders naar Fez geweest op vakantie! Verbinding omdat ik elke dag, voor vele jaren achter elkaar, op het schoolplein stond te wachten op onze meisjes. Afgelopen zaterdag was er een reünie georganiseerd voor precies deze ouders. Ik ben veel contacten uit die tijd verloren, vooral tijdens de laatste verhuizing naar Mexico. Na terugkomst ben ik nooit meer op de Montessori geweest. Contacten verwaterden. Tot zaterdag. Ik liep na dertien jaar door de zware regen over het schoolplein naar de voordeur. Rare gewaarwording. Binnen zag ik moeders die ik meer dan tien jaar niet gezien had. Zó raar. Ons haar was bijna bij allemaal grijs gekleurd, ogen herkenbaar. Gesprekken gingen vooral over hoe onze kinderen het allemaal gedaan hadden in het leven. Sommigen woonden samen, twee hadden al kindjes gekregen, sommigen een huis gekocht maar de meesten waren net de fase gestart na hun masteropleiding. Na anderhalf uur had ik bijna iedereen wel even kort gesproken. Een groepsfoto was gemaakt, ik ben daarna met een hoofd vol herinneringen vertrokken.  

LOVE, around 5 years before our wedding...

SUCCESSEN VIEREN
‘There is nothing nobler or more admirable than when two people who see eye to eye keep house as man and wife, confounding their enemies and delighting their friends.’ 

- Homer

Vlak voordat ik met mijn lief, onze twee dochters en vriendje aan tafel ga voor het diner krijg ik een telefoontje. Ik twijfel of ik op zal nemen. Een deelneemster van de stichting 4hetleven belt mij rechtstreeks. Normaliter hebben ze mijn telefoonnummer niet, want ik bel altijd anoniem. Yvonne ken ik echter al een flink aantal jaren. Zij was beginnend dementerend toen ik haar leerde kennen, altijd lerares Frans geweest op een school hier in Breda. Zij was een cliënte van mij bij mijn vorige baan. We gingen wekelijks samen boodschappen doen, kop thee en ik bereidde het avondeten samen met haar voor door te bedenken wat ze zou gaan eten. Vervolgens zetten we de ingrediënten die ze nodig had klaar op het aanrecht. Ze was altijd veel spulletjes kwijt, erg chaotisch en ik herinner me dat ik de werking van de nieuwe afstandsbediening wel duizend keer uitgelegd had. Zij belt mij nu dus, een uurtje voordat ik haar zou ophalen voor de musical over de Brusselse Jaques Brel. Veel Franse chansons waar ze van houdt. Ik neem toch maar op en ze zegt af, ze voelt zich niet goed. Daarop bel ik de coördinator van de stichting en zij vertelt dat er geen wachtlijst is. Het is sowieso te laat is om nog iemand te bellen om op het allerlaatste moment mee te gaan. Ik mag zelf iemand meenemen. Middelste dochter wil wel mee. We vertrekken om nummer één op te halen waar ik aanbel en er niet opengedaan wordt. Alles donker in huis. Op haar huistelefoon krijg ik een muziekje en op haar mobiel laat ik een boodschap voor haar achter dat ik voor de deur sta. Ik bel ook bij de buren aan en krijg te horen dat deze vrouw opgenomen is in een verzorgingstehuis, ze heeft dementie. Ik ben verbaasd, ik had haar een paar dagen terug nog aan de telefoon. Mijn dochter rijdt naar het volgende adres en ik zal onderweg gaan rondbellen. Het kantoor belt mij; ze hadden de deelneemster aan de telefoon en ze is wél thuis en het licht brandt wél thuis. Ik check met dochter Google Streetview en inderdaad zien we een andere voortuin. We halen eerst nummer twee op en rijden opnieuw terug naar nummer één en ik zie meteen wat ik verkeerd had gedaan. De GPS gaf 'over negentig meter linksaf' aan en ik had meteen de afslag, te vroeg, genomen. Ik had de volgende straat moeten nemen… Met excuses en nog steeds ruim genoeg tijd om naar het theater te rijden vertrekken we met een goed gemoed. Dochter parkeert de auto bij het theater terwijl ik intussen met de twee dames naar de garderobe loop en we ons vervolgens aansluiten bij de grote groep van onze stichting. Een drankje en wat praatjes verder nemen we plaats in de grote zaal. Sjors van der Panne zingt ‘No me quitte pas’ prachtig in het Frans en andere hits zingt hij vertaald in het Nederlands zoals ‘Bruxelles’ en ‘Madeleine’ wat ik én de meeste deelnemers jammer vinden. Het verhaal over het leven van Brel is zeer goed op het podium uitgevoerd, met een live orkest van drie man.  Het vele vreemdgaan van Brel, zijn zangcarrière, zijn vader die hem niet steunde, zijn trouwe vriend JoJo, zijn tijd in Frans Polynesië waar hij rust vond na het hectische Parijs, en uiteindelijk zijn graf op het eiland Hiva Oa. De toegift na afsluiting van de musical ‘Dans le port d’Amsterdam’ uit 1964 zingt van der Panne uitbundig, en gelukkig in het Frans!

In België ging hij op z’n knieën voor mij. En ik zei natuurlijk ja. We kochten twee ansichtkaartjes in Brugge en schreven daar met een potlood van het hotel een gedichtje op over het aanzoek en ons aanstaande huwelijk. Zo kondigden we bij onze ouders onze grote dag aan. Wat waren we nog jong! Mijn lief nog een flinke volle krullenbos van donker haar. Ik nog maar een paar onopvallende grijze haartjes. Beiden onze studies afgerond en beiden in een eerste goedbetaalde baan op het niveau van onze opleiding. Acht jaar samen. Onze trouwdag was gisteren precies dertig jaar geleden. Dertig jaar! Precies dertig jaar geleden belde mijn lief aan bij ons benedenhuis in Amsterdam. Gekleed in een zwarte billentikker, een grijs vestje en een zwarte hoge hoed. In zijn hand ons herfstige trouwboeket die we besteld hadden bij een bloemist op de hoek van het Spui en de Kalverstraat. Datzelfde boeket dat ik onverhoopt thuis liet liggen toen we met het gehuurde witte VW kevertje naar de trouwlocatie reden. Omkeren en met een glimlach weer terug. Nu dus ‘alweer’ ons dertigjarige parelmoeren huwelijksjubileum. De naam is afgeleid van de parel, die symbool staat voor de glans en stevigheid van een dertigjarig huwelijk. Een huwelijk dat zowel mooie momenten als ups en downs heeft gekend. Dit jubileum gaan we feestelijk in december vieren, natuurlijk in Amsterdam. Onze oudste dochter komt ook naar Nederland. We vieren het drie dagen lang in de hoofdstad in Kerstsfeer. Misschien een vlokje sneeuw? Sowieso korte en koude dagen. Een romantische rondvaart over de grachten in de late, met-lampjes-verlichtte avond. Een middag knus genieten van een High Tea in het Hotel Americain op het drukke Leidseplein. We gaan ook een bezoek brengen aan het Museumplein - waar zéker een sfeervolle ijsbaan aangelegd is - om het Rijksmuseum te bezoeken. Voor de eerste keer gaan we met onze hele gezin voor het schilderij de Nachtwacht staan. Mijmerend hoe het leven werkelijk was in de zeventiende eeuw, de eeuw van Rembrandt. Het is de meest gestelde vraag in het museum. En nu is het voor ons zover. In de tentoonstelling ‘Thuis in de zeventiende eeuw’ gaan we het dagelijks leven van vier eeuwen terug ervaren via negen levensgrote ‘kijkdozen'. We gaan die avond eten bij een heel bekend restaurant op de Lindegracht waar ik precies op de dag af een maand vooraf kan reserveren. Nu, na dertig jaar huwelijk, drie prachtige dochters en drie emigraties verder gaan we samen terugblikken en vooruit kijken. Wat hebben de afgelopen dertig jaar, eigenlijk bijna veertig jaar samen, ons allemaal gebracht? Waar mogen we dankbaar en trots op zijn? Reflecteren op alles wat er voorbij is gekomen. De levenslessen, successen vieren en wat we graag anders wilden of waar we misschien wel afscheid van mogen nemen.

Blue skies in Rome!

NADAGEN
‘Bladeren zuigen het bruin uit onze benen

We willen niet vertragen, kunnen niet

verdragen dat we niets te vertellen

en te weerleggen hebben.

We schuiven nadagen voor ons uit.’

- Monica Boschman

Het licht neemt verder af, steeds vroeger in de avond gaat de zon al onder. Steeds later in de ochtend komt de zon pas weer op. Het wordt kouder en vochtiger buiten. Een trui uit de kast. Het weer kan stormachtig, nat en guur zijn. De dag nadat we uit het zonnige Rome terugkwamen afgelopen week, was er geen enkele zonnestraal. Geen enkele. Grijs, grijs en nog eens grijs. Een afschuwelijk depressieve dag voor mij. Een kater. In de tuinkas starten planten al met afsterven. Einde seizoen. De tomatenplanten, de augurkenplant, de flespompoen- en courgetteplant verschrompelden en heb ik al verwijderd. De bomen om ons heen zien er nu allemaal anders uit. Gekleurd blad, verdord blad. Geen blad. In het Mastbos heb ik genoten van al die herfstkleuren. Dieprood, koper, tinten bruin en okergeel. Het loslaten is begonnen. Het is niet de vraag óf de bladeren loslaten maar wanneer. In mijn persoonlijke leven kan deze vraag ook spelen: wanneer laat ik los? Net als in de natuur kun je dat moment niet afdwingen. Het dient zich aan als de tijd rijp is. Ik heb afgelopen weken twee workshops gevolgd van het hospice over grenzen aangeven. Meestal leren kinderen dat in hun jeugd. Ik heb dat helaas niet geleerd van mijn ouders. Ik heb mezelf juist tactieken aangeleerd om geruisloos aanwezig te zijn. Niet met veel bombarie mijn grenzen aangeven. Voor de harmonie gaan - ookal was dat nooit voor mijn eigen innerlijke harmonie. Ik mag die tactieken loslaten. De bomen laten hun bladeren los afhankelijk van de soort, maar ook van de omstandigheden. Mijn omstandigheden zijn nu zo dat ik mijn harmoniemodelletje los mag laten. Ik hoef ook niet meer perse aardig of lief gevonden willen worden en om die reden over mijn grenzen te gaan. Loslaten betekent ook dat je niet vasthoudt tegen beter in. Dat je de blaadjes niet probeert terug te plakken aan de bomen. Er zijn processen gaande in mijn leven. In mijn hoofd. Ik probeer me niet te verzetten tegen het onvermijdelijke. Ik buig mijn hoofd voor de beweging die nu gaande is, of ik het nu wil of niet. Er gaat zoveel in mijn hoofd om. Ik ben emotioneel, en zó moe. Vaak tranen. Er kan even niks meer bij. Mijn hoofd is vol. Loslaten kan dan ook ruimte en verlichting geven. Een gevoel van bevrijding van iets wat ik te lang met me meedroeg. 

Om die reden nam mijn lief mij halsoverkop een weekendje mee als verrassing. Even uitrusten, buitenshuis tot mezelf komen. In mijn agenda zocht hij naar een geschikt weekend. Heel erg eigenlijk maar ons enige lege weekend dit jaar bleek afgelopen weekend. Meteen na onze vijf dagen Rome. Ik wist niet waarheen. Verrassing. Hij zette de auto pal voor de ingang van het Grand hotel Kurhaus stil. De auto werd voor ons geparkeerd. We logeerden dus in het Scheveningense, historische badhotel met grote grandeur. Recht aan de Noordzee. De oorsprong van dit hotel ligt in 1818, destijds een houten paviljoen met een badhuis. Dat werd later vervangen door steen, verwoest door een brand, herbouwd, zijvleugels gesloopt en herbouwd. Het hotel werd gesloten toen buitenlandse reizen voor de elite van Nederland populair werden en het hotel raakte zelfs in verval in de jaren ‘70. Gered van een dreigende sloop door fel protest en uiteindelijk kreeg het in 1974 de monumentenstatus. Wij sliepen in een zijvleugel van het majestueuze pand met zicht op strand en zee. Het was een warm weekend dus de openslaande ramen stonden ons hele verblijf wijd open. Ik kan echt ontspannen van het geluid van ruisende golven. Eind van de middag een paar rondjes in de sauna en relaxen bij het zwembad met uitzicht op het strand. Een middagstrandwandeling eindigend met een warme chocomel, een avondstrandwandeling in het donker na ons diner. Een zeer uitgebreid luxe ontbijtbuffet met stokjes kaneel, takjes munt, plakjes gember, schijfjes sinaasappel voor een kopje thee, met honing zelf geschraapt uit een verse honingraad. Genieten! Gevolgd door wederom een strandwandeling. Deze keer een vrolijk herfstzonnetje erbij. Uitgerust naar huis met een unieke en memorabele ervaring.

In front of Chiesa Agnese in Agone at Piazzia Navona | Rome

A CITY OF MARBLE
‘I found Rome a city of bricks and left it a city of marble.’

- keizer Augustus

Tegenover de immense kerk van de heilige Agnese in Agone die hier vereerd wordt op de plaats waar zij als gelovige gedood zou zijn - Agony betekent in ‘t Engels natuurlijk ook doodstrijd - zitten wij even te rusten op een bankje op een groot bruisend Italiaans plein. Uiteraard werd Agnese als christen en martelaar destijds begraven buiten Rome in één van de catacomben. Net voordat we gingen zitten op ‘t bankje waren we binnenin de kerk gaan kijken. Een prachtige basiliek met veel bladgoud en prachtig beschilderde gewelfde plafonds. Heel zachtjes werd het Ave Maria gespeeld en dat emotioneerde me. Dit werd ook op mijn moeder’s afscheid gespeeld. Ik slik de brok in mijn keel weg. Eén van de kerken die we eerder vandaag bezochten, in die van de heilige Maria, hadden we een kaarsje voor mijn lieve moeder aangestoken. Ze was sowieso vandaag in onze gedachten. Gisteren was trouwens op precies datzelfde plein van die kerk, Plaza di Santa Maria, een protestmars van meer dan een half miljoen mensen gestart - uit solidariteit met de inwoners van Gaza. Wij hebben er vanmorgen niks van terug gezien. We smullen van een heerlijk romig ijsje op ‘t bankje waarbij ik natuurlijk weer donkerbruin smeltend chocoladeijs druppel op mijn witte broek… Vlak voor ons op ‘t plein ligt ook de spierwitte fontein La Fontana dei Quattro Fiumi, ontworpen door de bekende Bernini. Deze fontein werd gebouwd in 1651, nog voor de kerk van Agnese. Voordat we naar dit bekende weidse plein, Piazzia Navona slenterden dat in de Romeinse tijd een atletiekstadion was, hadden we heerlijk en uitgebreid geluncht. Op zo’n typisch Italiaans smal terrasje in een heel krap steegje met hoge huizen. Heerlijk brood met smakelijke olijfolie met zout als voorafje. Genietend van alle mensen die langs liepen. Eerder op de dag toen we nog aan het ontbijt zaten in ons appartementje hadden we nog geen enkel idee wat we deze zondag in Rome zouden gaan doen. Bladerend in een oude Rome gids die hier op de boekenplank stond, viel mijn oog op een vlooienmarkt. Vlakbij de rivier de Tibe, achter de Porta Portese. Dat werd ons doel, daar zouden we starten vandaag. Slenterend over een megagrote vlooienmarkt waarbij de zon steeds vaker en feller ging schijnen en het steeds drukker werd besloten we op de helft van de markt verder met ons plan voor de dag te gaan. Op de westoever van de rivier de Tiber ligt de wijk Travestere dat tweeduizend jaar terug een kleine kolonie van welgestelde families was zoals wordt aangenomen die van Cleopatra. Veel groentetuinen destijds, boomgaarden en bossen om in te jagen met daartussen de prachtige luxe paleizen. Voor eeuwen zagen de inwoners van Travestere zichzelf afgezonderd van Rome. Nu is de wijk het pittoreske hart van Rome. Charmante pleintjes, zeer krappe steegjes waar nog steeds krampachtig auto’s doorheen proberen te komen. Veel expats wonen hier tegenwoordig. Ookal zitten er ook nog steeds wel wat lokale oudjes voor hun keukendeur buiten commentaar te leveren op iedereen die langs loopt. Na ons ijsje opgegeten te hebben op Piazzia Navona en genoten van de vibe van dit bijzondere plein pakken we weer dronken van alle geschiedenis de bus terug naar onze loft. Voor de laatste keer eind van de middag met de beentjes omhoog op het dakterras genietend in de Italiaanse warme namiddagzon. Nog één dag samen met mijn lief mijn verjaardagscadeau vieren voordat we maandagavond terugvliegen naar Brussel. 

We zetten geen wekker en worden rustig wakker om op ons gemakje te ontbijten in de loft. We verzamelen de restanten van onze boodschapjes, we verzamelen ook de afvalzakjes en alle plastic flessen van de afgelopen dagen. Onze bagage is snel ingepakt. We douchen en kleden ons voor de laatste keer zomers aan om nog één dag in het zonnige Rome door te brengen. We leggen de huissleutel een verdieping lager in het vilten tasje aan de deurknop. We lopen voor de laatste keer de brede marmeren trappen af. Deze keer met ons rijdende koffertje en onze weekendtas. We nemen de bus naar een luggage storage vlakbij het Pantheon in het centrum. We hebben nog een paar uur vrij te besteden. We lopen door wat steegjes naar het oude Pantheon. Het bijzondere gebouw dat in 27 voor Christus gebouwd werd. ‘Pas’ in de tweede eeuw na Christus werd er van alles aangebouwd. Men weet nu nog steeds niet waar het ooit voor gebouwd werd. Merkwaardig. Om de hoek schrikken we van de lange rij voor de ticketoffice… Dat kan nog wel even duren! Er komt een man op ons af die eruit ziet als een gids en zegt dat hij nog wat kaartjes over heeft. Of we mee naar voren willen lopen. We stappen uit de rij en lopen samen met een jonge Canadees die vijf jaar in Amsterdam woonde en goed Nederlands spreekt, mee. We scannen een Qr code voor de audiotour op de mobiel van de zogenaamde gids en vlak voor de entree vraagt hij tien euro contant per persoon. Daarna lopen we meteen naar binnen. We wensen de Canadees nog nalachend om onze verrassend snelle entree een fijne reis verder, en beginnen aan onze tour. Het eerste dat opvalt is natuurlijk het open gat, de oculus, in het ronde plafond van de koepel. De grootste koepel ter wereld. De zon schijnt er fel doorheen, direct contact met de hemel. We zien ook de gaatjes in de marmeren tegelvloer onder ons voor afvoer van regenwater dat er óók doorheen kan vallen. In het Pantheon worden tegenwoordig missen gehouden. Na dit bezoek lunchen we eenvoudig in een schattig steegje op het terras. We wandelen terug naar onze bagage en pakken de bus naar het treinstation. De laatste stap voordat we op de luchthaven zullen vertrekken. Heerlijke vijf dagen genoten van de uitbundige zonneschijn, van architectuur op elke hoek, van verrukkelijk eten en van goed gezelschap. Goed gezelschap van mijn lief waar ik deze maand dertig jaar mee getrouwd ben. 

6 oktober 2025 | Rome

‘

Antique rests of a Roman mausoleum

STIL DE TIJD

‘Stil de tijd

Jij en ik, samen

Dit heerlijk hemels leven.’

- Jaqueline Govaert

Met de dikke banden van mijn gehuurde crossfiets fiets ik over de grote gladde, maar oneven gelegde stenen van basalt. Deze weg is zo’n driehonderd jaar vóór de geboorte van Christus aangelegd buiten Rome. Via Appia Antica is vernoemd naar de politicus Appius Claudius Caecus die de maar liefst anderhalf meter dikke weg liet aanleggen, de bovenste laag van basalt. Steen dat ontstaan is uit lava afkomstig van de uitbarsting van vulkaan Laziane. Omdat het in die tijd verboden was om in de stad Rome begraven te worden, werden er steeds meer catacombes en ook mausoleum’s van de rijkste Romeinse families langs deze weg aangelegd. Hier fietsen wij lekker op ons gemakkie langs vandaag, anno 2025, over de toen aangelegde weg. De Italiaanse zon schijnt fel op ons, een knalblauwe lucht. We fietsen langs drie catacombes waarvan wij alleen de grootste bezoeken. Diegene die vernoemd is naar Sint Callistus, waar destijds driehonderdduizend christelijke mensen ondergronds begraven lagen. Onder een heuvel met diverse ingangen. Inmiddels zijn de graven leeg en zijn de lichamen alsnog boven de grond begraven. Pelgrims komen hier graag omdat het juist de gelovige martelaars waren die hier begraven werden. Christelijk zijn was nog verboden in die tijd. Als een katholiek gezin op één dag vermoord werd kwamen ze gezamenlijk bij elkaar in een ondergronds kamertje onder een boog van steen terecht. Zo’n kamer was helemaal met marmer bedekt, ook de vloer en voor het gat in de muur werd een marmeren steen geschoven waar de naam in gegraveerd werd. Samen met symbolen van hun geloof in de wederopstand zoals een vis, schaap, anker of duif. Pilaren van luxe marmer om de doden te vereren. 

Ze begonnen vanaf boven, ondiep, de eersten te begraven en de laatsten lagen vier verdiepingen lager. De tweeëntwintig kilometer aan gangen werden zachtjes verlicht door kleine olielampjes gemaakt van klei staand in kleine inhammetjes in de muur. Die lampjes met een tuitje werden door betaalde arbeiders gevuld met olijfolie. Het duurt maar liefst drie uur om naar de onderste graven te lopen en weer terug. Daarom deden wij samen met priester Samuel alleen de twee bovenste verdiepingen aan. Zo kregen we uiteraard ook een goede indruk. Eenmaal in ‘t jaar 313 ná Christus, toen keizer Contantijn de Grote zelf katholiek werd, kwamen er bovengrondse begraafplaatsen binnen de stadmuren van Rome en werden de christenen niet meer vervolgd. De ingangen naar de catacomben buiten de stad werden zo’n eeuw erna gesloten en vergeten. Pas tijdens de Middeleeuwen werden ze weer herontdekt, én leeggeroofd. Alle catacomben zijn nog steeds na tweeduizend jaar eigendom van het Vaticaan. Wij fietsen vandaag dus langs deze heilige plekken en ook langs restanten van mausoleum’s van bekende mensen. Bij één, die van Cecelia Metella, gaan we ook daadwerkelijk naar binnen. We fietsen deze mooie dag langs wel vijftig archeologische vondsten, restanten van pilaren en versiersels in marmer die lukraak in het groen lijken uitgestrooid. Pal langs deze historische weg verspreid die prachtig gemarkeerd wordt door geurende, hoge cipressen. Wij fietsen zes kilometer heen, en terug. We picknicken op grote keien langs de weg met reeds in de ochtend gekochte sandwiches en limonade in een barretje, omdat er geen restaurantjes of terrassen onderweg zijn. Het maakt deze dag helemaal volmaakt wanneer we weer op ons zonnige dakterrasje eindigen met gedroogde ham en citroenlimonade.

4 oktober 2025 | Rome 

At the Forum, in ancient Rome!

ROMEINSE VOORVADEREN?
‘De kunst van leven is thuis te zijn alsof men op reis is.’

- Godfried Bomans

Doen zoals de Romeinen doen. Dronken worden van alle architectuur, chaos en zonnestralen en geen zorgen over de kater van morgen. Het heeft geen zin om je er slecht over te voelen. Niemand doet dat namelijk. Inderdaad de eerste ochtend wakker worden en uitvinden dat er een grote staking is waardoor het openbaar vervoer niet rijdt deze dag. Chaos. Opgelost door de host van onze Airbnb die het stadsautootje van zijn zus leent en ons persoonlijk voor de deur van het Colloseum afzet. Onderweg alleen maar wijzend naar antieke plekjes die we kunnen bezoeken later. Het duizelt me. Overal restjes van eeuwenoude muren, catacomben, badhuizen en paleizen. Zóveel dat het misschien soms zo lijkt alsof de stad Rome uiteen valt van oudheid maar dat doet de stad natuurlijk al tweeduizend jaar lang. Een openlucht museum. De stad lijkt te stikken in zijn eigen chaos zoals het vele verkeer, de luchtvervuiling en ouderdom maar Rome houdt vol en blijft zo prachtig mooi. Voorbij elke hoek weer een prachtig intiem plein, vaak met een oude fontein. De gezellige smalle straatjes. Eerst lopen we na het autoritje een koffietentje in voor twee croissantjes en een fles water om mee te nemen, want we melden ons deze ochtend al vroeg bij onze gids Alfredo. Met één oortje in om zijn stem goed te horen lopen we de hele ochtend achter hem aan. En met veel plezier. Als eerste natuurlijk het nog best intact gebleven Colosseum waar vijfenvijftigduizend bezoekers inpasten zo’n tweeduizend jaar geleden. Supersteile trappen om naar hun zitbanken te begeven. Kaartjes van hout, en iedereen gratis entree. Allereerst werden er wilde dieren getoond die veel mensen nog nooit gezien hadden. Olifanten, neushoorns of leeuwen. Gevechten. Daarna de bekende duels tussen gladiatoren, of comedie met dwergen, obese vrouwen en kreupele mensen. 

Net als moderne arena’s nu in deze tijd werd er voor entertainment om het gebouw heen gezorgd. Markthallen waar van alles verkocht werd, en het Forum. Het Forum was een enorm levendig plein destijds  met overheidsgebouwen, kerken, fonteinen, exposities van kunst en waar politieke preken te horen waren. Vertier. Ik stel me de Romeinen voor rond het jaar nul die hier rondlopen met witte lakens als een tunica om hun lijf gewikkeld, op hun plaats gehouden met een riem en daarbij praktische slippers aan. Mogelijk onze voorvaderen, want de Romeinen zijn in diezelfde periode tenslotte ook vier eeuwen lang in Nederland geweest. Het Romeinse rijk grensde toen tot aan de Rijn. Bovenop de Palatine heuvel waren grote openbare tuinen aangelegd die over het Forum uitkeken en waar tuinfeesten gegeven werden. Het paleis van keizer Augustus (achterneef van Julius Caesar) en zijn vrouw Livia lag ook bovenop deze heuvel. In die tijd bestond Rome al uit een miljoen inwoners. Na de imposante rondleiding en wij zo dankbaar dat het ons allemaal voorgekauwd werd door Alfredo, hebben we zelf ook wat rond geslenterd en rustig een terrasje gepakt. Ook nog in de rij gestaan voor de beroemde Trevi fontein, gebouwd tijdens de Barokperiode. Wanneer je een muntje in het water gooit zul je ooit terugkeren naar Rome vertelt de mythe. Alleen mag dat dus niet meer, trouwens ook niet op de rand poseren. Politie handhaaft met een harde fluit. De fontein is voornamelijk uit het spierwit gekleurde, lokaal gedelfde travertinesteen gebouwd waardoor het water helderblauw lijkt. Verderop vinden we de Spaanse trappen gebouwd in Rococostijl, die een lager gelegen plein (waar de Spaanse ambassade gelegen was tijdens de bouw én nog steeds!) aan een hoger gelegen Franse kloosterkerk verbindt. Honderdvijfendertig treden. De paus bezoekt deze trappen traditioneel elk jaar. Onze beentjes werden moe en we waren inmiddels dronken van alle antiekheden om ons heen. Too much eigenlijk. We slenterden naar de dichtstbijzijnde metro om terug naar onze loft te gaan. Daar op ons dakterrasje genoten we van de Italiaanse zon, Italiaanse gedroogde ham en olijven, én de rust. Zo vieren we mijn verjaardagscadeau gekregen van mijn lief vijf dagen lang. Morgen weer een dag vol geschiedenis. 

3 oktober 2025| Rome

Making sauce of autumn pears myself!

HIER EN NU
‘Het leven draait niet om jezelf vinden. Het leven is er om jezelf te creëren.’ 

– George Bernard Shaw

Afgelopen week zag ik Emma Heesters op televisie. In het programma van Eva spreekt ze over haar bewogen interview destijds, over haar ervaringen met baarmoederhalskanker. Dit interview is genomineerd voor een Impact prijs. Eva vraagt haar nu waarom ze destijds aan dit zeer open en emotionele interview meewerkte. Emma wilde graag dat meer vrouwen meedoen aan het landelijk bevolkingsonderzoek. Voorkomen dat vrouwen mee moeten maken wat zij heeft doorstaan. En dat had impact, men spreekt nu zelfs over een ‘Emma Heesters piek’ aan onderzoeken. Baarmoederhalskanker is een sluimerende vorm van kanker waar weinig symptomen bij komen kijken. Ik hoor een stemmetje in mijn hoofd die begint over de enveloppe die half september in de brievenbus lag. In de brief werd een datalek van persoonsgegevens beschreven die begin juli van dit jaar had plaatsgevonden. Míjn persoonlijke gegevens. Gegevens van deelnemers aan het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Ik was oprecht verbaasd dat ík deze brief kreeg. Ik herinnerde me helemaal niet dat ik onlangs meegedaan had. Wel aan het bevolkingsonderzoek borstkanker in het voorjaar. Waren zij in de war? Door de uitzending met Emma wilde ik er toch even induiken. Hoe zag zo’n zelftest er eigenlijk uit? Ik herkende niks op de foto’s die ik opzocht op internet. ‘Dit heb ik nooit gebruikt, dat weet ik zeker.’ Ik logde vervolgens in op de site van het bevolkingsonderzoek en zag daar een overzicht van al mijn deelname’s over de afgelopen jaren, en ook de uitslagen erbij. Verhip, ik had op mijn vijftigste meegedaan aan dit onderzoek. Ik had zes jaar geleden goede uitslagen gekregen en er was ook geen humaan papillomavirus (HPV) gevonden. De volgende deelname is dan pas tien jaar later, op mijn zestigste dus. Ik had mijn uitstrijkje kennelijk bij de huisarts laten doen. Ik weet het echt niet meer. De brief die mij waarschuwde over het datalek van mijn gegevens was dus toch terecht verstuurd. De gelekte data bevat onder meer mijn naam, mijn adres, mijn geboortedatum, dat ik vrouw ben en ook mijn burgerservicenummer. Ook de naam van mijn huisarts en mijn zorgverzekeringsgegevens zijn gelekt. Mijn telefoonnummer en e-mailadres zijn godzijdank niet op straat terecht gekomen staat in de brief. Ik kan dan (geloof ik) geen phishing mail ontvangen of gebeld worden door oplichters. Nog steeds is het gelekte heel wat! Toch een eng idee als je er goed over nadenkt. Wat eenmaal op het internet rondwaart blijft voor altijd. De hack werd opgeëist door een criminele organisatie genaamd Nova. Niemand weet wie ze zijn. Er zou al een bedrag van miljoenen euro’s zijn betaald om te voorkomen dat de data openbaar zouden worden gemaakt. Tóch heeft Nova een deel van de gegevens gepubliceerd. Ze eisten onlangs een grote nabetaling onder dreiging van nog meer data publiceren. Nova claimt bovendien een leaker partner te hebben gevonden die bereid zou zijn om de gegevens te kopen. Help! Geen fijn idee. Wat kunnen ze eigenlijk met mijn persoonlijke gegevens doen? Met de gelekte informatie kunnen ze gelukkig geen nieuwe identiteitsdocumenten aanvragen, zoals een paspoort of ID-kaart. Ook leningen of telefoonabonnementen op mijn naam afsluiten is niet mogelijk. Voor dit soort zaken is altijd een extra identificatiecheck nodig, met een geldig identiteitsbewijs of DigiD. Ik heb vooralsnog geen rare bankafschrijvingen gezien. Niemand kan invloed uitoefenen op wat er met mijn gegevens gebeurt of gaat gebeuren. Dat vind ik een zorgwekkend idee. Mijn vertrouwen is geschaad. Er zijn bijna een miljoen vrouwen net als ik gehackt en meer dan vijftigduizend hebben zich inmiddels aangemeld bij twee advocaten voor een massaclaim. Waaronder ik. De advocaten houden de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten, en informeren mij vervolgens over hun juridische bevindingen. Toch heb ik een moedeloos en zwaar gevoel aan dit alles over gehouden… Machteloosheid. Overgeleverd zijn aan de wolven…

In de megagrote tuin van onze villa staan lange tafels op het gras, gedekt met witte, strak gestreken tafellakens. Kleurrijke bosjes bloemen op tafel en een grote tent om ons te beschermen voor de voorspelde regendruppels (die overigens niet vielen). Verderop in de tuin staat een groot buffet en daarachter drie koks met kokschort om, en een zwarte shawl om hun haar geknoopt. Achter hen staat een grote professionele barbecue. Wij borrelen en kletsen lekker buiten, staand, met elkaar. We werken niet zo vaak samen, want in de middag- en avonddienst werkt maar één vrijwilliger. Ons hospice bestaat vijfentwintig jaar en we vieren dit jubileum met vrijwilligers, verpleegkundigen en óók de bewoners. Mits ze er toe in staat zijn natuurlijk, drie bewoners zijn helaas te ziek. Eén bewoonster wordt met bed en al de tuin ingereden. Haar echtgenoot is er ook en zit naast haar. Twee bewoners lopen zelf rond en eten een beetje met ons mee aan tafel. Na het eten wordt er een show voor ons opgedragen. Voor de openstaande schuifdeuren van de huiskamer is buiten een podium opgebouwd met professionele lampen erbij. Het wordt donker. We worden getrakteerd op anekdotes, liedjes en gedichten van Annie M.G. Schmidt door een geanimeerd levendig tweetal. Sommige collega’s zingen alles mee. Ook de bewoonster in haar bed kent álle teksten. Ik loop naar haar toe en ze vertelt me hoe dol ze is op alles van Annie M.G. Schmidt. Ik beloof haar dat ik mijn volgende dienst wat boeken van haar mee zal nemen en dat ik haar zal voorlezen. Ik had de boeken thuis al uit de boekenkast gevist en klaargelegd toen ik echter woensdagmiddag afgebeld werd voor mijn avonddienst. Er komt een stagiaire werken. Ik vraag of ik misschien tóch zal langskomen om voor te lezen vanwege mijn belofte. De bewoonster is dankbaar dat ik eraan gedacht heb maar voelt zich die avond niet fit genoeg. Later in de week hoor ik dat ze de volgende ochtend in slaap is gebracht omdat ze zoveel moest spugen. Dezelfde dag is ze overleden. Ik schrik ervan hoe snel ze haar pad op het einde gelopen heeft. Soms gaat het echt heel snel. Ik mag haar bedanken voor de les die ze me gegeven heeft. Nooit beloftes aan bewoners doen welke dag je weer in het hospice werkt of wanneer je iets zult doen zoals een massage, een wandeling of bijvoorbeeld voorlezen. Aan de hospicebewoners beloftes maken is niet mogelijk. Een lesje in het hier en nú leven.