My aunt in Mexico | 2014

LEVEN IS ALS SNEEUW
‘Leven is als sneeuw

je kunt het niet bewaren

Troost is dat jij er was

uren, maanden, jaren’

– Herman van Veen

Lieve tante,

Oudste zus van mijn moeder. Bij het afscheid van mijn moeder, nu negentien jaar geleden, begon u uw afscheidswoorden aan haar met ‘oudste zus aan jongste zus’. Ik wil mijn laatste afscheidswoorden aan u daarom beginnen met ‘dochter van jongste zus aan oudste tante’… Bijna vierennegentig jaar oud. Van uw zestien jaar jongere zusje, mijn moeder, moesten we veel te vroeg afscheid nemen. Vanaf die tijd zijn wij naar elkaar toegegroeid. Ik kwam regelmatig met mijn lief naar Bennebroek. Als ik behoefte had aan familiegevoel of aan oude familieverhalen opsnuiven bracht ik een bezoekje aan u. U kende ieder detail van elke familiegeschiedenis. Van mijn zelfstandige overgrootmoeder Helena met haar eigen kruidenierswinkeltje in Den Helder, van mijn grootmoeder die verliefd was op een marinier met een te hoge rang waarna ze ‘dan maar’ met mijn grootvader trouwde en van diezelfde stoere grootmoeder die tijdens de Tweede Wereldoorlog meermalen Den Helder uitgezet werd en steeds weer stiekem terug vluchtte. Ook het bekende verhaal van mijn heldhaftige grootvader die als majoor machinist in dezelfde oorlogsperiode met een onderzeeboot - de O24 bestemd voor Nederlands-Indië die nog niet gereed was maar wel enkele proefvaarten had gemaakt - naar Engeland moest varen en vijf jaren wegbleef en zijn afkeer van koningin Wilhelmina waar hij in Londen een Bronzen Kruis van kreeg. Ook elk detail van de twee perioden dat mijn grootouders in Indië woonden, waarvan de tweede periode met hun drie meiden, bent u nooit vergeten. Drie meiden, net als ik ook drie meiden heb. U vond het heerlijk om met fotoboeken op tafel mijn honger naar oude beelden en verhalen te stillen. Uw laatste fotoboeken die we samen op tafel doorbladerden waren die met zwartwit foto’s van uw moeder, mijn oma, en u als peutertje in Singapore. Op weg naar Indië. In 1932. Uw moeder vijfentwintig jaar oud. Net zo oud als mijn oudste dochter die naar Singapore emigreerde, meer dan negentig jaar later. Bijna een eeuw verder! Hoe leuk om dat samen met u te ontdekken! Reislust stroomt door onze aderen. Uw moeder, u, mijn moeder, ik, mijn dochters. Vier generaties vrouwelijke avonturiers! Vier generaties globetrotters! Ik ben altijd geïnspireerd geweest door uw ‘way of life’. Ik herken veel van mezelf in u. Ook daar hebben we vaker over gesproken samen. Uw moeder en mijn moeder waren niet op hun sterkst met sociale contacten. U daarentegen had een zeer uitgebreid sociaal leven, veel vriendinnen. Vrienden wereldwijd verspreid. Afstand hoefde geen belemmering te zijn voor levenslange vriendschappen. Precies zoals ik. 

U reisde zo graag dat u tien jaar geleden (u was al in de tachtig) in uw uppie naar Mexico bent gevlogen waar wij woonden. Wij haalden u op in Mexico-stad en u logeerde bij ons in huis. U was een heerlijke, ervaren gast. Ervaring met tropische temperaturen, ervaring met personeel in huis, ervaring met allerhande tropische vruchten (u was dol op papaya!), ervaring met fooien en ervaring met internationale vrouwengroepen. Ik herinner me nog mijn wekelijkse koffieochtend met internationale moeders van de American school van onze meiden. U wilde dolgraag mee. U ging niet verlegen naast mij zitten aan de lange tafel naast het zwembad maar nam plaats aan de andere kant van de tafel. U genoot van de gesprekken, geïnteresseerd in iedereen. Ik heb zelfs nog een oude groepsfoto van die ochtend waar u gezellig tussen alle expat-moeders poseert! U ging ook mee naar mijn dagelijkse, Spaanstalige yogalessen. U deed uw oefeningen naast een stoel. Ik vergeet niet hoe u genoot van de lange ritjes die we maakten in de grote, luxe lease-auto van mijn lief. Voorin liet u zich als een prinsesje rondrijden langs eeuwenoude tempels en over het Mexicaanse, droge platteland. Verlaten dorpjes. U genóót! Met de Valys taxi kwam u ook een paar dagen naar Breda. We gedroegen ons als toeristen in eigen land. Wij tweetjes maakten een rondvaart over de Bredase singels. U leende een rieten hoed van mij tegen de zomerzon. Zaten wij samen met onze kittige zonnehoeden naast elkaar te genieten op een klein bootje! We gingen die zomerse dagen samen lunchen aan de rand van het schaduwrijke bos. De laatste jaren gingen we vaak met z’n drieën uit eten in Vogelenzang. De laatste keer met z’n drietjes wilde u de reservering afzeggen om na een uurtje te zeggen dat u tóch wel weer fit was om te gaan en maakten we gewoon weer opnieuw de reservering om later lekker te dineren en te genieten. U was een levensgenieter, een avonturier, een sociaal dier, en een vrouw met een sterk familiegevoel. Ik heb dat graag bij u afgekeken. Hoe u een close relatie met uw kleinkinderen hebt opgebouwd en dat ze u altijd graag zagen is een voorbeeld voor mij. Zelfs een innige relatie met uw overzeese kleindochter. Hoe trots waren wij laatst dat mijn dochter en uw kleindochter niet lang geleden een dag samen doorbrachten in Singapore. De stad waar hun gezamenlijke overgrootmoeder in 1932 al was. Zij kenden elkaar nog niet persoonlijk en waren zo positief verrast hoe goed ze het samen konden vinden! U en ik genoten dáár weer van. Zo waren we verbonden met elkaar. Door ons bloed, onze familie en onze jarenlange briefwisseling. Heel dankbaar ben ik, dat ik de middag voordat u uw laatste adem uitblies, aan uw bed mocht zitten. Ik had uw hand vast, we haalden herinneringen op. U vond het fijn, sprak u uit. ‘Lekker rustig’. Heel fijn was het ook later, nadat uw dochter en ik u in de rolstoel hadden getild en u aan de eettafel zat. Ik kon u in de ogen kijken en laten weten wat u voor mij betekend heeft. Het lijntje naar mijn moeder. Bij mijn eigen moeder had ik die kans om te bedanken niet gekregen door haar onverwachts overlijden. U zei dat u benieuwd was naar wie er op u zou wachten na uw heengaan. Ik hoop dat het uw lief was én uw kleine zusje, mijn moeder. Dag lieve tante.

In loving memory | my aunt in Mexico (2014) 

KALME GEEST
“Never be in a hurry; do everything quietly and in a calm spirit.
Do not lose your inner peace for anything whatsoever, even if your whole world seems upset. What is anything in life compared to peace of soul?” 

- Francis de Sales

Het ochtendgloren. Voor mij het meest waanzinnige moment van een zomerse dag. Hoe laat je ook opstaat, de start van je dag heeft een magische kracht. Vooral dus in de zomer. Wij gaan deze zomer niet op reis. Ik geloof niet dat dit eerder in mijn leven voorgekomen is. Onze buren hebben mij als thuisblijver gevonden. Ik heb op de tuin en kamerplantjes van de buren gepast. Ik heb op de twee katten van een huis verderop gepast. Deze buren zijn intussen beiden terug. Nu pas ik op de twee katten van drie huizen de andere kant op. Lege verlaten huizen. Stilte. Zomer. Op woensdagochtend doe ik nu inmiddels zo’n zes weken om zeven uur in de ochtend, op een nuchtere maag, mijn Ashtanga yoga practise. Een zomercursus. Ik ken al wat series uit mijn hoofd en inderdaad kom ik in een flow zonder nadenken, mijn lijf kent de routine. Het levert energie op. Wanneer ik daarna thuis kom in de stilte van mijn lege huis stap ik, na aanzetten van de waterkoker, eerst onze tuinkamer binnen. Stilte tussen de planten creëert ruimte voor rust en ontspanning en laadt m’n batterij op. Ik geef met de gieter de water slurpende tomatenplanten, courgette- en komkommerplanten water uit de regenton. Ik check de nieuwe vruchtjes zoals de ieniemienie paprika’s, de trossen Hongaarse tomaten, de courgette en de megakomkommers die in sneltreinvaart groeien. Ik check welke bramen en blauwe bessen rijp zijn. Het vormt de basis van de rest van de dag. De crux zit hem volgens mij erin dat ik de dag start met mezelf vóórdat mijn eerste verplichting aanvangt. Op alle andere weekdagen zonder vroege Ashtanga les drink ik eerst ontspannen een kop thee aan tafel. Een bakje Skyr yoghurt erbij met soms fruit uit de tuinkas, en een passievrucht. Altijd het eerste rondje door de tuinkas. Een monnik heeft eens gezegd dat in de stilte innerlijke gesprekken verstommen. Daar hoeft niet gepresteerd te worden. Het lijkt net of ik steeds meer stilte nodig heb. Na veel sociaal contact zoals een goed wezenlijk gesprek met een vriendin, buren gezellig aan onze tuintafel, een boswandeling met een vriendin of een kop koffie met yogavriendinnen na de les, is er niks heerlijkers dan daarna in stilte te zijn. Het liefst in een leeg huis. Of in onze tuinkamer.  Een stille tuin. Daar mag ik gewoon zijn wie ik ben. Ik hoef niemand antwoord te geven, ik hoef nergens op in te gaan. Ik ben zonder verwachtingen, zonder druk en verplichtingen van buitenaf. De stilte is voor mij dan puur zijn. Rust, en dat betekent voor mij opladen. In stilte ben ik heel en volledig, daar kunnen krenkende woorden van andere mensen niet binnendringen. Die stilte heeft misschien zelfs wel iets heiligs, iets ongerepts. Ik hou er zo van, sinds het herstel van mijn ziekte steeds meer. Wat ik ook gemerkt heb is dat een rustig hoofd en een kalme geest niet alleen effect op jezelf heeft. Peace of mind helpt je ook minder te oordelen – over anderen, over jezelf – en leidt tot een liefdevolle omgang met anderen, tot compassie en wat ze in mijn yogaschool ‘liefdevolle vriendelijkheid’ noemen.

Ik geniet van élke warme dag. Mijn lief en ik hebben een zomerabonnement op het buitenzwembad. Soms zwemmen we baantjes na zijn werk, meestal in het weekend. Soms zwem ik alleen, in de ochtend. We zwemmen alleen als het boven de vijfentwintig graden is. We zijn niet van de Wim Hof methode, wij houden niet van blootstelling aan koude. Ik heb een geheel nieuwe community ontdekt in het zwembad. Veel zwemmers gaan na het baantjes zwemmen in de ochtend gezellig een kop koffie of thee drinken, onder een parasol. Er staan stoelen klaar en er is een heuse koffiedame bij. Iedereen is welkom. Het zijn voornamelijk senioren die blijven voor een kletspraatje. Ik voel geen behoefte me er bij aan te sluiten. Toch is het leuk om het fenomeen te bestuderen vanuit het water, terwijl ik zwem. De dames dragen vaak een soort ‘zwemjurk’ die je makkelijk over je natte badpak of bikini aan schiet. Hoe leuk is het wanneer je pensionada bent en je sporten met sociaal contact kunt combineren, en er zelfs een dagbesteding van maakt? Je bent voor je het weet een hele ochtend van huis! In de buitenlucht klaart een mens op. In de winter én in de zomer. Wanneer je overdag thuis bent en geen hond hebt, zoals ik, zou het misschien langer dan normaal kunnen duren voordat je naar buiten gaat. Daar heb ik maanden terug verandering in gebracht door op doordeweekse dagen buiten te starten met een wandeling naar m’n yogaschool. Hardlopen op zondagochtend hoort daar ook bij. Vanaf augustus sluit ik me bij een nieuwe hardloopgroep aan om na de succesvolle Love Life run te blijven trainen, alle seizoenen buiten in het bos. Als je erin slaagt om de onrust in je leven te verminderen - dat kan dus ook op een niet spirituele manier zoals ik nu doe deze zomer door hard te lopen, yoga uit te oefenen, planten te kweken en te verzorgen, te zwemmen of te lezen - dan zul je makkelijker niet alleen de goede, maar ook de minder goede kanten van mensen om je heen kunnen accepteren. Iemand met een kalme geest plakt geen etiketten, spreekt niet in eisen en verwijten, maar kan rekening houden met behoeften van de ander zonder een oordeel te vellen. Onze neiging om te oordelen komt voort uit een onrustige geest, zeggen ze in het Tibetaanse boeddhisme. Ik ben milder geworden na mijn herstel maar zeker ook dit zomerseizoen. De laatste weken bemerk ik bij mezelf dat ik in een proces zit met minder (ver)oordeel. Ik benader mensen met liefdevolle vriendelijkheid, mild, ook naar mezelf. Wie niet oordeelt, heeft lief. Mooie woorden uit het boeddhisme. Het normale leven brengt drukte met zich mee, gedoe. De neiging om elkaar te beoordelen ligt daardoor altijd op de loer. Een zomer thuis brengt rust in m’n hoofd, schept ruimte. Een kalme geest.

Amsterdam before heading to Schiphol!

WHERE MAGNOLIA GROWS
‘You don't have to slow me down

'Cause I will always be around

I will find my way back home

Where magnolia grows, where magnolia grows’

- Danny Vera

Hoe toepasselijk bovenstaande song van Danny Vera. Prachtig liedje en de lyrics zo treffend voor ons. Onze jongste telg is aan een spannend deel van haar leven gestart aan de andere kant van de wereld. We hoeven haar niet af te remmen. Ze zal volgens de lyrics haar weg terugvinden naar onze oude magnoliaboom in de Bredase voortuin. Het aftellen is begonnen. Zo’n vijf maanden in principe, afhankelijk of ze nog alleen gaat reizen daar, of dat ze na afronding van haar studie meteen naar Vietnam vliegt. We brachten de zonnige middag voor haar vertrek in Amsterdam door, op haar verzoek. Alles beter dan thuis in de huiskamer wachten. Het was heerlijk om met z’n allen door de historische stad te zwerven. Op ons gemakkie. We scoorden een bankje met z’n vijven naast elkaar op de Dam. We lieten ons in het zonnetje vermaken door toeristen die op de foto wilden met duiven. Ook door de twee mannen die daar geld aan verdienden met hun onbegrijpbare methode. Soms jaagden ze de duiven weg van een teleurgestelde, niet-betalende toerist door een doek in de lucht te gooien, soms waren de mannen boos op elkaar, soms strooiden (of verspilden?) ze handenvol verkoopbaar zaad over het plein en een enkele keer splitsten ze de groep duiven in tweeën over het plein. Waar was de logica? Goede afleiding voor ons om de uurtjes te doden voor het onvermijdelijke vertrek op Schiphol. Nadat de loodzware koffer ingecheckt was op de luchthaven zijn we lekker gaan eten met elkaar. Er was rust. Aandacht voor elkaar en nog wat laatste afscheidscadeautjes en brieven. Daarna volgden de vele tranen toen ze alleen verder door de security check heen moest. Veel lieve woorden, veel knuffels, nog meer stevige omhelzingen van ouders, zus en vriendje en toen had ze voldoende moed verzameld om met haar (te) zware rugzak op haar rug alleen verder te lopen. De volgende dag was ze na twaalf uur vliegen eindelijk geland in China. Oudste dochter hield alles digitaal voor ons bij. Contact via de Telegram ‘app tijdens haar transfer van zeven uur, waar we allemaal zo naar uit keken, lukte helaas niet. Donderdag op vrijdagnacht was ons kind ein-de-lijk veilig geland in het verre Australië. Ze kocht meteen een nieuw sim-kaartje om ons te bellen en nam een limousine naar de universiteit om de sleutel van haar studentenkamer op te halen. Kapot was ze. Tijdens het avondeten ontmoette ze een internationaal groepje studenten. De volgende ochtend samen een zonsopkomst op het strand kijken, daarna de trein naar Sydney. Een paar dagen surfen met elkaar geregeld. De kop is er af. Ik heb er alle vertrouwen in.

Hoe vaak heb ik niet ergens op de wereld vreemde steden ontdekt. Met of zonder stadsgids. Stadswandelingen. Ik vind dat reuzeleuk. In Nederland hebben we het ook een paar keer gedaan. Als je het treft met een goede, onderhoudende gids heb je een geweldige dag. Dat hadden we vanmiddag. Notabene in mijn eigen stad Breda. Verrassend. Een stad vol historie van de Nassau’s! Er was een personeelsuitje georganiseerd door de stichting waar ik voor werk. Een stadswandeling en daarna borrelen in een barretje. Tijd voor mijn collega’s in plaats van voor de deelnemers. Echt gezellig. Coördinatrice Manon hield in de bar een praatje over de veranderingen binnen onze stichting. Het nieuwe cultuurprogramma. Vooraf dus die wandeling die startte in de zevenhonderdvijftig jaar oude kerk op het Kerkplein. Middeleeuwse muurschilderingen die honderd jaar terug pas onder het stukwerk teruggevonden zijn. Praalgraven van de voorvaderen van de Nederlandse koninklijke familie. De geschiedenis van het koningshuis begint hier, in mijn stad Breda. Tijdens de beeldenstorm in 1566 is veel vernietigd in de voormalig katholieke kerk. Protestanten vernielden in Nederland veel katholieke kerken. Daarna bleef alles sober in de nu hervormde kerk. Gelukkig zijn schilderingen op de gewelven met details van puur bladgoud bewaard gebleven. We ontdekten een steegje naast het stadhuis. Daar zag ik het Stadserf uit 1384. Op dat verborgen plein - vroeger vol met vee en kleinvee - staat het beeld ‘de Turfschipper’ met schipper Adriaen van Bergen die persoonlijk zorgde voor de herovering van Breda van de Spanjaarden. In zijn turfschip waren soldaten verstopt die binnen de stadsmuren tevoorschijn kwamen. Naast het Stadserf ligt een stiltetuin waar ik ook nooit geweest was. Een prachtige omsloten oase die overdag open is voor alle Bredanaren. Van daaruit liepen we naar het dertiende eeuwse begijnenhofje waar nu nog steeds alleenstaande vrouwen wonen. Alle huisjes en een Waals kerkje rondom een binnentuin. Geweldig. Breda is in de twaalfde eeuw als kleine nederzetting ontstaan van wat boeren en handelaars op de plaats waar de riviertjes de Mark en de Aa samenkwamen. De Aa werd steeds breder en daar komt de naam Breda vandaan. Aan het eind van die eeuw werd bij deze nederzetting een burcht gebouwd. Onder bescherming van deze burcht groeide Breda groot. De edelman Jan van Polanen maakte in 1350 van de burcht een sterk kasteel met een gracht en vier zware hoektorens. Hendrik III liet dit kasteel voor zijn Spaanse vrouw tot een prachtig renaissancepaleis verbouwen. Marmeren trappen en grote pilaren in Brabantse renaissance stijl. Een paleistuin erbij dat nu het Valkenbergpark is. Bij een veel latere verbouwing tot een militaire academie ging helaas veel van het renaissancepaleis verloren. Hier is nog steeds de Defensie Academie gevestigd. De bijbehorende bibliotheek waar middelste dochter wekelijks studeert is het oudste stenen gebouw van onze stad. Zóveel nieuwe dingen gehoord vandaag! Ik hou van geschiedenis. Ook de geschiedenis rondom de bouw van ons huis aan de eerst bestraatte weg tussen Amsterdam en Antwerpen vind ik superinteressant. Keizer Napoleon reed in 1810 over onze straatsteentjes, langs onze beukenboom. En dan de geheimzinnigheid van het zwaard in onze kelder. Een inspirerende middag met tijd voor een wat diepere kennismaking met mijn collega’s. 

My lovely girl

FAR AWAY PLACES
“I’m never sad when a friend goes far away, because whichever city or country that friend goes to, they turn the place friendly. They turn a suspicious-looking name on the map into a place where a welcome can be found. Maybe the friend will talk about you sometimes, to other friends that live around him, and then that’s almost as good as being there yourself. You’re in several places at once! In fact, my daughter, I would even go so far as to say that the further away your friends, and the more spread out they are the better your chances of going safely through the world…” 

-  Helen Oyeyemi

Ik sta voor het station te wachten in mijn auto. Het regent weer eens. Een donkere dag. Ik wacht op jongste dochter die afscheid heeft genomen in haar studentenstad Maastricht. Haar studentenkamer in onderhuur overgedragen en nog twee nachtjes bij haar vriendin heeft geslapen om haar laatste werkdag in de bar-bistro af te ronden en ook de laatste dingetjes voor haar studie. Haar tweede studiejaar heeft ze goed afgerond. Hartstikke trots op haar zoals ze alles geregeld heeft. Onze negentienjarige dochter vertrekt morgen naar Sydney. Daar gaat ze een semester studeren aan de universiteit. Met mensen daar met een cool accent, en kangoeroes en koala beertjes in de buurt. Het is veel voor haar deze laatste dagen. Veel afscheid. Veel laatste dingen regelen voor in Australië. De eerste keer huur moest betaald worden op een buitenlandse bankrekening. Beddengoed daar moest gehuurd of gekocht. Inschrijven voor leuke activiteiten tijdens de introductieweek op de campus. Koffer ingepakt. Laatste aankopen. Backpack ingepakt. Maar vooral dat afscheid nemen van iedereen heeft haar genekt vermoed ik. Ze ‘appte in de trein dat ze het koud en warm tegelijk had. Hoofdpijn. Beroerd. Ik neem een dekentje mee in de auto. Deze verwarm ik voor haar op mijn verwarmde autostoel. Wanneer ze instapt komen de tranen. Ze is moe. Zo moe. Haar moeheid wordt een zomergriepje met koorts, spierpijn en veel hoofdpijn. Haar lijf maant haar het rustiger aan te doen. Toch neemt ze ook hier in Breda nog van veel vriendinnen afscheid. Met haar vriendje ontsnapt aan de hectiek tijdens een hotelovernachting in een vreemde stad. Morgen rijden we met ons gezin eerst naar Amsterdam, lekker een slagroomijsje samen halen bij banketbakkerij van der Linde. Ons af laten afleiden door de grote stad. Rond etenstijd rijden we door naar Schiphol. Ons avonturiertje vertrekt met een grote koffer voor in het ruim, en een backpack op haar rug. Ze was als kind afhankelijk, een typische derde kind. Ze had drie moeders die alles voor haar deden. Nog steeds wil ze alles samen doen, alles overleggen omdat dit haar een gevoel van zekerheid geeft. Nu is de wens gekomen zich los te worstelen, het avontuur lonkt en daarvoor heeft ze niemand nodig. Ze werd ingeloot voor Australië. Ze trekt letterlijk de wijde wereld in. Ik maak me geen zorgen. Helemaal niet. De laatste weken maar vooral de laatste dagen deden we veel samen. Alles in het teken van haar reis. Met ons gezin naar het strand geweest om daar te lunchen, een wandeling te maken, wat leuke foto’s te nemen en om gezellig spelletjes op een strandterras te doen. Borrelhapjes en drankjes erbij. Samen naar IKEA om een vacuüm verpakt hoofdkussen en dekbed te kopen, omdat huren veel duurder bleek. Samen een voetbalwedstrijd kijken van het Nederlands elftal. Samen de grote tassen vol troep wegbrengen die overbleven na een grote schoonmaak van haar kamer in huis. Ze heeft een splinter van een schelpje met veel geduld uit mijn voet gehaald.  De laatste lunches en maaltijden samen.

Alles is voortdurend in beweging. Kinderen bewegen ook. Het leven van onze meiden schrijdt voort. Oudste heeft inmiddels een huurcontract getekend van een volledig appartement met eigen keuken en badkamer. Precies een jaar geleden had ze vanuit Nederland haar eerste (gedeelde) appartement gevonden in Singapore. Ze maakt binnenkort een promotie, daar hoort een loonsverhoging bij en een grote-mensen-leven (volgens haar zeggen) dus de stap naar een eigen appartement was snel gezet. Zij is ook het proces gestart voor een permanente verblijfsvergunning. Middelste rondt volgende maand haar tweede masteropleiding af aan de Defensie Academie en is op zoek naar een bijpassende baan op haar niveau. Een heel spannende periode voor haar. En jongste verkast dus voor een aantal maanden naar de andere kant van de wereld. Een geheel nieuwe omgeving om haar heen die vol zit met kansen, op wat voor gebied dan ook. Misschien sluit ze wel een vriendschap voor het leven met één van haar nieuwe roommates. Ik ben beretrots op alle drie de meiden. Een afscheid tussen mensen kan mooi en zuiver zijn. Je kunt voelen dat het contact waardevol is zoals het is. In onze levens betekenden we iets voor elkaar en dit zal zo blijven. We zijn als gezin al gewend aan digitaal contact. Aan een groot tijdsverschil. Afscheid nemen maakt je bewust van toegenegen gevoelens en die worden bij een afscheid ook gedeeld. Heel warm en lief. We waren gewend dat ze honderdvijftig kilometer verderop woonde in dezelfde tijdzone, andere provincie. Nu wordt de afstand bijna zeven-tien-duizend kilometer en is haar tijd acht uur vooruit. Ze leeft in tegenovergestelde seizoenen en het is daar nu zeven graden kouder dan hier. De vliegtijd naar haar bestemming is gemiddeld vierentwintig uur. Gelukkig gaan mijn lief en ik de hele maand december naar Vietnam waar we alledrie onze meiden gaan ontvangen. Een weerzien van ons gezin rondom de Feestdagen. Ik tel de weken nu al af. Wat een rijkdom om ze straks alledrie weer samen in mijn armen te hebben. 

Summer dinner in our backyard!

BRUCE
‘It’s raining

But there ain’t a cloud in the sky

Must have been a tear from your eye

Everything will be okay’

- Bruce Springsteen

Niet normaal, zeiden we tegen elkaar toen we ons na afloop omdraaiden op het veld. Niet normaal goed die vent. Bruce Springsteen wordt in september vijfenzeventig jaar. Hij speelde net drie uur achter elkaar voor ons op een groot podium. Hij met z’n gitaar en z’n mondharmonica. Zonder opsmuk. Het zag er simpel uit en dat was het ook. Toen de grote videoschermen bij concerten gemeengoed werden, heeft hij die nog een tijd geweigerd. Hij vond dat zelfs al te gelikt, ze leidden maar af van wat hij op het podium deed. Maar inmiddels kan ook hij daar allang niet meer omheen natuurlijk - met zo’n immens groot publiek. Het is de enige concessie die hij doet. Zijn The E street band die hem begeleidt is trouwens ook grandioos. Voordat we in het park waren parkeerden we eerst de auto ergens buiten de stad Nijmegen. Lopend het Goffertpark in, controle van onze tickets en onze tassen. De tas niet groter dan een A4tje en niet dikker dan tien centimeter. Erin een flesje zonnebrand, een zomertrui, een zonnehoedje, een picknickkleed en we mochten vandaag vanwege de warmte als uitzondering een gevulde fles water met dop mee. In het park is een groot open veld. We legden ons kleed neer zoals heel veel andere concertgangers. We hadden zoveel zin in de show. Mijn lief ging twee porties friet halen. Dat nam veel tijd in beslag, dik een half uur later kwam hij pas terug. Er startte om zes uur een voorconcert van Benny Singer. Wij bleven lekker zitten, met ons frietje. Mijn lief haalde later nog hamburgers, weer een half uur onderweg geweest. Kijkend om me heen zag ik allerhande generaties. Oudere generaties dan wij, maar ook veel jongere generaties.  Gepensioneerden, onze generatie, maar ook dertigers en zelfs hun jonge kinderen. Veel gezinnen met volwassen kinderen. Ik vond dat heel leuk om te zien. Muziek verbindt. Zelf gaan wij ook zo nu en dan met onze meiden naar een groot concert. Dit megaconcert  buiten in een park was echter een nieuwe ervaring voor ons. Zestigduizend muziekliefhebbers bijeen in een groot park bracht een festival vibe met zich mee. Vorig jaar gingen we ook naar een concert in een bos, het Amsterdamse bos. Rowwen Hèze speelde voor zo'n duizend luisteraars. Een heel andere dynamiek dan dit megaconcert van Bruce Springsteen. Het Goffertpark was deze zaterdagmiddag en -avond omgetoverd tot een openluchttheater voor het concert. We startten die middag in de warme zon. Er kwamen steeds meer wolken. Toen Springsteen op het podium kwam begon het juist een beetje te spetteren. Ook een paar traantjes van dankbaarheid bij mij… Mensen toverden ineens regenponcho’s ergens vandaan. Wij hadden onze zonnepetten opgezet. Die hadden we sowieso bij ons en het was eigenlijk te warm voor een poncho (die thuis lagen). Niet veel later, nog steeds begin van de avond, was het weer droog. 

Bruce zong mijn lievelingslied ‘Waitin’on a sunny day’. Heerlijk genieten. Dansen! Springsteen is een live artiest van zeldzame klasse. Wat een stem! Zijn stem, waar fans voor vreesden na onlangs afgelaste shows in Marseille, Praag en Milaan, raakte snel warmgedraaid. Hij had zóveel interactie met ‘t publiek. Klappen en dansen maar hij zei ook diverse keren ‘Nijmegen’ waarvan mijn hart smolt. Ondanks de grote hoeveelheid bezoekers had je toch lekker ruimte om je heen. Ruimte om te dansen. Vlak bij ons werd een oudere man onwel, hij viel flauw. Er werd meteen een cirkel van ruimte om hem heen gemaakt. We hielden onze armen gekruist boven ons hoofd zodat zorgverleners konden zien dat ze nodig waren en ook waar ze nodig waren. Mooi gebaar. Springsteen zong gewoon door. Met een overhemd, giletje én een stropdas zag hij er trouwens keurig uit. Op de momenten waarop hij de trappen afdaalde richting het veld, gingen voor hem verzoekbordjes van liedjes de lucht in. Net als veel kinderen die op de schouders van hun ouders werden getild. Hij liet deze avond een jongetje van een jaar of acht mee zingen die een bord in zijn handen had dat hij spijbelde en er een boze leerkracht voor over had. Later gaf Springsteen z’n mondharmonica aan dat gelukkige kind. In het laatste uur van het concert, toen de zon al onder was, zong hij al zijn bekende hits en wat prachtig bewerkte covers zoals Nightshift van The Commodores en Twist and shout van de Beatles. Hij liet ons meezingen, zwaaien met armen en klappen. Wat een feest! Mooie, lange uitvoeringen van zijn overbekende liedjes. Ik vond de twee gospel liedjes die hij deze avond zong ook fantastisch. In zijn band zit een donkere vrouw die een geweldige stem heeft, echt super. Net zo genieten als van zijn Ierse liedjes. Het vermaak komt van hemzelf, de chemie met zijn band en de intense interactie met zijn publiek. Hij kreeg lovende kritieken als ‘Beste show op aarde’ en ‘Eén van de beste shows ooit’. Een megaconcert op kleine schaal. Deze ogenschijnlijke tegenstelling typeert een optreden van Bruce. Hij zong twee kleine, sentimentele liedjes waarbij zestigduizend man helemaal stil was. Indrukwekkend. Zo sloot hij trouwens ook af. Hij bedankt eerst elke bandlid met een handdruk. Ze verdwenen van het podium. De lichten op het podium gingen uit. Hij kwam alleen terug met een kruk en een gitaar. Eén lamp scheen op hem. En hij zong heel overtuigend een prachtig klein liedje. De rocker is ouder en milder geworden. Hij is opa geworden en heeft mensen om zich heen verloren waaronder zijn jeugdvriend aan kanker, nog niet zo heel lang geleden. Dat maken zijn nieuwere songteksten in mijn ogen nóg echter, en sentimenteler. 

Thank you child - at the finish!

CARRY ON, WARRIOR!
We need to make friends with ourselves. We are stuck with our self all day, so let's be kinder, gentler, more amusing company. Let's take our own hand and say, 'There, there, sister. You're doing a good job. I'm proud of how you're handling all this craziness down here. Don't give up. Carry on, warrior.’

- Glennon Doyle Melton

Twaalf weken lang leefden we er naartoe. Jongste dochter en ik trainden elke zondag met een groepje en trainer John, in het bos. Allemaal deelnemers met een verhaal. Net als ik. We waren allemaal schoon verklaard en hersteld. Wel hadden veel van ons net als ik restverschijnselen. Ik heb bijvoorbeeld een droge mond tijdens rennen. Conditie was bij geen van ons nog als vanouds. Daarom werkten de opbouwende trainingen ook zo goed. We hadden allemaal iets te creëren. Doordeweeks deden dochter en ik ieder volgzaam onze thuisopdracht. Het heeft allemaal enorm bijgedragen. Geholpen met de prestatie van vandaag. Het was een mooie zomerdag, heel erg warm. Wel vierentwintig graden met zon. Het voelde alsof de zomer vandaag begon. Al was het twee dagen na midzomernacht. Met zo’n warmte hadden wij nooit getraind. Sowieso trainden we in een fris groen bos met zachte, modderige paden onder onze voeten. Nu startten we in de stadse haven van Breda. Over de straatstenen, sommigen schots en scheef, stoepranden en drempels. Heel erg druk om ons heen met aanmoedigers en andere sporters. Terrassen zaten bomvol. Langs het water van de grachten veel kijkers. Er was namelijk ook een swim to fight cancer georganiseerd in het Spanjaardsgat. Ook naast de finishlijn van de hardloopwedstrijd waren sporters vier uur lang aan het spinnen op fietsjes, grotendeels in de volle zon. Ingesmeerd met een zonnefactor die overal rondom de haven gratis op te smeren was. Alle sporters deden hun best om geld op te halen voor kankeronderzoek. Heel lokaal, voor ons ziekenhuis in Breda. Eerst haalden we na aankomst in de stad de T-shirts op toen bleek dat er in mijn enveloppe geen oranje T-shirt zat, helemaal geen T-shirt eigenlijk. Ik bleek bij inschrijving mijn maat niet opgegeven te hebben. Gelukkig hadden ze reserve shirts. Geen reserve speldjes trouwens. Om mijn naam op mijn shirt te spelden. Geen nummer maar een naam, want we liepen niet voor een tijd. De prestatie was om geld in te zamelen en daarna de race uit te lopen. Er werd ook geen tijd gemeten. Nergens een klok of stopwatch gezien. Met geleende speldjes kon mijn naam toch opgespeld worden. Na de gezamenlijke warming up hoorden we een startschot. Dochter en ik waren rustig gestart. Dat ging helemaal prima. Eigen tempo, ons niet op laten jutten. Sommige deelnemers gingen al snel wandelen. ‘Wij blijven rennen hoor’ zei jongste optimistisch. En dat deden we, we renden de race uit. Het was inmiddels snikheet in de straten van Breda. Door onze enthousiaste persoonlijke aanmoedigers langs de route hielden we het vol. Door álle aanmoedigers langs de route trouwens. Muziek. Bij verzorgingstehuizen zaten de oudjes buiten te klappen. Te schattig. We kregen onderweg bekertjes kraanwater aangereikt die ik niet kon drinken, want daar krijg ik juíst een droge mond van. Jongste dochter droeg daarom heel behulpzaam ons eigen flesje met ontkalkt water van thuis. Ook had ik een suikervrij dropje in mijn wang geplakt voor extra speekselaanmaak. 

Het was heel bijzonder om juist met jongste dochter deze race te lopen. Na mijn diagnose in september twee jaar geleden was ze nét met haar studie in Maastricht gestart. Ze woonde daar op een studentenkamer en kwam elk weekend met de trein naar huis. Voor haar gevoel miste ze veel. Ze voelde zich heel erg ver van thuis, had het gevoel te kort te schieten. Ik heb dat zelf anders ervaren met haar superpositieve berichtjes en steunende telefoontjes. Elk weekend was ze thuis en rende ze met kotsteiltjes en was ze er erg op gebrand dat ik genoeg water bleef drinken. Ookal hield ik sommige dagen nauwelijks een slokje binnen. Ook zij gaat heel binnenkort naar de andere kant van de wereld verhuizen. Weer een dochter uit ons nomadengezin waar we afscheid van nemen. Oudste dochter uit Singapore leefde erg mee tijdens de race. Ze kreeg van haar vader telkens fotootjes en filmpjes onderweg. Mijn lief reed op zijn fiets door het centrum om overal een glimp van ons op te vangen. Soms een mini interview om onze status vast te leggen. Dochter was helemaal up-to-date en heel betrokken. Middelste dochter stond met twee vriendinnen die er voor haar waren tijdens mijn ziekte, aan de zijlijn aan te moedigen. Net als vriendje van onze jongste dochter. Onze buurman reed met een driehonderdzestig graden camera op een extended selfie stick rond op z’n fiets om ons onderweg van alle kanten te filmen. Daar wordt een heel professioneel filmpje van gemaakt om te bewaren voor later. We hebben als gezin vandaag een heel grote stap vooruit gemaakt. Zoals mijn vriendin zei ‘een overwinning op vele fronten’. Afsluiting van een intense periode die ook iets moois opgeleverd heeft. We zijn als gezin nog meer naar elkaar toegegroeid. Mentaal voelde de run als een overwinning, én afsluiting. Machteloosheid en ontreddering zijn omgezet in vertrouwen. Verdriet omgezet in dankbaarheid. Wij hebben als gezin deze klus geklaard. Ik heb deze tegenslag, dit dieptepunt in mijn leven aangekund. Fysiek voelde het he-le-maal als een overwinning. Mijn lijf kan weer rennen. Dat heb ik heel lang niet meer gekund. Mijn lijf voelde tijdens en na de behandelingen als een wrak. Ik ben opgekrabbeld en kan me weer flink inspannen. Strijdkrachtig. Carry on, warrior. Vandaag was een erg vrolijke, sportieve, saamhorige, emotionele en trotse zondag. Eén met een gouden randje. 

Summer 1975 - me on the left

SAMENHANG IN DE CHAOS
Zoekend naar de samenhang

In de chaos

Zoekend naar de verbinding
In de verdeeldheid
Zoekend naar de stilte
In de storm
Zoekend naar het onverwachte
In het voorspelbare

- Stef Bos

Ineens wordt er luid gezongen door één iemand. ‘Er is er één jarig, hoera hoera!’ iedereen haakt in. Tweeduizend-en-tweehonderd gasten zingen voor de jarige job. Zeventig is ze vandaag geworden. Ze is oprecht verbaasd, en vraagt wie dit gestart is. Zij hoort voor ons te zingen. Daarom zijn we hier. Tineke en haar muzikanten en haar sketches. ‘De Schouten Schoenen Aan’. Tineke Schouten verstopt achter een kostuum. Tineke op haar best, wat een vakvrouw. Een uur eerder haalde ik drie tachtigers op in een Bredase wijk ver van mijn huis. Ze hebben er heel veel zin in. Ik ook. We zijn opgelaten in de auto, maken alvast grapjes die Tineke ook had kunnen maken. Ik zette het drietal pal voor de ingang van het theater af. Ik zag een zwart leren etuitje op de zwarte achterbank liggen, met een sleutelbos erin. Het bleek van de elegante dame achterin. Haar kapsel zo mooi opgestoken. Colbert aan. In de hal bij haar thuis had ik een rollator zien staan, maar vanavond wilde ze aan mijn arm begeleid worden. De gastvrouw van stichting Vierhetleven is er al en vangt de dames op. We zijn in totaal met meer dan twintig gasten. Ik loop terug naar mijn auto en parkeer hem niet ver van het theater. De show is uitverkocht. De straten rondom het theater zijn gevuld met mensen die zich verheugen op een leuk avondje uit. Tineke Schouten heeft roerige tijden achter de rug, hoe hang je dan nog de slingers op? Ze relativeert met het publiek en lacht om haar eigen tekortkomingen. Ik geniet van de show. Onbekommerd lachen. Ter nagedachtenis aan haar man brengt ze prachtige liedjes en ontroerende verhalen over haar gemis. Eén typetje dat ze speelt is haar huishoudster Nel die honderden schoenen moet opruimen, want Tineke gaat kleiner wonen. Nel wil natuurlijk vooral even flink over die nare vrouw des huizes roddelen. Geweldig gespeeld met veel zelfspot en liefde. Meest geslaagd vind ik de metamorfose van BBB-leider Caroline van der Plas. Tineke op haar best! Geen pauze in de show, en op het laatst een verademend korte typetjesparade waarbij ze zich razendsnel omkleed. Ze was net begonnen met het schrijven van ‘De Schouten Schoenen Aan’ toen haar man overleed. Ze mist hem en ondertussen probeert ze toch van het leven een feestje te maken, want dat was zijn wens. Dat gemis is goed voelbaar. Na de drankjes bij de bar breng ik mijn drie deelnemers weer veilig naar huis. Als ik met de chique dame aan mijn arm in het donker naar haar voordeur loop vraag ik haar naar haar bos sleutels. Ze checkt haar handtasje, haar rechter- en linkerzak. Geen sleutels. Ik zie de bui al hangen: terug naar het theater, wat doe ik met de andere twee dames in mijn auto? We lopen terug naar de auto en dan zie ik in het pikkedonker, de straatlantaarn is stuk, naast mijn autowiel iets zwarts op de stoep liggen. Opgelucht pak ik het op. Ik huppel zowat met haar aan mijn arm terug naar de voordeur.

De volgende ochtend haalde ik een dame en een heer op die ik allebei al vaker gezien had bij avondjes uit via de stichting. We gingen naar de dagfilm met aansluitend een lunch. Elke maand is er een ‘cultfilm’ waar we naar toe kunnen gaan. Deze keer was het Bolero over het leven van de Franse componist Maurice Ravel. Naar zijn bekende muziekstuk Bolero uit 1928 wordt, ook nu nog steeds, elk kwartier ergens op de wereld geluisterd. Hoewel Bolero vooral bekend is als opzichzelfstaand muziekstuk, was het oorspronkelijk geschreven als ballet in opdracht van de Oekraïense danseres Ida Rubinstein. Ravel kreeg daarbij last van een writer’s block. Een kunstenaar die worstelde met zijn schepping in wording. In het balletstuk danst een meisje de bolero, een van oorsprong Spaanse dans, op een tafel in een herberg. Dit brengt haar steeds meer in extase. Ravel verwerkt de erotische sfeer door het hele stuk hetzelfde ritme in hetzelfde tempo te laten horen. De twee melodieën waaruit de Bolero bestaat, laat hij steeds door een ander instrument uit het orkest spelen. Zo eindigt de Bolero groots en meeslepend. De componist zelf was zich in eerste instantie niet eens bewust van de sensuele lading. Hij vond het zelf een inhoudsloos stuk. Hij moest eens weten dat zelfs rockgroepen als Deep Purple en The Rolling Stones zich door hem hebben laten inspireren. Hij leek me een man die moeilijk bij z’n gevoel kon komen. In deze tijd zou hij een vorm van autisme toegeschreven krijgen. De enige liefdesaffaire die hij, ondanks aandacht van veel vrouwen, ooit heeft gehad was met muziek. De deelnemers waren allemaal erg onder de indruk van de meeslepende film. Tijdens de lunch kletsten we nog na over Ravel’s tragische leven waarna ik ze thuis heb afgezet. Deze week was erg vol voor mij, want vrijdag toog ik wéér naar het theater. Ik mocht deze keer als gastvrouw van de stichting naar het theater om de tickets en de consumptiebonnen vooraf op te halen. De tafels te reserveren door onze naamkaarten op tafel te zetten. De deelnemers welkom te heten bij de ingang en de bestelling voor de drankjes op te nemen. Daarom was er geen ticket voor mij bestemd, maar er was tóch een plekje over in de uitverkochte zaal. Daarom heb ik hoe dan ook mogen genieten van de liedjes en teksten van Stef Bos. Een woordtovenaar. Een filosoof. Een meeslepend theaterconcert. Prachtig en vanuit z’n hart zong hij zijn bekendste hit ‘Papa’. Veel liedteksten van hem voelden sowieso aan als ‘geestelijk ademhalen’ en waren zeer inspirerend.

Mis amigas - 2012

VERBINDING MAKEN
‘Wanneer we ervoor kiezen lief te hebben, kiezen we ervoor om ons te bewegen tegen angst, tegen vervreemding en afscheiding. De keuze om lief te hebben is een keuze om verbinding te maken, om onszelf in de ander te vinden.’

- Bell Hooks

Om half zeven gaat luidruchtig de wekker van mijn lief. We staan vandaag beiden vroeg op. Voor mij is dit echt behoorlijk vroeg. Doordeweeks sta ik meestal kwart over zeven naast mijn bed. Nooit gewekt door een harde bel maar meestal rustig wakker wordend door het gerommel van mijn lief die op dat tijdstip uit de douche stapt en zijn kleding uitzoekt. Vandaag niet even lui liggen met de drie poezen op bed. Ik glijd in mijn yogakleding die ik al klaar gelegd had. Ik zet beneden water op voor een thermobeker met thee om mee te nemen. Ik poets mijn tanden in de badkamer en pak dan mijn yogatassen en mijn fiets. Mijn lief vertrekt voor een vroeg rondje hardlopen voordat hij naar zijn werk gaat. Zó vroeg in de voortuin merk ik twee grote slakken op, snel nog even uitzetten aan de overkant van de weg. Dan arriveer ik vijf minuten later, in het vroege ochtendlicht, op mijn yogaschool. Ze geven sinds 1 juni een summer course heel vroeg in de ochtend, namelijk om zeven uur. Elke woensdag zal ik deze zomer heel vroeg veel zonnegroeten doen, sta- en zitoefeningen in een flow van Ashtanga Yoga. Deze vorm van actieve en intensieve yoga zorgt dat je beter bestand bent tegen stress en spanning. Je gewrichten worden flexibeler, je spieren sterker, je lijf leniger én je krijgt een helderder hoofd. Ik heb er wel zin in. Op hete zomerdagen vroeg in de ochtend, als het nog fris is, mijn yogahoudingen doen voordat de zwoele dag aanvangt. Eenmaal thuis lekker rustig ontbijten - in mijn mijmeringen lekker in de achtertuin. Tuindeuren wijd open. Deze vorm van yoga heb ik jaren geleden ook gedaan. Je krijgt een kaart met alle yogaposes (asana’s) erop getekend, die je voor je mat op de grond legt. Geen pauzes, je blijft met de aaneengesloten serie doorgaan. Zo stookt binnen no time het vuurtje in je lichaam op, en kun je flink gaan zweten. Een plezier voor je lijf, want het is goed voor de bloedsomloop en het afvoeren van afvalstoffen. In mijn school wordt deze les gegeven door een jong echtpaar. Hij woont normaliter in India en zingt de mantra’s in het Sanskriet. Wij zingen het na. Met sāntih sāntih sāntih wat ‘vrede’ betekent eindigen we de les. Zij helpt ons met de poses. Ik vind het een intensieve workout niet alleen voor mijn lijf maar ook voor mijn geest. Het begint met mijn volledige concentratie. Ik volg niet gedachteloos de yogajuf maar ik word verwacht zelf na te denken over mijn serie. Voor mij ligt de grote uitdaging de komende drie maanden voornamelijk in twee dingen. Allereerst ben ik verschrikkelijk slecht in oefeningen in spiegelbeeld doen. In deze stille Ashtanga series zitten ook wat herhalingen die je dan omgekeerd doet, dus in spiegelbeeld. Ik heb er tijdens de eerste les de juf al bijgeroepen omdat ik even in de knoop zat. Hoe ik me op de mat beweeg, kan een weerspiegeling zijn van hoe ik in het dagelijks leven omga met situaties. Ga ik de weerstand liever uit de weg, of zoek ik ‘m juist op? Het kan zomaar gebeuren dat ik plots wordt geconfronteerd met mezelf. Gebeurt dat? Dan probeer ik daar zacht en compassievol mee om te gaan. Omdraaien op de mat en linker en rechterbeen verwisselen. Met je andere arm de lucht in, het is net iets teveel voor mijn hersenen. Je zou de actie diep van binnen moeten voelen zeggen ervaren yogi. Naar je adem luisteren. Je adem besturen zoals een vogel die meevliegt met de richting van de wind. Maar waar is mijn hoofd? Kan ik mijn aandacht vasthouden én kalm én compassievol naar mezelf blijven? Die uitdaging ga ik deze zomer trainen. De tweede uitdaging is de hele serie yogaposes van een uur lang uit mijn hoofd leren. De verfijning van mijn concentratie zal zich hopelijk gaan ontwikkelen. De kaart ligt er alleen als geheugensteuntje. Yoga is uiteindelijk een aangename (en zeer uitdagende) reis naar onze diepste ziel. Een zomer met een spiritueel thema dient zich aan.

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat wanneer je je meer verbonden voelt met je vrienden, je het leven als meer betekenisvol beschouwt. Omgekeerd geldt dat ook. Wie zich buitengesloten voelt, beoordeelt het leven eerder als minder betekenisvol. Ik persoonlijk heb veel langdurige vriendschappen. Ik kan kennelijk een trouwhartige vriendin zijn. Ik kan trouwens ook afscheid nemen indien de vriendschap uit balans raakt. Vrienden maak je op plekken waar je mensen ontmoet die bij je passen. Zo heb ik een trouw groepje vriendinnen uit mijn expat-periode in Madrid. Onze kinderen zaten daar destijds op een klein Nederlands-Spaans schooltje. Ik had een wekelijks peutergroepje gevormd voor de jongsten die nog niet naar school gingen. Ik had naschoolse judo- en flamencolessen opgericht voor de leerlingen, omdat ónze eigen dochters dat misten. Zelfs flamencolessen in de avond voor de moeders, inclusief mezelf. Ik ga nu nog steeds met een deel van al die jonge Nederlandse mama’s van toen om. Het was een prachtige tijd. Die moeders werden mijn vriendinnen, we leunden op elkaar. We praten over het jaar 2007, dus waardevolle vriendschappen van achttien jaar oud inmiddels. Ons gezin werd daarna nog een keer uitgezonden, hun gezinnen ook. Elkaar nooit uit het oog verloren. Afstand speelt geen rol. Afgelopen week had ik zo’n heerlijk samenzijn met wat van deze vriendinnen. Op een terras in Zaltbommel. We zijn inmiddels allemaal vijftigplussers en hebben het een en ander meegemaakt. Levenservaring. We tonen interesse, leven mee, er is herkenning en we begrijpen elkaar. We hebben in grote lijnen hetzelfde leven geleefd. Ik vind het welzijn van mijn amigas bijna net zo belangrijk als mijn eigen welbevinden. Een deel van onze inmiddels volwassen kinderen wonen in het buitenland, studeren (of afgestudeerd) en leven nog een behoorlijk internationaal leven. Mocht je denken dat je een groots en meeslepend leven moet leiden om betekenisvol te zijn, dat is absoluut niet waar. Betekenis komt juist van de kleine, vaak alledaagse momenten waarop we ons verbonden voelen met elkaar. Zulke momenten zijn intiem, zorgzaam en vol warmte en daardoor voor mij van grote betekenis. Waardevolle momenten beleefden we daar. In Zaltbommel. Verbinding. Deze vriendinnen, stuk voor stuk, maken mijn leven een stukje mooier.  

Volkswagen van stuck in the mud!

BUITENLUCHT
"Now I see the secret of making the best person, it is to grow in the open air and to eat and sleep with the earth." 

- Walt Whitman

Onze hippiebus stond alweer anderhalve week uitnodigend op de oprit te schitteren. Het weer was alleen niet uitnodigend. Dagelijks regenbuien, grijze luchten, jas aan en vaker wel dan niet een paraplu mee. Het is juni wanneer ik dit schrijf. Juni! We zouden zonnige stranddagen kunnen hebben. Vanmorgen hebben we onze nieuwe vouwfietsjes achter op de oude kampeerbus gezet en de nieuwe retro luifel in de garage terug gevonden. Deze hadden we midden in de winter laten maken, opgehaald en netjes opgeruimd in de garage. Mijn lief en ik waren beiden alleen compleet vergeten waar we die splinternieuwe spullen neergelegd hadden. Na dik een half uur zoeken vonden we de luifel voor onze kampeerbus. Boodschapjes, rubberlaarzen en weekendtas ingeladen en op pad. Vooraf had ik de buienradar voor Zoutelande gecheckt, geen buien na het middaguur. Tóch hadden we onderweg regen… Aangekomen op de boerderijcamping kregen we instructies om het veldje op te rijden. Achteruit over het smalle paadje langs de koeienstal. Ik had me helemaal niet afgevraagd wáárom dat achteruit moest. Daarna moesten we op het veld op het verharde stuk gaan staan. Ik had me ook helemaal niet afgevraagd hoe een verhard stuk op een grasveld eruit zou zien. Dus ik leidde mijn lief, die achter het stuur zat, achteruit over het paadje met blubberige regenplassen. Dat ging prima en mijn lief draaide de bus weer vooruit. Ik wees naar een boom waar we mooi voor konden staan. Prima plek. Niet meer aan een verhard stuk gedacht. Mijn lief wilde nog één keer insteken voor perfectie en toen gebeurde het. Eén wiel zakte weg in de blupsie. Er niet meer uit te krijgen. Twee andere kampeerders hielpen ons vergeefs met duwen. Het wiel groef zich helemaal in. De behulpzame mensen hadden zelf ook vastgezeten met hun caravan, én auto en veel mensen samen hadden ervoor gezorgd dat ze nu op hun plek stonden. De man legde ook uit waarom we achteruit over dat smurrie paadje moesten naast de stal. Aan de voorkant van iedere auto zit namelijk een haak om je wagen met een tractor uit de modder te trekken. Oh! Ik had al wel iets uit het nieuws vernomen over neerslagoverschot en gesloten campings vanwege drassige grasvelden, maar wij waren niet afgebeld door Marjan. Toch moest de tractor er aan te pas komen om ons weer op een verhard stuk gras te krijgen. Dat verharde stuk kun je dus niet zien, dat moet je voelen met je rubberlaarzen weet ik nu. Stevigheid onder je voeten. Ik had dat in alle commotie niet begrepen. Ik dacht misschien heel naïef aan een paadje van kiezelsteen of tegels. Het was echter zo gepiept. Onze bijna vijftig jaar oude Volkswagen werd in een mum van tijd uit de bagger getrokken. Ik ben een rasechte kampeerder. Vanaf mijn peutertijd jarenlang hele seizoenen primitief gekampeerd met een tent. Weer of geen weer. Er bestond geen buienradar. Regenlaarsjes aan en een gele regenjas. Geultjes om de zware katoenen tent heen om het regenwater weg te laten lopen. Bij veel regen hadden we houten pallets in de voortent waar het tentzeil overheen lag. Wat een ongekende luxe destijds zo’n verhoogde droge vloer! Als koelkast fungeerde bij mooi weer een diep gegraven kuil met een emmer vol koud water erin. Elektriciteit hadden we in de jaren ‘70 niet op onze boscamping. Olielampjes op de campingtafel. Kleefstrips als vliegenvangers waar je haar aan bleef plakken in de voortent. Ik liet me nu dus echt niet afschrikken door wat slijk en regenplassen. Ik had m’n regenlaarzen al ingepakt. De bus stond op z’n plek. Op de vouwfietsjes door het bos naar Zoutelande. Het was inmiddels droog. Lunchen met pannenkoeken. Door de harde noorden zeewind over het strand wandelen. Fel licht. Een kop thee in een strandpaviljoen. Het was verre van koud. Weer terug over het onstuimige strand en na een heerlijke maaltijd met sliptongetjes en Zeeuwse mosselen fietsten we in de avond weer terug naar de boerderij. Lekker lezen op ons bed, onze kaplaarzen klaargezet onder de bus. Hoe heerlijk zo’n dag in de buitenlucht in plaats van thuis op de bank.

Het had die nacht niet geregend op Walcheren. Onze laarzen stonden nog gortdroog naast de kampeerbus. Het ochtendzonnetje deed z’n best om door te breken door het wolkenpak. Mijn lief dekte de ontbijttafel met verse streekprodukten zoals romige brie, oude kaas, verse volle melk, lokale fruitjam, boerenworst en roomboter.  Ik haalde warme pistoletjes uit het kampwinkeltje. Een verse pot thee erbij, zonnestralen en wij zaten klaar om in te bellen. Met ons hele gezin tegelijk beeldbellen. Volwassen oudste dochter vierde haar zesentwintigste verjaardag. In Singapore. Haar zus had al onze verjaardagscadeaus daar achtergelaten een paar weken terug. Nu mocht de lieve, jarige job eindelijk alle strikken losmaken, verjaardagswensen lezen, pakpapier los scheuren en luisteren naar ons verjaardagslied die we allemaal vanaf een andere plek uit volle borst zongen. Het was verre van synchroon hoorden we later, maar ze genoot zichtbaar. Jongste dochter zong buiten vanaf een studenten volleybaltoernooi in Delft, middelste dochter was in Breda bij de drie katten en mijn lief en ik zongen buiten vanaf een Zeeuwse camping. Niet lang daarna ging jarige jet uit eten met vrienden daar en kreeg ze in het restaurant een taartje met een kaarsje. Wij vierden het zonder taart en slingers dit keer. Ik ging tegelijkertijd met het feestvarken duizenden kilometers verderop hardlopen over het Zeeuwse platteland. Mijn lief gezellig naast mij op de fiets. De vijf kilometer ging prima. Harde noordenwind dat wel. We eindigden ons weekendje Zeeland lekker achter een glaswandje van een strandpaviljoen. Vakantie vibes! Het uitzicht op zee en diens kleur, het geluid van de golven, de verre horizon, het heldere licht. Het ijsje dat we áltijd eten, vlakbij waar we de fietsen stallen, maakte het weekendje helemaal af. Toch kon het bij lange na niet het gemis van dochter’s echte verjaardagsviering wegnemen.

Dishoek | 2 juni 2024

Interior of our greenery

LUISTEREN NAAR DE NATUUR
‘Het gaat erom rivieren te redden, de planeet te redden.’ 

- Ned Tapa

Wij als gezin reizen samen de hele wereld af op zoek naar ontspanning, natuur en avontuur. Wat we in deze verre oorden zoeken, kunnen we natuurlijk ook vinden in onze eigen omgeving. Ook onze groene tuin kan een plek worden om bij onszelf te komen. Een groen toevluchtsoord in onze eigen voor- en achtertuin. Het vele groen is voor mij de eerste belangrijke voorwaarde. Veel volwassen groen boven alles. Vooral na een frisse regenbui zo energierijk. Een oase voor m’n zintuigen! Hoe creëer ik een buitenruimte waarin ik nóg meer kan opladen, ontspannen en inspiratie opdoen? We komen vaak tot rust in stilte. Geur kan ook veel doen voor een ontspannen sfeer in de tuin. De uitbundig bloeiende lila salie en paarse lavendel ruiken heerlijk als ik er langs loop. Onze kruidentafel tegenover de ingang van de tuinkas, met heerlijke geuren als citroenmelisse, salie, basilicum, peterselie: wanneer je je ogen sluit is er slechts plek voor horen, voelen en ruiken. De geur van bepaalde planten werkt direct in op je brein. Onze nieuwe ‘orangerie’ is ook een oase van rust. Het licht is er werkelijk magisch. Overal om je heen groen. Elke plant, plantje of bloesem groeit en verandert dagelijks. Elke dag in de tuinkas is anders. Nieuwe aangegroeide blaadjes, knoppen die ontstaan, stengels groeien in de hoogte, klimmen langs de begeleiding of bloesem dat een klein vruchtje wordt. Door slim met ruimte en hoogte te spelen door planken op te hangen en hangplanten krijgt de tuinkamer een heel bohemien sfeer. Het hout van de meubels, de terracotta potten, de macramé plantenhangers, de bamboestokken én de bamboestoel in het midden maken het sfeertje warm en het contact met de natuur wordt versterkt. Ik geef de tuinkamer een vaste plek in m’n dag. Even een wandelingetje er doorheen met de gieter. Het water geven is waar het om gaat niet dat je snel klaar bent, maar juist om er al doende volledig bij betrokken te raken. Water geven is kalmerend en vreemd genoeg voel je je als je klaar bent net zo opgefrist als de planten zelf. Meteen even kijken hoe het het met mijn plantjes gaat. Heel verkwikkend voor de geest. Tuinieren brengt alles even terug tot z’n essentie. Ik ben hier, buiten, ik adem, geef het groen water – en dat is ’t. Even weg van nieuws, mails, de boodschappen die je nog moet doen. Tuinieren werkt twee kanten op: het is zowel naar binnen als naar buiten gericht. Door zaadjes te planten en de boel water te geven, draag je bij aan groei. Door te zaaien, plant je een verhaal over toekomstige mogelijkheden. Zaaien is eigenlijk een een hoopvolle daad. Het ruilen van plantjes een sociale daad. Hoewel het een grote investering is geweest kan ik het hele jaar door van de natuur genieten, no matter the weather. Luisteren naar de natuur, daar gaat het eigenlijk om. Een tuin of -kamer verzorgen kan dan uitgroeien tot een levenshouding.

De Israëlische schrijver Yuval Noah Harari noemt het een van de meest opmerkelijke juridische uitvindingen van de moderne tijd: de rechtspersoon. De afgelopen jaren is er iets bijzonders aan de hand. Steeds meer natuurgebieden en dieren vergaren wereldwijd in meer of mindere mate de status van rechtspersoon. De klimaatcrisis wakkert de discussie aan over de menselijke relatie met de natuur. Het besef groeit dat de mens niet opzichter of uitbuiter van de natuur is, maar eerder onderdeel ervan. Het idee dat de natuur rechten heeft volgt een radicaal andere logica dan de manier waarop de natuur nu wordt beschermd. Milieubescherming staat er nu in de eerste plaats voor om de gezondheid van mensen te beschermen. Door een stuk grond of een rivier schoon te houden. Daarmee wordt de leefomgeving van de mens gewaarborgd. De mens staat nog steeds bovenaan in de piramide. Bij het erkennen van een stuk natuur als rechtspersoon is de natuur een zelfstandige en gelijkwaardige entiteit. Ze heeft rechten omdat we haar intrinsieke waarde erkennen. In die zin staat ze op gelijke voet met de mens. De rivier Whanganui in Nieuw-Zeeland wordt sinds 2007 erkend als levend wezen en heeft dus dezelfde rechten als een mens. Het Māori volk onderhandelde maar liefst honderdveertig jaar over de status van de rivier! Om de rivier te kunnen beschermen tegen bijvoorbeeld vervuiling. De rivier heeft een belangrijk spirituele betekenis voor hen. Zij zien de rivier als hun voorouder. De Māori woonden al in het gebied voor Europeanen er arriveerden en zien de natuur als een schatkist waarvan zij de bewakers zijn. De overheid en Māori delen nu samen het bestuur, elk een gezicht van de rivier. Zij krijgen de bevoegdheid om namens de rivier op te treden en geschillen aan te kaarten. De Whanganui is de langste bevaarbare rivier in Nieuw-Zeeland zoals de Rijn in Europa. Het is een bekende toeristische bestemming. Veel mensen varen de rivier af in kano’s. ‘Het gaat erom rivieren te redden, de planeet te redden,’ zegt Māori stamleider Ned Tapa aan het begin van de documentaire. Ik zag I am the River, the River is Me vorige week in de bioscoop. De makers waren ook aanwezig in de zaal. In deze adembenemend mooie documentaire onderneemt Ned Tapa een kanotocht van een week over de Whanganui rivier met een groep mensen. Het wordt in fraaie shots vastgelegd. Het bracht me terug naar onze eigen tocht op een traditionele lange boot over de Amazone rivier. Met onze drie kinderen acht dagen op een smalle houten boot met een kokkin, een gids en een kapitein. Of onze primitieve bootreis over de Suriname rivier, een week lang. Afgelopen zomer maakten we met onze drie dochters zelfs twee onvergetelijke meerdaagse bootreizen, dit keer door de jungle van Borneo. Ook aan het geluid van de natuur is in de documentaire veel zorg besteedt. Juist in navolging van het Māori credo dat je altijd naar de natuur moet luisteren.

Our new greenhouse, and grass!

TEGENVALLERS ZIJN TIJDELIJK
“Your entire life can change in the blink of an eye. Storms can come in and rock you to the core. I started to doubt myself, but I eventually learned two unbelievably valuable lessons at that moment:

1. Never doubt yourself.

2. Never stop pursuing your dreams.

Setbacks are temporary and a natural occurrence on the road to success. So I figured I better get used to them.” 

- Cliff Beach

Hoeveel tegenspoed en teleurstellingen kun je als mens redelijk veerkrachtig opvangen? Feitelijk is er niet eens veel aan de hand. Het gaat namelijk allemaal om verwachtingen voor de achtertuin. Ik heb zo uitgekeken naar het gras dat er zo’n drie weken geleden in zou worden gelegd. Ik had een tuinman via marktplaats gevonden. Hij bood zichzelf aan als hovenier en we kochten openhaard hout bij hem. Bij de levering van het hout zou hij meteen een kijkje nemen in de achtertuin. Grasveld moest vervangen worden, vlonderhout en betonmuur moesten gesloopt en afgevoerd worden. Alarmbellen hadden misschien al af moeten gaan bij de eerste afspraak. Hij kwam namelijk zonder haardhout naar de tuin kijken. Het haardhout zou hij bij de volgende afspraak meebrengen. Hij was tamelijk vaag over wanneer hij het grasveld kwam leggen, want het weer moest bij het leggen droog zijn en de dagen erna moest het juist regenen. Dat werd dus steeds uitgesteld. Hij kwam wel tussendoor een keer om het beton af te voeren. Nooit met een tijdsafspraak. Ik moest altijd maar zien. Gelukkig ben ik relatief veel thuis en kwam het steeds net goed uit. In zijn aanhangwagen lag toen zwart zand dat hij ook moest afvoeren. Ik vroeg of ik een kruiwagen mocht hebben voor het nieuwe reepje tuin achter de gesloopte betonmuur. Het bleek veel te weinig te zijn. Hij beloofde nog vier kruiwagens zwart zand te brengen. Hij kwam zijn afspraken alleen nooit na. Telkens een flauwe smoes. Zijn één-na-laatste excuus was dat hij op een vrijdag met autopech langs de snelweg stond. Op weg naar ons. Hij kwam weer niet opdagen om gras te leggen. Ik vond het zo teleurstellend, hoopte in het weekend een groen grasveld te hebben. Ik meldde hem dat ook. Hij beloofde écht dat hij maandagochtend zou komen met gras en zwarte aarde. Mijn lief had er al helemaal geen fiducie meer in. Ik wilde zo graag geloven dat hij maandag zou komen. Die maandagochtend was hij niet op tijd. Ik belde hem tig keer. Geen gehoor. Ik hoopte nog dat hij zwarte aarde aan het scheppen was, voor ons, en daarom mijn belletjes niet kon beantwoorden. Uiteindelijk belde hij drie kwartier later terug. Zijn auto stond voor reparatie bij de garage en hij had geen auto kunnen lenen. Ik reageerde nog best begripvol maar mijn lief nam het gesprek over en zei dat hij niet meer hoefde te komen. Hij hield zich niet aan de afspraken. De hovenier opperde nog dat hij het wel zo netjes van zichzelf vond dat hij ons belde nu hij niet kwam. ‘Netjes was geweest als je dat een half uur voor onze afspraak had gedaan. Wij wachten al een uur en je beantwoordt onze telefoontjes niet.’ Einde verhaal. 

Mijn lief en ik zijn dezelfde dag zelf tuinaarde bij de doe-het-zelf zaak gaan halen, het prijsverschil viel gelukkig mee door de scherpe aanbieding. Ik ging als een dolle op internet zoeken naar graszoden-leggers. Twee offertes die beiden drie keer zo duur waren als onze onbetrouwbare hovenier. Eén kon zelfs de zelfde week gras komen leggen. Zij kwamen op tijd. Ze hadden wel te weinig graszoden mee, hun collega was niet op komen dagen, het pinapparaat werkte niet en ze waren de brochure voor onderhoud van het gras vergeten. Toch waren ze na een uur vertrokken en lag er een fatsoenlijk nieuw grasveldje in. Daarna regende het een week lang. Dit waren echter niet alle tegenslagen deze week. De tuinkas werd geleverd. De oude meneer met het kleine vrachtwagentje was op tijd. Bij het achteruitrijden brak hij bíjna een grote tak van onze magnoliaboom af ondanks dat ik keihard ‘Stop!’ schreeuwde. Hij stapte uit en zei doodleuk dat hij hier maar stopte omdat hij anders een tak mee zou sleuren. Beetje doof dus. Hij zette zo’n vijftigtal glasplaten in vele maten tegen onze houtkast aan. Hij stampte ondertussen lekker met z’n klompen door de voortuin. Hij trapte een bloeiend plantje eruit en stampte het weer aan. Met z’n klomp. Ik werd niet goed. Ik zei hem dat daar snijbloemen gezaaid waren. ‘Dat dacht ik al’ reageerde hij merkwaardig. Ik zag dat hij met een stapeltje glasplaten de straattegels aantikte en daarna met zijn klomp wat wegveegde. Hij zal toch niet …? Ik keek het even aan en toen zei hij dat er een piepklein hoekje van één ruitje af was dat zou onder de rubbers wegvallen. Geen probleem. Ik ging natuurlijk goed kijken. De tweede ruit had echter ook een flinke beschadiging. Hij kwam ook kijken. Hij haalde wat glasplaatjes naar voren tegen zijn benen aan om beter te kunnen kijken en die ruit brak. In duizend stukjes. Hij zou zorgen dat we twee nieuwe ruiten kregen, die konden we zelf ophalen zodra we wisten welke maten het zouden zijn. Ik baalde ervan. De scherven nam hij niet mee. Mijn lief belde in de middag naar de kassenbouwer en zo kwamen we erachter dat er niet één maar twee ruiten aan diggelen waren en dus twee flink beschadigd. We bleken al twee reserves erbij te hebben gekregen en konden er nog twee dezelfde middag ophalen. De gepensioneerde oude man zat nergens mee en genoot van zijn werk vertelde hij uitgebreid. ‘Lekker met het wagentje het land door, gezellig bij de mensen een kop koffie drinken terwijl ik doorbetaald word en meteen een work-out voor mijn lijf’. Een heel tevreden man. Hij was toe aan een kop koffie had hij gezegd. Ik ging koffie maken in de keuken toen ik zijn stem in onze huiskamer hoorde. ‘Zal ik mijn klompen even uit doen?’ Ik rende naar de hal en zei dat we buiten koffie zouden drinken. Ik zou deze praatgrage man nooit mijn huiskamer weer uitkrijgen. Horror. Het was na de koffie in de voortuin überhaupt al een klus om hem weer terug in zijn vrachtwagentje te krijgen. Mijn lief zette afgelopen weekend de tuinkamer in ruim twee dagen in elkaar. Zonder enkele glasbreuk. Hij staat prachtig tussen al dat groen!