Summer 1975 - me on the left

SAMENHANG IN DE CHAOS
Zoekend naar de samenhang

In de chaos

Zoekend naar de verbinding
In de verdeeldheid
Zoekend naar de stilte
In de storm
Zoekend naar het onverwachte
In het voorspelbare

- Stef Bos

Ineens wordt er luid gezongen door één iemand. ‘Er is er één jarig, hoera hoera!’ iedereen haakt in. Tweeduizend-en-tweehonderd gasten zingen voor de jarige job. Zeventig is ze vandaag geworden. Ze is oprecht verbaasd, en vraagt wie dit gestart is. Zij hoort voor ons te zingen. Daarom zijn we hier. Tineke en haar muzikanten en haar sketches. ‘De Schouten Schoenen Aan’. Tineke Schouten verstopt achter een kostuum. Tineke op haar best, wat een vakvrouw. Een uur eerder haalde ik drie tachtigers op in een Bredase wijk ver van mijn huis. Ze hebben er heel veel zin in. Ik ook. We zijn opgelaten in de auto, maken alvast grapjes die Tineke ook had kunnen maken. Ik zette het drietal pal voor de ingang van het theater af. Ik zag een zwart leren etuitje op de zwarte achterbank liggen, met een sleutelbos erin. Het bleek van de elegante dame achterin. Haar kapsel zo mooi opgestoken. Colbert aan. In de hal bij haar thuis had ik een rollator zien staan, maar vanavond wilde ze aan mijn arm begeleid worden. De gastvrouw van stichting Vierhetleven is er al en vangt de dames op. We zijn in totaal met meer dan twintig gasten. Ik loop terug naar mijn auto en parkeer hem niet ver van het theater. De show is uitverkocht. De straten rondom het theater zijn gevuld met mensen die zich verheugen op een leuk avondje uit. Tineke Schouten heeft roerige tijden achter de rug, hoe hang je dan nog de slingers op? Ze relativeert met het publiek en lacht om haar eigen tekortkomingen. Ik geniet van de show. Onbekommerd lachen. Ter nagedachtenis aan haar man brengt ze prachtige liedjes en ontroerende verhalen over haar gemis. Eén typetje dat ze speelt is haar huishoudster Nel die honderden schoenen moet opruimen, want Tineke gaat kleiner wonen. Nel wil natuurlijk vooral even flink over die nare vrouw des huizes roddelen. Geweldig gespeeld met veel zelfspot en liefde. Meest geslaagd vind ik de metamorfose van BBB-leider Caroline van der Plas. Tineke op haar best! Geen pauze in de show, en op het laatst een verademend korte typetjesparade waarbij ze zich razendsnel omkleed. Ze was net begonnen met het schrijven van ‘De Schouten Schoenen Aan’ toen haar man overleed. Ze mist hem en ondertussen probeert ze toch van het leven een feestje te maken, want dat was zijn wens. Dat gemis is goed voelbaar. Na de drankjes bij de bar breng ik mijn drie deelnemers weer veilig naar huis. Als ik met de chique dame aan mijn arm in het donker naar haar voordeur loop vraag ik haar naar haar bos sleutels. Ze checkt haar handtasje, haar rechter- en linkerzak. Geen sleutels. Ik zie de bui al hangen: terug naar het theater, wat doe ik met de andere twee dames in mijn auto? We lopen terug naar de auto en dan zie ik in het pikkedonker, de straatlantaarn is stuk, naast mijn autowiel iets zwarts op de stoep liggen. Opgelucht pak ik het op. Ik huppel zowat met haar aan mijn arm terug naar de voordeur.

De volgende ochtend haalde ik een dame en een heer op die ik allebei al vaker gezien had bij avondjes uit via de stichting. We gingen naar de dagfilm met aansluitend een lunch. Elke maand is er een ‘cultfilm’ waar we naar toe kunnen gaan. Deze keer was het Bolero over het leven van de Franse componist Maurice Ravel. Naar zijn bekende muziekstuk Bolero uit 1928 wordt, ook nu nog steeds, elk kwartier ergens op de wereld geluisterd. Hoewel Bolero vooral bekend is als opzichzelfstaand muziekstuk, was het oorspronkelijk geschreven als ballet in opdracht van de Oekraïense danseres Ida Rubinstein. Ravel kreeg daarbij last van een writer’s block. Een kunstenaar die worstelde met zijn schepping in wording. In het balletstuk danst een meisje de bolero, een van oorsprong Spaanse dans, op een tafel in een herberg. Dit brengt haar steeds meer in extase. Ravel verwerkt de erotische sfeer door het hele stuk hetzelfde ritme in hetzelfde tempo te laten horen. De twee melodieën waaruit de Bolero bestaat, laat hij steeds door een ander instrument uit het orkest spelen. Zo eindigt de Bolero groots en meeslepend. De componist zelf was zich in eerste instantie niet eens bewust van de sensuele lading. Hij vond het zelf een inhoudsloos stuk. Hij moest eens weten dat zelfs rockgroepen als Deep Purple en The Rolling Stones zich door hem hebben laten inspireren. Hij leek me een man die moeilijk bij z’n gevoel kon komen. In deze tijd zou hij een vorm van autisme toegeschreven krijgen. De enige liefdesaffaire die hij, ondanks aandacht van veel vrouwen, ooit heeft gehad was met muziek. De deelnemers waren allemaal erg onder de indruk van de meeslepende film. Tijdens de lunch kletsten we nog na over Ravel’s tragische leven waarna ik ze thuis heb afgezet. Deze week was erg vol voor mij, want vrijdag toog ik wéér naar het theater. Ik mocht deze keer als gastvrouw van de stichting naar het theater om de tickets en de consumptiebonnen vooraf op te halen. De tafels te reserveren door onze naamkaarten op tafel te zetten. De deelnemers welkom te heten bij de ingang en de bestelling voor de drankjes op te nemen. Daarom was er geen ticket voor mij bestemd, maar er was tóch een plekje over in de uitverkochte zaal. Daarom heb ik hoe dan ook mogen genieten van de liedjes en teksten van Stef Bos. Een woordtovenaar. Een filosoof. Een meeslepend theaterconcert. Prachtig en vanuit z’n hart zong hij zijn bekendste hit ‘Papa’. Veel liedteksten van hem voelden sowieso aan als ‘geestelijk ademhalen’ en waren zeer inspirerend.

Mis amigas - 2012

VERBINDING MAKEN
‘Wanneer we ervoor kiezen lief te hebben, kiezen we ervoor om ons te bewegen tegen angst, tegen vervreemding en afscheiding. De keuze om lief te hebben is een keuze om verbinding te maken, om onszelf in de ander te vinden.’

- Bell Hooks

Om half zeven gaat luidruchtig de wekker van mijn lief. We staan vandaag beiden vroeg op. Voor mij is dit echt behoorlijk vroeg. Doordeweeks sta ik meestal kwart over zeven naast mijn bed. Nooit gewekt door een harde bel maar meestal rustig wakker wordend door het gerommel van mijn lief die op dat tijdstip uit de douche stapt en zijn kleding uitzoekt. Vandaag niet even lui liggen met de drie poezen op bed. Ik glijd in mijn yogakleding die ik al klaar gelegd had. Ik zet beneden water op voor een thermobeker met thee om mee te nemen. Ik poets mijn tanden in de badkamer en pak dan mijn yogatassen en mijn fiets. Mijn lief vertrekt voor een vroeg rondje hardlopen voordat hij naar zijn werk gaat. Zó vroeg in de voortuin merk ik twee grote slakken op, snel nog even uitzetten aan de overkant van de weg. Dan arriveer ik vijf minuten later, in het vroege ochtendlicht, op mijn yogaschool. Ze geven sinds 1 juni een summer course heel vroeg in de ochtend, namelijk om zeven uur. Elke woensdag zal ik deze zomer heel vroeg veel zonnegroeten doen, sta- en zitoefeningen in een flow van Ashtanga Yoga. Deze vorm van actieve en intensieve yoga zorgt dat je beter bestand bent tegen stress en spanning. Je gewrichten worden flexibeler, je spieren sterker, je lijf leniger én je krijgt een helderder hoofd. Ik heb er wel zin in. Op hete zomerdagen vroeg in de ochtend, als het nog fris is, mijn yogahoudingen doen voordat de zwoele dag aanvangt. Eenmaal thuis lekker rustig ontbijten - in mijn mijmeringen lekker in de achtertuin. Tuindeuren wijd open. Deze vorm van yoga heb ik jaren geleden ook gedaan. Je krijgt een kaart met alle yogaposes (asana’s) erop getekend, die je voor je mat op de grond legt. Geen pauzes, je blijft met de aaneengesloten serie doorgaan. Zo stookt binnen no time het vuurtje in je lichaam op, en kun je flink gaan zweten. Een plezier voor je lijf, want het is goed voor de bloedsomloop en het afvoeren van afvalstoffen. In mijn school wordt deze les gegeven door een jong echtpaar. Hij woont normaliter in India en zingt de mantra’s in het Sanskriet. Wij zingen het na. Met sāntih sāntih sāntih wat ‘vrede’ betekent eindigen we de les. Zij helpt ons met de poses. Ik vind het een intensieve workout niet alleen voor mijn lijf maar ook voor mijn geest. Het begint met mijn volledige concentratie. Ik volg niet gedachteloos de yogajuf maar ik word verwacht zelf na te denken over mijn serie. Voor mij ligt de grote uitdaging de komende drie maanden voornamelijk in twee dingen. Allereerst ben ik verschrikkelijk slecht in oefeningen in spiegelbeeld doen. In deze stille Ashtanga series zitten ook wat herhalingen die je dan omgekeerd doet, dus in spiegelbeeld. Ik heb er tijdens de eerste les de juf al bijgeroepen omdat ik even in de knoop zat. Hoe ik me op de mat beweeg, kan een weerspiegeling zijn van hoe ik in het dagelijks leven omga met situaties. Ga ik de weerstand liever uit de weg, of zoek ik ‘m juist op? Het kan zomaar gebeuren dat ik plots wordt geconfronteerd met mezelf. Gebeurt dat? Dan probeer ik daar zacht en compassievol mee om te gaan. Omdraaien op de mat en linker en rechterbeen verwisselen. Met je andere arm de lucht in, het is net iets teveel voor mijn hersenen. Je zou de actie diep van binnen moeten voelen zeggen ervaren yogi. Naar je adem luisteren. Je adem besturen zoals een vogel die meevliegt met de richting van de wind. Maar waar is mijn hoofd? Kan ik mijn aandacht vasthouden én kalm én compassievol naar mezelf blijven? Die uitdaging ga ik deze zomer trainen. De tweede uitdaging is de hele serie yogaposes van een uur lang uit mijn hoofd leren. De verfijning van mijn concentratie zal zich hopelijk gaan ontwikkelen. De kaart ligt er alleen als geheugensteuntje. Yoga is uiteindelijk een aangename (en zeer uitdagende) reis naar onze diepste ziel. Een zomer met een spiritueel thema dient zich aan.

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat wanneer je je meer verbonden voelt met je vrienden, je het leven als meer betekenisvol beschouwt. Omgekeerd geldt dat ook. Wie zich buitengesloten voelt, beoordeelt het leven eerder als minder betekenisvol. Ik persoonlijk heb veel langdurige vriendschappen. Ik kan kennelijk een trouwhartige vriendin zijn. Ik kan trouwens ook afscheid nemen indien de vriendschap uit balans raakt. Vrienden maak je op plekken waar je mensen ontmoet die bij je passen. Zo heb ik een trouw groepje vriendinnen uit mijn expat-periode in Madrid. Onze kinderen zaten daar destijds op een klein Nederlands-Spaans schooltje. Ik had een wekelijks peutergroepje gevormd voor de jongsten die nog niet naar school gingen. Ik had naschoolse judo- en flamencolessen opgericht voor de leerlingen, omdat ónze eigen dochters dat misten. Zelfs flamencolessen in de avond voor de moeders, inclusief mezelf. Ik ga nu nog steeds met een deel van al die jonge Nederlandse mama’s van toen om. Het was een prachtige tijd. Die moeders werden mijn vriendinnen, we leunden op elkaar. We praten over het jaar 2007, dus waardevolle vriendschappen van achttien jaar oud inmiddels. Ons gezin werd daarna nog een keer uitgezonden, hun gezinnen ook. Elkaar nooit uit het oog verloren. Afstand speelt geen rol. Afgelopen week had ik zo’n heerlijk samenzijn met wat van deze vriendinnen. Op een terras in Zaltbommel. We zijn inmiddels allemaal vijftigplussers en hebben het een en ander meegemaakt. Levenservaring. We tonen interesse, leven mee, er is herkenning en we begrijpen elkaar. We hebben in grote lijnen hetzelfde leven geleefd. Ik vind het welzijn van mijn amigas bijna net zo belangrijk als mijn eigen welbevinden. Een deel van onze inmiddels volwassen kinderen wonen in het buitenland, studeren (of afgestudeerd) en leven nog een behoorlijk internationaal leven. Mocht je denken dat je een groots en meeslepend leven moet leiden om betekenisvol te zijn, dat is absoluut niet waar. Betekenis komt juist van de kleine, vaak alledaagse momenten waarop we ons verbonden voelen met elkaar. Zulke momenten zijn intiem, zorgzaam en vol warmte en daardoor voor mij van grote betekenis. Waardevolle momenten beleefden we daar. In Zaltbommel. Verbinding. Deze vriendinnen, stuk voor stuk, maken mijn leven een stukje mooier.  

Volkswagen van stuck in the mud!

BUITENLUCHT
"Now I see the secret of making the best person, it is to grow in the open air and to eat and sleep with the earth." 

- Walt Whitman

Onze hippiebus stond alweer anderhalve week uitnodigend op de oprit te schitteren. Het weer was alleen niet uitnodigend. Dagelijks regenbuien, grijze luchten, jas aan en vaker wel dan niet een paraplu mee. Het is juni wanneer ik dit schrijf. Juni! We zouden zonnige stranddagen kunnen hebben. Vanmorgen hebben we onze nieuwe vouwfietsjes achter op de oude kampeerbus gezet en de nieuwe retro luifel in de garage terug gevonden. Deze hadden we midden in de winter laten maken, opgehaald en netjes opgeruimd in de garage. Mijn lief en ik waren beiden alleen compleet vergeten waar we die splinternieuwe spullen neergelegd hadden. Na dik een half uur zoeken vonden we de luifel voor onze kampeerbus. Boodschapjes, rubberlaarzen en weekendtas ingeladen en op pad. Vooraf had ik de buienradar voor Zoutelande gecheckt, geen buien na het middaguur. Tóch hadden we onderweg regen… Aangekomen op de boerderijcamping kregen we instructies om het veldje op te rijden. Achteruit over het smalle paadje langs de koeienstal. Ik had me helemaal niet afgevraagd wáárom dat achteruit moest. Daarna moesten we op het veld op het verharde stuk gaan staan. Ik had me ook helemaal niet afgevraagd hoe een verhard stuk op een grasveld eruit zou zien. Dus ik leidde mijn lief, die achter het stuur zat, achteruit over het paadje met blubberige regenplassen. Dat ging prima en mijn lief draaide de bus weer vooruit. Ik wees naar een boom waar we mooi voor konden staan. Prima plek. Niet meer aan een verhard stuk gedacht. Mijn lief wilde nog één keer insteken voor perfectie en toen gebeurde het. Eén wiel zakte weg in de blupsie. Er niet meer uit te krijgen. Twee andere kampeerders hielpen ons vergeefs met duwen. Het wiel groef zich helemaal in. De behulpzame mensen hadden zelf ook vastgezeten met hun caravan, én auto en veel mensen samen hadden ervoor gezorgd dat ze nu op hun plek stonden. De man legde ook uit waarom we achteruit over dat smurrie paadje moesten naast de stal. Aan de voorkant van iedere auto zit namelijk een haak om je wagen met een tractor uit de modder te trekken. Oh! Ik had al wel iets uit het nieuws vernomen over neerslagoverschot en gesloten campings vanwege drassige grasvelden, maar wij waren niet afgebeld door Marjan. Toch moest de tractor er aan te pas komen om ons weer op een verhard stuk gras te krijgen. Dat verharde stuk kun je dus niet zien, dat moet je voelen met je rubberlaarzen weet ik nu. Stevigheid onder je voeten. Ik had dat in alle commotie niet begrepen. Ik dacht misschien heel naïef aan een paadje van kiezelsteen of tegels. Het was echter zo gepiept. Onze bijna vijftig jaar oude Volkswagen werd in een mum van tijd uit de bagger getrokken. Ik ben een rasechte kampeerder. Vanaf mijn peutertijd jarenlang hele seizoenen primitief gekampeerd met een tent. Weer of geen weer. Er bestond geen buienradar. Regenlaarsjes aan en een gele regenjas. Geultjes om de zware katoenen tent heen om het regenwater weg te laten lopen. Bij veel regen hadden we houten pallets in de voortent waar het tentzeil overheen lag. Wat een ongekende luxe destijds zo’n verhoogde droge vloer! Als koelkast fungeerde bij mooi weer een diep gegraven kuil met een emmer vol koud water erin. Elektriciteit hadden we in de jaren ‘70 niet op onze boscamping. Olielampjes op de campingtafel. Kleefstrips als vliegenvangers waar je haar aan bleef plakken in de voortent. Ik liet me nu dus echt niet afschrikken door wat slijk en regenplassen. Ik had m’n regenlaarzen al ingepakt. De bus stond op z’n plek. Op de vouwfietsjes door het bos naar Zoutelande. Het was inmiddels droog. Lunchen met pannenkoeken. Door de harde noorden zeewind over het strand wandelen. Fel licht. Een kop thee in een strandpaviljoen. Het was verre van koud. Weer terug over het onstuimige strand en na een heerlijke maaltijd met sliptongetjes en Zeeuwse mosselen fietsten we in de avond weer terug naar de boerderij. Lekker lezen op ons bed, onze kaplaarzen klaargezet onder de bus. Hoe heerlijk zo’n dag in de buitenlucht in plaats van thuis op de bank.

Het had die nacht niet geregend op Walcheren. Onze laarzen stonden nog gortdroog naast de kampeerbus. Het ochtendzonnetje deed z’n best om door te breken door het wolkenpak. Mijn lief dekte de ontbijttafel met verse streekprodukten zoals romige brie, oude kaas, verse volle melk, lokale fruitjam, boerenworst en roomboter.  Ik haalde warme pistoletjes uit het kampwinkeltje. Een verse pot thee erbij, zonnestralen en wij zaten klaar om in te bellen. Met ons hele gezin tegelijk beeldbellen. Volwassen oudste dochter vierde haar zesentwintigste verjaardag. In Singapore. Haar zus had al onze verjaardagscadeaus daar achtergelaten een paar weken terug. Nu mocht de lieve, jarige job eindelijk alle strikken losmaken, verjaardagswensen lezen, pakpapier los scheuren en luisteren naar ons verjaardagslied die we allemaal vanaf een andere plek uit volle borst zongen. Het was verre van synchroon hoorden we later, maar ze genoot zichtbaar. Jongste dochter zong buiten vanaf een studenten volleybaltoernooi in Delft, middelste dochter was in Breda bij de drie katten en mijn lief en ik zongen buiten vanaf een Zeeuwse camping. Niet lang daarna ging jarige jet uit eten met vrienden daar en kreeg ze in het restaurant een taartje met een kaarsje. Wij vierden het zonder taart en slingers dit keer. Ik ging tegelijkertijd met het feestvarken duizenden kilometers verderop hardlopen over het Zeeuwse platteland. Mijn lief gezellig naast mij op de fiets. De vijf kilometer ging prima. Harde noordenwind dat wel. We eindigden ons weekendje Zeeland lekker achter een glaswandje van een strandpaviljoen. Vakantie vibes! Het uitzicht op zee en diens kleur, het geluid van de golven, de verre horizon, het heldere licht. Het ijsje dat we áltijd eten, vlakbij waar we de fietsen stallen, maakte het weekendje helemaal af. Toch kon het bij lange na niet het gemis van dochter’s echte verjaardagsviering wegnemen.

Dishoek | 2 juni 2024

Interior of our greenery

LUISTEREN NAAR DE NATUUR
‘Het gaat erom rivieren te redden, de planeet te redden.’ 

- Ned Tapa

Wij als gezin reizen samen de hele wereld af op zoek naar ontspanning, natuur en avontuur. Wat we in deze verre oorden zoeken, kunnen we natuurlijk ook vinden in onze eigen omgeving. Ook onze groene tuin kan een plek worden om bij onszelf te komen. Een groen toevluchtsoord in onze eigen voor- en achtertuin. Het vele groen is voor mij de eerste belangrijke voorwaarde. Veel volwassen groen boven alles. Vooral na een frisse regenbui zo energierijk. Een oase voor m’n zintuigen! Hoe creëer ik een buitenruimte waarin ik nóg meer kan opladen, ontspannen en inspiratie opdoen? We komen vaak tot rust in stilte. Geur kan ook veel doen voor een ontspannen sfeer in de tuin. De uitbundig bloeiende lila salie en paarse lavendel ruiken heerlijk als ik er langs loop. Onze kruidentafel tegenover de ingang van de tuinkas, met heerlijke geuren als citroenmelisse, salie, basilicum, peterselie: wanneer je je ogen sluit is er slechts plek voor horen, voelen en ruiken. De geur van bepaalde planten werkt direct in op je brein. Onze nieuwe ‘orangerie’ is ook een oase van rust. Het licht is er werkelijk magisch. Overal om je heen groen. Elke plant, plantje of bloesem groeit en verandert dagelijks. Elke dag in de tuinkas is anders. Nieuwe aangegroeide blaadjes, knoppen die ontstaan, stengels groeien in de hoogte, klimmen langs de begeleiding of bloesem dat een klein vruchtje wordt. Door slim met ruimte en hoogte te spelen door planken op te hangen en hangplanten krijgt de tuinkamer een heel bohemien sfeer. Het hout van de meubels, de terracotta potten, de macramé plantenhangers, de bamboestokken én de bamboestoel in het midden maken het sfeertje warm en het contact met de natuur wordt versterkt. Ik geef de tuinkamer een vaste plek in m’n dag. Even een wandelingetje er doorheen met de gieter. Het water geven is waar het om gaat niet dat je snel klaar bent, maar juist om er al doende volledig bij betrokken te raken. Water geven is kalmerend en vreemd genoeg voel je je als je klaar bent net zo opgefrist als de planten zelf. Meteen even kijken hoe het het met mijn plantjes gaat. Heel verkwikkend voor de geest. Tuinieren brengt alles even terug tot z’n essentie. Ik ben hier, buiten, ik adem, geef het groen water – en dat is ’t. Even weg van nieuws, mails, de boodschappen die je nog moet doen. Tuinieren werkt twee kanten op: het is zowel naar binnen als naar buiten gericht. Door zaadjes te planten en de boel water te geven, draag je bij aan groei. Door te zaaien, plant je een verhaal over toekomstige mogelijkheden. Zaaien is eigenlijk een een hoopvolle daad. Het ruilen van plantjes een sociale daad. Hoewel het een grote investering is geweest kan ik het hele jaar door van de natuur genieten, no matter the weather. Luisteren naar de natuur, daar gaat het eigenlijk om. Een tuin of -kamer verzorgen kan dan uitgroeien tot een levenshouding.

De Israëlische schrijver Yuval Noah Harari noemt het een van de meest opmerkelijke juridische uitvindingen van de moderne tijd: de rechtspersoon. De afgelopen jaren is er iets bijzonders aan de hand. Steeds meer natuurgebieden en dieren vergaren wereldwijd in meer of mindere mate de status van rechtspersoon. De klimaatcrisis wakkert de discussie aan over de menselijke relatie met de natuur. Het besef groeit dat de mens niet opzichter of uitbuiter van de natuur is, maar eerder onderdeel ervan. Het idee dat de natuur rechten heeft volgt een radicaal andere logica dan de manier waarop de natuur nu wordt beschermd. Milieubescherming staat er nu in de eerste plaats voor om de gezondheid van mensen te beschermen. Door een stuk grond of een rivier schoon te houden. Daarmee wordt de leefomgeving van de mens gewaarborgd. De mens staat nog steeds bovenaan in de piramide. Bij het erkennen van een stuk natuur als rechtspersoon is de natuur een zelfstandige en gelijkwaardige entiteit. Ze heeft rechten omdat we haar intrinsieke waarde erkennen. In die zin staat ze op gelijke voet met de mens. De rivier Whanganui in Nieuw-Zeeland wordt sinds 2007 erkend als levend wezen en heeft dus dezelfde rechten als een mens. Het Māori volk onderhandelde maar liefst honderdveertig jaar over de status van de rivier! Om de rivier te kunnen beschermen tegen bijvoorbeeld vervuiling. De rivier heeft een belangrijk spirituele betekenis voor hen. Zij zien de rivier als hun voorouder. De Māori woonden al in het gebied voor Europeanen er arriveerden en zien de natuur als een schatkist waarvan zij de bewakers zijn. De overheid en Māori delen nu samen het bestuur, elk een gezicht van de rivier. Zij krijgen de bevoegdheid om namens de rivier op te treden en geschillen aan te kaarten. De Whanganui is de langste bevaarbare rivier in Nieuw-Zeeland zoals de Rijn in Europa. Het is een bekende toeristische bestemming. Veel mensen varen de rivier af in kano’s. ‘Het gaat erom rivieren te redden, de planeet te redden,’ zegt Māori stamleider Ned Tapa aan het begin van de documentaire. Ik zag I am the River, the River is Me vorige week in de bioscoop. De makers waren ook aanwezig in de zaal. In deze adembenemend mooie documentaire onderneemt Ned Tapa een kanotocht van een week over de Whanganui rivier met een groep mensen. Het wordt in fraaie shots vastgelegd. Het bracht me terug naar onze eigen tocht op een traditionele lange boot over de Amazone rivier. Met onze drie kinderen acht dagen op een smalle houten boot met een kokkin, een gids en een kapitein. Of onze primitieve bootreis over de Suriname rivier, een week lang. Afgelopen zomer maakten we met onze drie dochters zelfs twee onvergetelijke meerdaagse bootreizen, dit keer door de jungle van Borneo. Ook aan het geluid van de natuur is in de documentaire veel zorg besteedt. Juist in navolging van het Māori credo dat je altijd naar de natuur moet luisteren.

Our new greenhouse, and grass!

TEGENVALLERS ZIJN TIJDELIJK
“Your entire life can change in the blink of an eye. Storms can come in and rock you to the core. I started to doubt myself, but I eventually learned two unbelievably valuable lessons at that moment:

1. Never doubt yourself.

2. Never stop pursuing your dreams.

Setbacks are temporary and a natural occurrence on the road to success. So I figured I better get used to them.” 

- Cliff Beach

Hoeveel tegenspoed en teleurstellingen kun je als mens redelijk veerkrachtig opvangen? Feitelijk is er niet eens veel aan de hand. Het gaat namelijk allemaal om verwachtingen voor de achtertuin. Ik heb zo uitgekeken naar het gras dat er zo’n drie weken geleden in zou worden gelegd. Ik had een tuinman via marktplaats gevonden. Hij bood zichzelf aan als hovenier en we kochten openhaard hout bij hem. Bij de levering van het hout zou hij meteen een kijkje nemen in de achtertuin. Grasveld moest vervangen worden, vlonderhout en betonmuur moesten gesloopt en afgevoerd worden. Alarmbellen hadden misschien al af moeten gaan bij de eerste afspraak. Hij kwam namelijk zonder haardhout naar de tuin kijken. Het haardhout zou hij bij de volgende afspraak meebrengen. Hij was tamelijk vaag over wanneer hij het grasveld kwam leggen, want het weer moest bij het leggen droog zijn en de dagen erna moest het juist regenen. Dat werd dus steeds uitgesteld. Hij kwam wel tussendoor een keer om het beton af te voeren. Nooit met een tijdsafspraak. Ik moest altijd maar zien. Gelukkig ben ik relatief veel thuis en kwam het steeds net goed uit. In zijn aanhangwagen lag toen zwart zand dat hij ook moest afvoeren. Ik vroeg of ik een kruiwagen mocht hebben voor het nieuwe reepje tuin achter de gesloopte betonmuur. Het bleek veel te weinig te zijn. Hij beloofde nog vier kruiwagens zwart zand te brengen. Hij kwam zijn afspraken alleen nooit na. Telkens een flauwe smoes. Zijn één-na-laatste excuus was dat hij op een vrijdag met autopech langs de snelweg stond. Op weg naar ons. Hij kwam weer niet opdagen om gras te leggen. Ik vond het zo teleurstellend, hoopte in het weekend een groen grasveld te hebben. Ik meldde hem dat ook. Hij beloofde écht dat hij maandagochtend zou komen met gras en zwarte aarde. Mijn lief had er al helemaal geen fiducie meer in. Ik wilde zo graag geloven dat hij maandag zou komen. Die maandagochtend was hij niet op tijd. Ik belde hem tig keer. Geen gehoor. Ik hoopte nog dat hij zwarte aarde aan het scheppen was, voor ons, en daarom mijn belletjes niet kon beantwoorden. Uiteindelijk belde hij drie kwartier later terug. Zijn auto stond voor reparatie bij de garage en hij had geen auto kunnen lenen. Ik reageerde nog best begripvol maar mijn lief nam het gesprek over en zei dat hij niet meer hoefde te komen. Hij hield zich niet aan de afspraken. De hovenier opperde nog dat hij het wel zo netjes van zichzelf vond dat hij ons belde nu hij niet kwam. ‘Netjes was geweest als je dat een half uur voor onze afspraak had gedaan. Wij wachten al een uur en je beantwoordt onze telefoontjes niet.’ Einde verhaal. 

Mijn lief en ik zijn dezelfde dag zelf tuinaarde bij de doe-het-zelf zaak gaan halen, het prijsverschil viel gelukkig mee door de scherpe aanbieding. Ik ging als een dolle op internet zoeken naar graszoden-leggers. Twee offertes die beiden drie keer zo duur waren als onze onbetrouwbare hovenier. Eén kon zelfs de zelfde week gras komen leggen. Zij kwamen op tijd. Ze hadden wel te weinig graszoden mee, hun collega was niet op komen dagen, het pinapparaat werkte niet en ze waren de brochure voor onderhoud van het gras vergeten. Toch waren ze na een uur vertrokken en lag er een fatsoenlijk nieuw grasveldje in. Daarna regende het een week lang. Dit waren echter niet alle tegenslagen deze week. De tuinkas werd geleverd. De oude meneer met het kleine vrachtwagentje was op tijd. Bij het achteruitrijden brak hij bíjna een grote tak van onze magnoliaboom af ondanks dat ik keihard ‘Stop!’ schreeuwde. Hij stapte uit en zei doodleuk dat hij hier maar stopte omdat hij anders een tak mee zou sleuren. Beetje doof dus. Hij zette zo’n vijftigtal glasplaten in vele maten tegen onze houtkast aan. Hij stampte ondertussen lekker met z’n klompen door de voortuin. Hij trapte een bloeiend plantje eruit en stampte het weer aan. Met z’n klomp. Ik werd niet goed. Ik zei hem dat daar snijbloemen gezaaid waren. ‘Dat dacht ik al’ reageerde hij merkwaardig. Ik zag dat hij met een stapeltje glasplaten de straattegels aantikte en daarna met zijn klomp wat wegveegde. Hij zal toch niet …? Ik keek het even aan en toen zei hij dat er een piepklein hoekje van één ruitje af was dat zou onder de rubbers wegvallen. Geen probleem. Ik ging natuurlijk goed kijken. De tweede ruit had echter ook een flinke beschadiging. Hij kwam ook kijken. Hij haalde wat glasplaatjes naar voren tegen zijn benen aan om beter te kunnen kijken en die ruit brak. In duizend stukjes. Hij zou zorgen dat we twee nieuwe ruiten kregen, die konden we zelf ophalen zodra we wisten welke maten het zouden zijn. Ik baalde ervan. De scherven nam hij niet mee. Mijn lief belde in de middag naar de kassenbouwer en zo kwamen we erachter dat er niet één maar twee ruiten aan diggelen waren en dus twee flink beschadigd. We bleken al twee reserves erbij te hebben gekregen en konden er nog twee dezelfde middag ophalen. De gepensioneerde oude man zat nergens mee en genoot van zijn werk vertelde hij uitgebreid. ‘Lekker met het wagentje het land door, gezellig bij de mensen een kop koffie drinken terwijl ik doorbetaald word en meteen een work-out voor mijn lijf’. Een heel tevreden man. Hij was toe aan een kop koffie had hij gezegd. Ik ging koffie maken in de keuken toen ik zijn stem in onze huiskamer hoorde. ‘Zal ik mijn klompen even uit doen?’ Ik rende naar de hal en zei dat we buiten koffie zouden drinken. Ik zou deze praatgrage man nooit mijn huiskamer weer uitkrijgen. Horror. Het was na de koffie in de voortuin überhaupt al een klus om hem weer terug in zijn vrachtwagentje te krijgen. Mijn lief zette afgelopen weekend de tuinkamer in ruim twee dagen in elkaar. Zonder enkele glasbreuk. Hij staat prachtig tussen al dat groen! 

At the beach with old friends!

MIRAKEL
“It always amazes me to look at the little, wrinkled brown seeds and think of the rainbows in 'em," said Captain Jim. "When I ponder on them seeds I don't find it nowise hard to believe that we've got souls that'll live in other worlds. You couldn't hardly believe there was life in them tiny things, some no bigger than grains of dust, let alone colour and scent, if you hadn't seen the miracle, could you?”

- L.M. Montgomery

Zaadjes zijn zo sterk, zo krachtig en zó vol energie. Ik had een paar maanden terug zakjes zaadjes gekocht van onder andere passiebloem, en een kleine plastic zaaibak. Mijn passiebloem was namelijk na een paar jaar prachtig gebloeid te hebben, gestorven. Waarschijnlijk door het niet kunnen overwinteren. Zijn pot hing aan de regenpijp aan de voorkant van ons huis. Vanaf vroeg in de ochtend in het volle zonlicht. Toch niet warm genoeg om te overwinteren. Ik wilde het from scratch opnieuw proberen. Vanmorgen las ik nog eens na hoe dat zaaien van passiebloem nu feitelijk stapsgewijs moet. Beetje laat dat wel, ik had de zaden twee maanden geleden al in de kweekkas gestopt en de aarde vochtig gehouden. De eerste stap was eigenlijk dat de zaden een nacht moesten weken… Och! Wat hebben de zaailingen hard moeten vechten om uit die harde schil te komen. De minikas had op een vaste plaats moeten staan in het volle licht en een constante temperatuur boven de twintig graden. Och, och! Ik verplaatste het kasje steeds in de huiskamer naar de zon en het was daar overdag maximaal achttien graden de afgelopen maanden. In de nacht amper maar vijftien graden, of minder. En tóch zijn er nu zes ontkiemd! Een mirakel! Ik ben zo trots op deze zes robuuste zaailingen.  Inmiddels staat het minikasje zonder deksel buiten in de zon en ze doen het goed. Ze krijgen steeds meer blaadjes. Het wonder van de natuur. Wonderlijk was het ook toen ik onze jongste trots alle gevulde terracotta potten liet zien met bramenstruiken zonder doorns die tegen het metalen hoofdsteun van haar oude bed aangroeien, grote pot met twee vlierbessenstruiken (waarvan één uit mijn moeder’s tuin) die langs een bamboestok groeien, grote pot met twee tomatenstruiken gesteund door het voeteneind van haar oude bed en nog kleine plantjes zoals courgette, aubergine, paprika en een grote aardewerk pot met een blue berries struik. ‘Huh is dat niet dezelfde als die andere pot?’ vroeg ze me. Ik maakte foto’s van het blad van een boompje dat we al járen in de tuin hebben staan. Ooit de grote donkergroene pot in de achtertuin achtergelaten met een olijfboompje erin. Een boompje ik van mijn vriendinnen kreeg in Madrid tijdens het feest op mijn veertigste verjaardag. Het boompje hing destijds vol felicitaties. Toen we terugkwamen van ons expat-avontuur in Mexico in 2015 had de huurder het olijfboompje vervangen voor dit boompje. Ik heb me er nooit in verdiept wat voor boompje het eigenlijk was. De planten-herken app vertelde ons dat het ook om een Amerikaanse bosbes gaat. Juist onze dochter wees mij erop! Nu gaat de grote pot zo snel mogelijk de kas in, naast zijn kleine broertje, zodat de vogels dit jaar niet de bessen kunnen pikken. Zoals de vogels ook alle nog-niet-eens-rijpe kersen elk jaar opvreten. We vinden alleen achtergelaten kaalgevreten kersenpitten in de tuin. Gelukkig laten ze de kilo’s pruimen wel altijd hangen, zo ook de vijgen. Waarschijnlijk zijn die te zwaar voor ze. Met de perenboom hebben wij elk jaar een uitdaging. De boom zit boordevol witte bloesem, heel hoopvol. Er ontstaan ook schattige kleine peertjes en ineens liggen ze allemaal op de grond. Om de boomstam heen. Een raadsel. Junival schijnt dat te heten las ik recent. Dit is een natuurlijke uitdunning. Junirui dus. Op deze manier krijgen de resterende peren de kans om uit te groeien tot mooie, grote vruchten. Het mysterie is alleen dat ik die dikke peren nooit zie. Wellicht heeft zonlicht ermee te maken? De drie fruitbomen zijn leibomen die naast elkaar tegen een warme muur aan staan. Ze voelen zich daar goed, en de takken groeien uitbundig, geleid door mij, over elkaar heen. Teveel groen blad misschien waardoor de peertjes geen energie om te groeien uit de zon kunnen halen? Het blijft een mirakel voor mij.

Door de groene begroeiing in de zandkleurige duinen tuffen we over het glooiende fietspad. De zon schijnt op onze helmpjes en blote armen. We rijden richting zee. Ik zit achterop bij een oude vriend van ons, die we nog kennen uit Madrid. Zo’n zeventien jaar vriendschap dus. Samen op het scootertje van zijn zoon. Mijn jurk wappert aan de achterkant door de wind. Aan het strand klemmen we de helmen onder de zitting van de scooter. Een paar minuten later komt mijn lief aanfietsen met mijn vriendin. Hoe leuk dat dit zo kan! Zonder auto en parkeerstress naar het strand. Zij wonen in Wassenaar niet ver van de strandopgang. Eerst hadden we uitgebreid geluncht onder de parasol in hun grote achtertuin. We hebben altijd genoeg te bespreken. Ook telkens weer veel lachen en plezier. Een wandeling over het strand op blote voeten. Borrelen op het terras van een strandtent. Het heeft zo lang geduurd voordat het lenteseizoen dit jaar goed op gang kwam. Zeker al een half jaar grijze luchten, veel regen en storm achter de rug. Voor mij voelde dit als een van de eerste échte zonnige, warme lentedagen. Een lange zomerjurk aan, blote benen, zonnebril en zeewind door mijn haren. Een cadeau.  

Our girls in Krabi, Thailand

REISBLUNDERS
“Je bestemming is nooit een plek, maar een nieuwe manier om dingen te zien.” 

- Henry Miller

Reizen is altijd een avontuur. Het kan gepaard gaan met tegenvallers, grote flaters of gemaakte foutjes. Ondanks goede voorbereidingen. Toen ik mijn telefoon vrijdagmiddag uit had staan miste ik tientallen berichtjes in onze gezins ‘app. De laatste was van mijn lief ‘Jullie veel plezier Anja2 en Anja3!’ Ik werd wel geprikkeld door zo’n opmerking. Wat hadden de globetrotters in Thailand gedaan? Ik kreeg te horen dat ze hun hotel in het prachtige Krabi, met mooie stranden en bekende rotsformaties in zee, een dag te kort gereserveerd hadden. Hun hotel in Bangkok een dag te vroeg. Eigenlijk zou hun vlucht verplaatst moeten worden, maar dat wilden ze niet. Dat verklaart inderdaad hun vernoeming naar mij. Hoe vaak ík niet zulke flaters tijdens onze reizen begaan heb! Ik herinner me onder andere Portugal waar we met een stationwagon en volgeladen aanhangwagentje met kampeerspullen arriveerden vanuit Madrid waar we destijds woonden. We zouden daar drie weken kamperen aan zee. De drie meisjes nog op de basisschool. De auto onder naaldbomen geparkeerd vanwege de hitte. Ik liep met de papieren in mijn hand naar een klein wit geschilderd houten loketje bij de ingang. De mevrouw zei dat ik niet op de lange gastenlijst stond van die dag. Ik begreep er helemaal niks van. Die mevrouw bleef maar de lange rij namen checken, we stonden er écht niet tussen. Ik had een bevestigingsmail uitgeprint. Dat A4tje verklaarde alles. We zouden de volgende dag pas moeten arriveren! Gelukkig konden we wel terecht. Ik herinner me ook een kampeervakantie in Zuid-Frankrijk. Ik was zwanger van onze derde. De twee meiden sliepen al en mijn lief en ik zaten relaxt te lezen toen er die avond iemand van de camping langskwam met de vraag waarom we nog niet het restant bedrag betaald hadden. We hadden de volgende ochtend voor een bepaalde tijd moeten vertrekken. We hadden werkelijk nog niks ingepakt, want wij dachten de dag dáárna pas te vertrekken. Die avond eerst betaald bij de receptie en zoveel mogelijk zachtjes ingepakt zodat we de volgende ochtend bijtijds weg konden rijden. Een flinke flater had ik ook geslagen toen ik met jongste dochter van drie jaar oud een weekje in Breda was vanuit Madrid. Het was eind van het schooljaar en alledrie de meisjes hadden een rol in de musical. Ik zelf trouwens ook. We logeerden bij vrienden in Breda en hij bracht ons die ochtend naar Eindhoven om terug te vliegen. Diezelfde avond was de uitvoering. Bij de luchthavenbalie konden ze mijn reservering niet vinden. Ik werd heel zenuwachtig want ik kende mijn eigen tekortkoming… Ik zal toch niet? Inderdaad, ik zou de volgende dag pas moeten vliegen… Dat kon écht niet. De behulpzame mevrouw boekte een nieuwe vlucht naar Madrid vanaf Brussel. De vriend was zo hulpvaardig om ons naar Brussel te rijden. Mijn lief haalde ons vlák voor de start van de musical op en reed rechtstreeks naar de grote zaal. Alle gasten zaten al op hun stoelen. Op het nippertje! Deze keer in Thailand hadden onze oudste twee dochters net zo’n domme fout gemaakt tijdens hun rondreis. Daarbij was oudste dochter ook nog bij het afstappen van een bootje vlakbij het strand achterover uit het bootje gevallen. Het werd snel vloed en ze moesten vlot uitstappen via een trappetje. Het bootje ging alle kanten op door de hoge golven. Met haar schoudertasje om waarin een e-reader, oplader en iPhone zat opgeborgen lag ze in het zeewater. De iPhone laadde niet meer op. In de avond was hij kennelijk zodanig opgedroogd dat alles het gelukkig weer deed. Échte Anja-blunders inderdaad! Diezelfde middag was in Breda jongste haar visum aan het aanvragen voor Australië. Honderden vragen moesten beantwoord worden. Ze belde me in de auto. Ik was op weg naar een vriendin en stond in de file van de A27. Ik had alle tijd. Ze moest van de afgelopen tien jaar alle bezochte landen doorgeven. Ze had het helemaal gehad met al die vragen. ‘Schiet mij maar lek’ riep ze. Ik wees haar op de grote stapel reisboeken in de boekenkast. Op elke rug stond de titel met daarin het land waar we doorheen reisden en het jaartal. Het werd een mega lange lijst waarvan ze een foto in de familie ‘app plaatste. Meteen reageerden de zussen en haar vader erop. ‘Je hebt Suriname er niet bij staan’. Zo ook Jordanië, België, Guatemala, Belize, Noorwegen, .… Haar gefrustreerde reactie ‘Die mensen zoeken het maar uit, ik ga niet élk detail erin zetten!’ Reisvoorbereidingen zijn alles. Zo’n visum naar Australië krijg je blijkbaar niet zomaar even cadeau. 

Rommelmarkten afstruinen. Het mat me helemaal af. Op Bevrijdingsdag was er een heel grote jaarlijkse rommelmarkt in ons dorp. Mijn zus stond er met een dubbele kraam. Ze vroeg me wat spullen aan te dragen. Dat werden twee tassen met kleding van onze dochters en een kleine kartonnen doos met kleding van mij. Ik had ook wat zaailingen meegenomen van radijs en paarse distel. Mijn zus was al om vier uur in de ochtend vanuit Friesland vertrokken. Het aantal bezoekers viel die dag mee, geïnteresseerden vielen echter tegen. Mijn zus had een tiental verhuisdozen met boeken mee. Ze verkocht gelukkig uiteindelijk toch best wat. Jongste dochter stond eind van de dag in de min net zoals dochter van mijn zus. Ik daarentegen had dertien euro verdiend en ook precies dertien euro uitgegeven aan een tinnen gieter, groenteplantjes, bloempottenstandaard en een leuk vaasje. Alles voor de toekomstige tuinkas. Ik had een kraam met drie tinnen gieters ontdekt. De dame vroeg vijftien euro per stuk. Veel te veel. Ik vroeg mijn lief ook eens langs te lopen en haar over te halen minder te vragen. Helaas. Mijn zus bood ook aan het te proberen. Geen kans. Zelfs mijn nichtje probeerde het eind van de middag nog een keer en kreeg ook nul op het rekest. De dame week niet af van haar hoge prijs. Eind van de middag liep ik met mijn zus nog één keer over de markt, deze keer rechtsaf de straat in. Eén kraam verder dan de onze liep ik tegen een tinnen gieter aan. Voor slechts vijf euro. Het maakte deze warme dag helemaal goed! 

Traveling sisters in Asia!

GREEN GROWING THINGS
‘It seems very safe to me to be surrounded by green growing things and water.’ 

- Barbara Kingsolver

Sinds gisteren zitten ze samen in Bangkok. Het is er verschrikkelijk heet. Gevoelstemperatuur vijftig graden. Straten vol chaos. Op de stoep eettentjes met zwetende koks achter de noedels. Ze zijn er samen, de twee oudste zussen. Middelste zus is afgelopen vrijdag in haar uppie helemaal naar Singapore gevlogen. Oudste zus stond haar daar op te wachten op de luchthaven. Jongste zusje en ik brachten haar naar het vliegveld in Düsseldorf. Eerst twee uur rijden naar Roermond vanuit Breda waar we jongste zusje ophaalden van het station. Zij had namelijk in de ochtend nog colleges in Maastricht.  Gedrieën een warme chocomel op de luchthaven in Duitsland. Of we wilden wachten totdat ze haar koffer ingecheckt had. Een immens lange rij. De parkeermeter van de parkeergarage tikte gestaag door. Aangezien wij met tassen vol Hollandse boodschappen, verjaardagscadeaus en brieven voor oudste haar koffer flink hadden gevuld was het eigenlijk wel gepast om dat voor middelste te doen. Midden op de volgende dag, toen wij Koningsdag vierden in het door ons geliefde Amsterdam, kregen we het bericht dat ze samen waren. Fotootjes van de zussen volgden. Heerlijk idee. Wij hadden die ochtend, net als anders op Koningsdag, onze auto in onze oude straat geparkeerd. Gratis parkeren op Koningsdag. Eerst een taartje op het Javaplein en toen slenterend over de vrijmarkt van de Javastraat de Plantage Middenlaan op langs Artis en uiteindelijk de gezellige grachten op. Het werd steeds iets drukker en meer oranje in de hoofdstad. De zon ging flink schijnen. Er verschenen steeds meer volle boten, vol dansende jongelui op luide muziek, op de grachten. Een podium op de Noordermarkt met een coverband. We ontmoetten mijn zus met partner die net uit het Vondelpark kwamen lopen waar het kennelijk niet zo druk was. Samen wat eten op straat. Praten lukt alleen schreeuwend. Nadat zij verder liepen naar het station gingen mijn lief en ik in het zonnetje aan één van de grachten zitten. Ik had een Hongaars tomatenplantje onderweg gekocht van een vrouw die de tomaten daar zo lekker vond. De klimplant komt later in onze nieuw aan te schaffen tuinkas te staan. Af en toe moest ik het plantje diep uit m’n tas halen en wat zonlicht geven. Ook een witte lange zomerjurk van een mooi merk uit Kopenhagen gekocht. Haar man zat in het zonnetje voor hun grachtenpand terwijl zijn vrouw de verkoop deed. ‘Wat een mooie BH heb je aan. Een Marlies Dekkers? vroeg hij mij onbeschaamd. Mijn lief stond een metertje verderop, hoorde het en veroordeelde de brutale opmerking hardop tegen de verkoopster. ‘Wat een rare vent is dat zeg.’ ’Dat is mijn man’ reageerde ze zo luchtig mogelijk. Ik weet zeker dat hij na ons vertrek een flinke veeg uit de pan kreeg van haar, haha. We dronken ook nog samen een kop thee op een terras met een live DJ vlakbij het Muziektheater. Eenmaal weer op de been tegen vier uur kon ik ineens niet meer. Mijn lijf was moe. Ik sleepte mezelf naar de ingang van het Wertheim park. Het park was één van de plekken waar wij in 1995 trouwfoto’s hadden laten nemen. Ik plofte op een zonnig terrasje neer tegenover de ingang. Mijn lief ging onze auto ophalen. Met mijn opgezwollen enkels omhoog zat ik aan een muntthee in de middagzon. Lekker mensen kijken en flarden gesprekken opvangen, van feestvierders die oranje gekleed van of naar het centrum wandelden. 

Een oranjerie, orangerie of wintertuin. Van het Franse oranger: sinaasappelboom, is een gebouw waar men 's winters de kuipplanten bewaart, die 's zomers buiten staan. Een oranjerie werd ooit gebouwd om te kunnen pronken met de dure en exotische planten die uit verre landen en kolonies werden overgebracht. Vanwege het klimaat is het hier (nog) niet mogelijk buitenshuis tropische planten te houden. Deze worden daarom in kuipen geplant, zodat ze in de winterperiode binnen kunnen worden gezet. In Nederland kwam de oranjerie cultuur op gang rond het midden van de zeventiende eeuw. Latere versies van de oranjerie kregen steeds meer ramen op het zuiden en in de winter een kacheltje om de ergste kou tegen te gaan. Onze, net bestelde, oranjerie wordt een combinatie van een tuinkas en een tuinkamer. Overwinterende planten. Zoals een citroenboompje, bramen, framboos, maar ook mijn klimmende tomatenplant die ik op de vrijmarkt in Amsterdam heb gekocht. Ik krijg een courgetteplant van dochter’s schoonmoeder, en ik wil een klimmende paprikaplant. Ik heb onlangs via marktplaats twaalf grote tweedehands terracotta potten, metalen teilen en grote emaille pannen gekocht. De vrouw vroeg of ik een hobbykas ging starten en kwam heel lief met een flinke stapel tuintijdschriften aanzetten. Ik heb inmiddels zaailingen van radijsplantjes in de grote emaille pannen groeien. Na een aantal weken ontkiemden eindelijk mijn tropische passiebloemplantjes! Om ruimte te maken voor onze oranjerie alias tuinkamer in de achtertuin heeft mijn lief van ons tweede terras alle verweerde houten planken verwijderd. Afgelopen zondag heeft hij met de buurman samen de klassieke betonplaten als tuinafscheiding afgebroken en met een diamantzaag in stukjes gezaagd. Alles ligt al aan de straatkant om opgehaald te worden door de tuinman die ons grasveld gaat vervangen. We hebben nu een ruimere en lichtere plek voor de oranjerie gecreëerd. Eén met smalle raampjes, een schuifdeur, een automatische dakraam, het metaal bedekt met zwarte poedercoating. Een regenton ernaast. Ik heb zoveel ideeën voor het interieur van de tuinkamer! In mijn eetbare tuinkas zou ik willen dat alle planten, fruitboompjes, struiken en gewassen nuttig zijn. Eetbaar. Een verwaarloosd stuk terras omgetoverd tot eetbare oranjerie: vol met kruiden, fruit, groente en misschien eetbare bloemen?

My running shoes

O-LIJN
‘You can be a victim of cancer, or a survivor of cancer. It's a mindset.’ 

- Dave Pelzer

Na een lange dag wachten werd ik ein-de-lijk, begin van de avond, door het ziekenhuis gebeld voor een uitslaggesprek. Mijn ongerustheid nam in de loop van de dag steeds een beetje toe. De arts belde godzijdank met goed nieuws. Mijn longen zijn schoon gebleken uit de CT-scan. Wat een heerlijke opluchting voor mij, maar ook voor mijn omgeving! We hadden allemaal even de adem ingehouden. Stel dat..? Mijn lijf is dus ook na een jaar herstel nog steeds schoon. Bewezen met een scan. Hoe langer het duurt hoe minder kans dat het terug komt. Geen garanties natuurlijk, maar ik ben op de goede weg! De volgende ochtend zou ik nogmaals gebeld worden voor een uitslaggesprek met mijn arts over de CT-scan van mijn hals. Ik zat die ochtend in de bioscoop met de deelnemers van mijn vrijwilligerswerk dus ik had mijn telefoon twee uurtjes uit staan. Ben ik gebeld? Weer wachten en onzekerheid… Ondanks dat de belafspraak in de ochtend gepland stond werd ik pas tegen etenstijd gebeld. Volgens mij loopt die afdeling daar helemaal over. Het afnemen van de CT-scans was ook al zo’n chaotisch tafereel. Ook deze uitslag betekende dat mijn hals mooi schoon is. Er was ook geen flubbertje littekenweefsel te zien aan de binnenkant van mijn luchtpijp. Het zag eruit zoals het er na plaatsing van zo’n trachea canule uit hoort te zien. Gelukkig geen gedoe nodig in mijn keel om littekenweefsel weg te branden. Wederom heel goed nieuws! Je kunt je goed voelen en tóch een slechte uitslag krijgen. Andersom kan ook, als je ergens pijn hebt, hoeft dit niet te betekenen dat de ziekte weer terug is. Als kers op de taart was op de CT-scan ook mijn tong te zien - wat ik niet eens wist. Mijn tong is helemaal schoon vertelde de dokter, geen afwijkingen op te zien anders dan het eeltplekje op het getransplanteerde lapje huid dat ontstaan is door het (nog steeds) nachtelijk bijten en knarsetanden van mij. Er is weer een nieuwe 0-lijn. Zo’n opluchting en zorgeloos gevoel!

Op de buienradar is te zien dat er weer hevige regenbuien staan aan te komen. Ik bel mijn lief op z’n werk. Hij had me beloofd eind van de middag met me mee te trainen. Naast de zondagochtenden waar jongste dochter en ik in een team, met trainers John en Sandra, in het Mastbos rennen doe ik ook mijn huiswerk. Dochterlief woont doordeweeks in Maastricht dus ik zal het alleen moeten doen. Deze week vier keer drie minuten rennen en tussendoor drie minuten snel wandelen. Toch wel fijn als iemand op de klok meekijkt. Een renrondje waar niet alleen mijn lijf me dankbaar voor is maar ook mijn mind. Hardlopen geeft je namelijk een mentale boost.  Ik hoef me niet te laten afleiden door minuten, snelheid, het aantal kilometers of de hoogte van mijn hartslag, ik gá gewoon. Mijn lief houdt namelijk de stopwatch in de gaten op z’n mobiel.  Mindful running. Het vermogen om met bewuste intentie hard te lopen met lichaam en geest in volledige harmonie. Vrij van afleidingen zoals een stopwatch en met een gelijke balans tussen focus en ontspanning. Heerlijk buiten ons dorp. Weilanden. Afleiding was er tóch wel die middag vlak voor de dreigende regenbuien. Er stonden wat politieauto’s en een auto van een regionale nieuwszender aan de kant van de weg. Manlief fietste met z’n mobiel (met stopwatch) in de hand erlangs en ik rende naast zijn fiets. Een politieman riep iets onverstaanbaars op afstand. Mijn lief reageerde “Goed hè?” en we vervolgden onze weg. Op de terugweg stonden de auto’s er nog en zag ik een politieman met een flinke pas op ons afkomen. Hij vroeg of hij ons op de heenweg ook al niet aangesproken had. Klopt. We verstonden alleen niet wat hij zei. Mijn lief kreeg een reprimande vanwege de telefoon in z’n hand. Dat mag niet op de fiets. Hij sputterde nog wat over de stopwatch maar de agent zei dat als we geen boete wilden dat we nú de mobiel op moesten bergen. Volgende keer maar zijn sporthorloge met stopwatch om. Die eerste stap buiten onze tuin om hard te gaan lopen is de belangrijkste, de rest komt vanzelf. Naar buiten dus. De weilanden of het bos in. Het huiswerkrondje deed ik rechtstreeks vanuit ons huis. Van in de buitenlucht rennen, ondanks een donkere dreigende lucht, krijg je zoveel energie. Ik kies er zo vaak mogelijk voor om op plekken te lopen waar weinig verkeer is en waar de natuur je trakteert op eindeloze weilanden vergezichten of bosrijke begroeiing. Rennen in de natuur. het groen in. Veel mensen raken tijdens het rennen afgeleid, bijvoorbeeld door gedachtes of gevoelens. Je kunt daardoor verstrikt raken in het opstellen van bijvoorbeeld (lange) to-do lijstjes in je hoofd. Dit leidt af van het plezier dat je eigenlijk zou moeten ervaren tijdens je hardlooprondje. Of je nu een kort rondje doet, een uur lang gaat joggen of voor een lekkere intervaltraining kiest: rennen draagt bij aan je mentale gezondheid. Een kwartiertje hardlopen brengt sowieso al meer op dan een kwartier doelloos zappen voor de televisie. Na een chaotische dag kan het zo lekker zijn om tijdens het rennen de kalmte te vinden die je op dat moment nodig hebt. Gewoon genieten van het uitzicht, de wind horen en voelen hoe je voeten contact maken met de aarde. Zo houd je je aandacht bij het hier en nu. Na een rondje hardlopen (huiswerk of de gezamenlijke training) verkeer ik in een gelukzaliger staat van zijn, en trots op mezelf omdat ik het heb gedaan.

First training LoveLife Run!

ONTPLOFTE TELEFOON
‘Over the years, I've given myself a thousand reasons to keep running, but it always comes back to where it started. It comes down to self-satisfaction and a sense of achievement.’

- Steve Prefontaine

Mijn telefoon ontploft! Ping! Ping! Het begon als een normale rustige dinsdagavond. Mijn lief en ik zitten samen op de bank naar onze serie te kijken. De middag voorafgaand had ik besloten om me in te schrijven voor een groot sportevenement in het centrum van Breda. Zoveel mogelijk geld ophalen voor de strijd tegen kanker. Dat is het doel van Move to Fight Cancer. Zwemmers, hardlopers en spinners laten zich sponsoren voor hun prestaties. Ik loop al een tijdje met het idee om het hardlopen (of joggen?) weer proberen op te pakken. Kan ik nog wat kilometers joggen? Jaren geleden ben ik gestopt vanwege blessures aan mijn IS gewrichtje. Ik had destijds nog vergeefs geprobeerd de blessure op te lossen met inlegzooltjes. Helaas. Daarna werd ik ziek. Na mijn herstel zit mijn lijf anders in elkaar. Sneller moe. Minder uithoudingsvermogen. Droge mond bij inspanning. In mijn uppie wil ik het niet opnieuw proberen. Ik zocht een stok achter de deur én begeleiding. Toevallig stond er recent een artikel over de LoveLife Run in de krant. Ze bieden gratis professionele begeleiding aan voor iedereen die de sportieve uitdaging aangaat. Sterker nog, ik mág niet eens meedoen zonder begeleiding. Voor (ex-)kankerpatiënten zijn hun trainingen verplicht. Precies wat ik nodig heb. Geld ophalen voor kankeronderzoek is ongelofelijk belangrijk. Driehonderd mensen per dag krijgen de diagnose kanker. Ik heb zelf mee mogen doen aan twee soorten kankeronderzoek, en mogen profiteren van al het onderzoek dat al gedaan is. Waardoor ik na een half jaar behandeling mag zeggen dat ik genezen ben. Iedereen verdient de best mogelijke kans op herstel. Ik twijfelde nog wel aan het streefbedrag om te doneren, een minimum van driehonderdvijftig euro. Tóch heb ik me ingeschreven. Ons vijftigjarige verjaardagsfeest nog in het geheugen. Met zeventig genodigden hadden we vijf jaar geleden duizend euro op één feestavond opgehaald dat we vervolgens gedoneerd hebben aan een hulporganisatie in de Peruaanse Andes. Twee Nederlandse dames die we daar met ons gezin bezocht hebben. Hun project had een onuitwisbare indruk op ons gemaakt. Ik waagde het erop dat mijn streefbedrag voor kankeronderzoek behaald zou worden. Die gezapige dinsdagavond voor de TV, nadat ik de link voor donaties gedeeld had met een deel van mijn telefooncontacten, stond mijn telefoon roodgloeiend.  ‘Je hebt een donatie ontvangen!’ berichten bleven binnenstromen in mijn mailbox. Ping! Ping! De teller was binnen twintig minuten al over de helft van mijn streefbedrag. Mijn buurman doneerde een uur later precies het bedrag dat nog nodig was voor het streefbedrag. Ik verhoogde het bedrag naar vijfhonderd en één euro. Ook dat werd dezelfde avond gehaald! Magnifiek! We hebben de aflevering op TV niet meer af kunnen kijken. Onze drie dochters hadden meteen ieder een bericht met allerliefste woorden en foto op hun Insta gezet om donaties te vragen. Manlief had de link met collega’s en familie gedeeld. Jongste wilde graag meelopen als steun. Ik heb haar vlak voor ik naar bed ging nog ingeschreven als deelnemer, en ons team aangemaakt. Team ‘madre-niña’ oftewel moeder-dochter. Nu tellen onze ontvangen donaties bij elkaar op. De volgende ochtend stond ons team al over de negenhonderd euro! Halleluja! Ons streefbedrag heb ik weer verhoogd naar duizend euro, en behaald. Donateurs kunnen een berichtje achterlaten op de site voor ons. Zulke warme en oprechte wensen en aanmoedigingen lezen we terug. Ook mysterieuze anonieme geldschieters trouwens… Lieve berichtjes op WhatsApp. Sowieso laten de donaties je hart volstromen. Mensen in onze directe omgeving die zó met ons meegeleefd hebben vorig jaar dat ze nu willen bijdragen aan onderzoek. Het roept al die hartverwarmende gevoelens van toen weer op. Positieve energie. Dankbaarheid. Liefde.

Fijn om in mijn eigen stad Breda mee te mogen doen aan zo'n mooi evenement. Onze Bredase haven als decor. Ik heb dus besloten mijn sportdoel om te rennen nieuw leven in te blazen. Opbouw. Discipline, volharding en structuur zijn daarbij nodig. Als ik mijn sportritme vol wil houden tot eind juni, is luisteren naar mijn lichaam het belangrijkst. Ik was al begonnen met wandelen naar mijn yogalessen. Yoga is heel erg gezond voor lichaam, ziel en geest, maar doet niet zo heel veel voor mijn conditie. In plaats van fietsen was ik geswitcht naar wandelen. Niet alleen vanwege mijn conditie ook om botmassa te kweken. Na de overgang versnelt het proces van botontkalking. Tijdens het helse traject voor mijn lijf ben ik versneld uit de overgang geraakt. Mijn botten worden steeds brozer. Een gezond lichaam is zo belangrijk. Als je actief je botten belast, is dat een belangrijk signaal voor je botten om sterk te blijven. Wandelen en hardlopen dus. Goed zorgen voor je lijf middels beweging is onontbeerlijk. De LoveLife Run is een goede opstap, het nodige kleine duwtje in mijn rug.

Musing over the ocean - Baja California Sur

WACHTEN IS ZWAAR
“The world is come upon me, I used to keep it a long way off, But now I have been run over and I am in the hands of the hospital staff.” 

-  Stevie Smith

‘Dan zullen we meteen een CT-scan van je longen aanvragen’ zei mijn kaak- en halschirurg. Ze zei het best luchtig. Tijdens mijn laatste controle vertelde ik haar dat ik eens in de paar weken het benauwd krijg in mijn luchtpijp. Ter hoogte van de vier littekentjes van de trachea canule met cuff (ballonnetje) die destijds geplaatst was in mijn keelholte. Het voelt dan alsof mijn luchtpijp een beetje dicht knijpt. De opgeblazen cuff zorgde er toen voor dat de luchtweg richting keelholte volledig was afgesloten. De in- en uitademing verliep alleen nog maar via de trachea canule richting mijn longen. Het ballonnetje irriteerde me verschrikkelijk. Ik heb vlak na mijn operatie zoveel gehoest door de irritatie daarvan. Doodvermoeiend. Na tien dagen ademen via het pijpje in mijn keel mocht de ballon er eindelijk uit. Twee artsen in opleiding mochten dat doen, het werd gefilmd voor studenten geneeskunde. Zonder verdoving de vier hechtinkjes eruit, het pijpje er even uit, leeggelopen ballonnetje eraf gehaald, pijpje weer terug en opnieuw hechten met vier hechtingen. Wat een verademing was dat! Ik bleef nog wel ademen via het pijpje, de trachea canule, maar het ballonnetje irriteerde me niet meer. Ik moest gaan proberen zo lang mogelijk een dopje op de uitgang van het pijpje te laten zitten. Als ik dat vierentwintig uur volhield mocht het pijpje er ook uiteindelijk uit. Een paar mislukte pogingen verder ben ik een nacht met vierkanten ogen TV blijven kijken om zo lang mogelijk dat dopje erop te houden. Dat is me gelukt. Ik denk dat mijn benauwdheid in mijn keelpijp met die vier (of eigenlijk acht) hechtingen van de trachea canule te maken heeft. Misschien zit er een flubbertje littekenweefsel aan de binnenkant van mijn keelpijp dat door oedeem soms wat verdikt. Zodoende krijg ik dan een benauwd gevoel ter hoogte van die littekens. De oedeemtherapeute kan oedeem wekelijks wegmasseren dus dat bevestigt mijn idee. Mijn hals- en kaakchirurg wilde het een maand geleden met een cameraatje via mijn neus bekijken, maar het cameraatje kwam maar tot aan mijn stembanden. Dat gevoel van een slangetje door mijn keel riep teveel trauma bij me op. Trauma van de nachtzuster die destijds de sonde opnieuw moest aanleggen en zei dat ze er heel goed in was en maar bleef prikken op mijn stembanden. Ik had geen stem en schopte in bed met mijn benen om haar te laten weten dat ze me pijn deed. Met een cameraatje heeft de zaalarts de sondeslang daarna goed aangebracht. Ik kreeg destijds ook een camera in mijn luchtpijp toen er een korst voor de trachea canule geplakt zat en ik ineens geen adem meer kreeg. Ik liep rood aan, mijn lief rende schreeuwend de gang op. De dienstdoende zaalarts die aan kwam rennen ging ook met een camera naar binnen en ontdekte de korst die ze snel verwijderde. Adem! Zeer traumatische ervaring. Zodoende werkte dat cameraatje nu niet bij mij en moest ik een CT-scan van mijn hals laten maken, en vroeg de arts er ook meteen één voor mijn longen aan. Dat voelde toen in haar behandelkamer als een extraatje, een geruststelling. Inmiddels ben ik er aardig onzeker door geworden.

Mijn afspraak voor de CT-scan midden op de dag moest verplaatst worden. Er was geen verpleegster op de afdeling om een infuus aan te leggen voor het contrastvloeistof. Op een vroege vrijdagochtend, in de spits, moest ik me een half uur voor de CT-scan melden op de afdeling Radiologie. Een andere afdeling als waar ik de PET-scan heb laten maken vooraf aan mijn traject. Middelste dochter ging met me mee. Een uur te vroeg meldde ik me bij de balie, en vertelde ik dat ik een infuus aangelegd moest krijgen. Dat zag de medewerkster in eerste instantie niet in mijn file, maar bij nader inzien wel. Dat gaf me al geen ontspannen gevoel. Meer dan een uur later was ik nog steeds niet opgeroepen voor het aanleggen van een infuus. Ik meldde me weer bij de balie, ze zei dat ik op de lijst stond om opgeroepen te worden. Inmiddels moest ik al aan de beurt zijn voor de CT-scan maar had nog steeds geen infuus… Toen ging de telefoon op de balie. De baliemedewerkster hoorde ik over mij praten. Ze vroeg of ik inmiddels een infuus had. Niet dus. Weer liet ze me wachten, toen er na een kwartier een verpleegkundige uit de gang met behandelkamers kwam lopen schoot ze die aan voor hulp. Zij zou het checken. Toen ze eenmaal terug kwam hoorde ik haar zeggen dat het niet duidelijk in mijn file stond. Ik had al zo’n vermoeden… Tien minuten laten werd ik opgeroepen door haar. Verbazingwekkend snel kreeg ze de naald in mijn dunne ader, die door de chemokuren verhard was geworden. Na weer zo’n twintig minuten in een lege gang verderop te hebben gewacht stuurde ik dochterlief erop uit om navraag te doen bij de balie. Terwijl zij weg was werd ik natuurlijk bij de CT-scan geroepen. Dochter kwam weer terug en mocht mee naar binnen waar ik in de tunnel lag en een infuus met contrastvloeistof aangesloten kreeg. Tijdens de twee scans lag ik in het tunnelapparaat en kreeg flashbacks van de drieëndertig bestralingen waar ik ook in mijn eentje in een soort tunnel lag. Ook met een trui voor de kou over me heen gedrapeerd, net als nu. Tranen vulden als vanzelf mijn ogen. Wat een verdrietige periode was dat. Het strakke gezichtsmasker dat ik zeven weken lang dagelijks op moest en vastgeschroefd werd aan het bedje dat in het apparaat gerold werd. Gecombineerd met de misselijkheid én de angst dat ik met dat masker op moest spugen. Na de CT-scan werd het infuus uit mijn arm gehaald. Ik liep naar de kleedkamer waar ik uithuilde op de schouder van dochterlief. De ontlading. De procedure viel misschien niet mee, maar de emoties die ermee gepaard gingen zaten ook nog hoog. Nu is het weer wachten op de uitslagen. Eén van de allermoeilijkste dingen in zo’n traject.