Kalimantan, Borneo!

KALIMANTAN
I've backpacked to countries like Italy and Turkey and observed beautiful scenery, but then I realized that beauty was always very close to me. It is here in Belitung Island (Indonesia), where the rivers, beaches and the terrain captivate my attention most. 

- Andrea Hirata

Deze maand is het zover. We gaan reizen. We gaan een prachtige rondreis maken over één van de  grootste eilanden ter wereld Borneo. Het Indonesische deel Kalimantan. We nemen daar een maand de tijd voor. Dat is inclusief de aankomst op Singapore waar we twee dagen zullen landen met ons gezin en oudste dochter zal daar wat dingen voorbereiden voor haar emigratie. Daarna drie weken regenwoud en stranden. De laatste dagen zullen we weer in Singapore zijn om van het nieuwe appartement van oudste haar thuis te maken. We zullen haar verhuisspullen uitpakken en een plekje geven. Zij zal twee nachten met één van ons in haar nieuwe appartement slapen. De rest slaapt in een capsule een stukje verderop in de stad. Ik fantaseer dat we misschien een keer met z’n allen take-out bij haar aan de eettafel eten? Herinneringen maken en voetstappen achterlaten. Dat vind ik belangrijk voor haar. Voor mezelf vind ik het ook fijn om te weten waar ze gaat wonen, wat haar nieuwe thuis wordt. Het gaat om een grote verandering in mijn leven. Onze kinderen zijn allemaal wel een keertje naar een studentenkamer verhuisd. Oudste woont al een jaar of vier in een volwassen appartement in Rotterdam. Deze verhuizing is echter een heuse emigratie - naar de andere kant van de wereld. Meer dan een halve dag vliegen. Haar plan is dat ze niet terug komt. Arbeidscontract voor onbepaalde tijd. Dat brengt voor mij een innerlijke verandering met zich mee. Ik blijf natuurlijk moeder van drie dochters ookal woont er straks eentje in Azië. Ze is niet meer in m’n buurt maar ik draag haar wel bij me. Heimwee en gemis gaan een rol spelen op de achtergrond. Ookal zal zij heel gelukkig zijn daar. Een leuke baan, een plek waar ze blij van wordt, een nieuwe start. Ons kind zal gelukkig zijn en wij zullen ons daarbij senang voelen, trots. Ze heeft het voor elkaar. Toch blijkt het moeilijk voor mij te zijn, dat voel ik al. Ik mis haar nú al als ik me inleef. Ik sta in mijn moeder’s schoenen. Bijna een kwart eeuw geleden kondigden mijn lief en ik aan dat we met haar kleinkind naar Amerika gingen verhuizen. Ze was meteen opgewekt en oprecht blij voor ons. Ze had er een vakantieadres bij. Ze kwam kramen toen onze tweede baby geboren werd. Stapels handgeschreven brieven schreef ze. Zelfgemaakte kaartjes voor de kleinkinderen. Zij wíst dat je kinderen te leen hebt. Ik weet dat in mijn hoofd ook. In mijn hart voel ik echter iets anders. Een drama. De waarheid is dat niemand gemakkelijk door grote veranderingen heen komt. Emoties lopen altijd wat achter op wat er in de werkelijkheid plaatsvindt. Pas in het vliegtuig terug of zelfs misschien pas thuis, als iedereen z’n draai gevonden heeft, komen de diepere emoties.  Ik moet mezelf die tijd gunnen, mezelf toestaan om het ongemak te voelen en om manieren te vinden om ermee om te gaan. Pakketjes sturen. Handgeschreven brieven. Aftellen naar een samenzijn. Op den duur zal het afscheid een nieuw begin worden, met alle positieve energie die daarbij hoort. Ik ken zoveel mensen die een kind, ouder, broer of zus in het buitenland hebben wonen. De wereld is tegenwoordig zo klein. Ons gezin weet dat als geen ander. Onze kinderen zijn wereldburgers. Zo hebben we ze opgevoed. Dit is een resultaat ervan.

Haar emigratie zorgt ervoor dat wij voor de tweede keer naar Azië vliegen. De eerste keer studeerde ze een half jaar in Zuid-Korea en haalden we haar midden in de winter op. Tempels in de sneeuw. Nu gaan we zweterig Azië ontdekken. Indonesië. Mijn moeder heeft met haar ouders en twee zussen in haar kindertijd op Java gewoond. Ik ga voor de eerste keer naar Indonesië. Op mijn wensenlijstje staat een ontmoeting met een mensaap. Kalimantan is één van de weinige plekken waar orang-oetans nog in het wild leven. Eiland Borneo staat bekend om zijn ongerepte natuur. Echter door de olie- en houtindustrie moet men steeds dieper het land in om de echte authentieke stukken regenwoud te vinden. Dat gaan wij in twee etappes doen. We gaan er de tijd voor nemen, een rustig tempo om zo veel beter in ons opnemen wat er allemaal om ons heen gebeurt. Eén keer een paar dagen met een houseboat rustig over de rivier om kennis te maken met orang-oetans. En daarna een week met plaatselijke gids Joe rustig te voet en per boot op weg naar het Meratus gebergte. Tijd om te raften, zwemmen in rivieren en onder watervallen. Een stukje op een brommer. In deze eeuwenoude natuurgebieden leven nog verschillende stammen en een grote diversiteit aan wilde diersoorten. Zo leven in dat deel ook orang-oetans, maar tevens luipaarden, krokodillen, neusapen, slangen, honingberen, zwemmende waterbuffels en honderden vogelsoorten. Geuren, kleuren, geluiden, smaken: dat wordt observeren met al onze zintuigen. De omgeving op ons in laten werken. We willen ons openstellen voor nieuwe ervaringen. Ons op een dieper niveau verbinden met andere mensen door lokaal te blijven slapen. Met hulp van gids Joe kennis te maken met hun gebruiken en culturen. Hun leefomgeving observeren, mét orang-oetans. Deze mensapen zijn misschien wel de meest fascinerende dieren die er op deze planeet leven. De gelijkenis is bijzonder en opmerkelijk. Het DNA van de orang-oetan komt voor zo’n zevenennegentig procent overeen met die van de mens. Met zijn typerende donkerrode vacht en vriendelijke uiterlijk is het niet voor te stellen dat dit bijzondere dier met uitsterven wordt bedreigd… Het binnenland van Kalimantan is bergachtig. We beklimmen het Meratus gebergte met een hoogte van achttienhonderd meter en een grandioos uitzicht. De kustlijn van Kalimantan bestaat grotendeels uit mangroves en moerassen. Daarnaast zijn er ook stukken wit zandstrand te vinden. In de wateren rondom Kalimantan en de eilanden archipel kan men ideaal duiken en snorkelen naar koraalriffen, schildpadden, kwallen tropische vissen en zelfs haaien. Een week zullen wij op het strand van een eilandje van het Derawan archipel vertoeven. Slapen in houten huisjes op het strand. Een once in a lifetime ervaring. Uiteraard houd ik een reisdagboek bij. 

Mohawk trail, Massachusetts - 2001

VAN NOORD NAAR ZUID
‘Through consciousness, our minds have the power to change our planet and ourselves. It is time we heed the wisdom of the ancient indigenous people and channel our consciousness and spirit to tend the garden and not destroy it.’ 

- Bruce Lipton

Er was onlangs een prachtige serie op televisie over de inheemse volken en culturen in Noord- en Zuid-Amerika. Waldemar Torenstra maakte met zijn geluids- en cameraman een reis per motor, te paard en in een oude minivan. Ze reisden in de voetsporen van een verborgen geschiedenis: die van de oorspronkelijke bewoners van het Amerikaans continent. Van noord naar zuid. Van New York naar Cuzco in Peru. De beelden spraken mijn lief en mij enorm aan. De inspirerende geschiedenis en de gebruiken van de inheemse bevolking ook. Het toeval wil dat wij ook een flink groot deel van die reis gedaan hebben. Ónze reis - in delen weliswaar - ging ook van noord naar zuid. Het begon in 2000 toen wij verhuisden naar Massachusetts. We liepen destijds met onze kleine dochtertjes een stukje van de Mohawk Trail in het noorden van Massachusetts. En maakten zo kennis met de inheemse bevolking daar. We maakten een ceremonie van Mohawk indianen mee, een heuse powwow. De trail was al honderden jaren de handelsroute van inheemse stammen. Inmiddels is een groot deel van die route geasfalteerd voor het gebruik van auto’s. Waldemar doet New York aan omdat Nederlanders dat vierhonderd jaar geleden veroverd hadden van de inheemsen. Ze hadden er een handelsnederzetting gesticht. Deze eerste Hollandse kolonisten, die ongevraagd het gebied van de lokale indianen overnamen, bouwden er boerderijen. Daar woonden ze met slaven om het land te bewerken. De Lenape indianen waren in de eerste jaren de voornaamste leveranciers van huiden aan de Hollandse factorijen. Toen de bever vrijwel verdwenen was in de Hudson vallei dreven de Hollanders handel met de indianen in de binnenlanden. In de stad New York hebben wij met onze toen nog twee meisjes in 2000 Kerstmis gevierd. Een weekje voor de aanslag op New York in september 2001 hadden we er nog langs gereden - de skyline van New York met toen nog de typische Twin Towers. We kwamen vanuit Baltimore waar we met vrienden onze dochter’s eerste verjaardag hadden gevierd. Mijn angst na die aanval vergeet ik nooit meer. De ramp zó dichtbij ons huis. De Trail of Tears, de gedwongen herplaatsing van Cherokee indianen in de winter van 1838 naar Oklahoma vond lopend, met paard (en wagen), of per stoomboot over de Tennessee rivier plaats.  Het resulteerde in de dood van zo’n vierduizend indianen. De trail liep door het noorden van Alabama waar wij een half jaar in Florence (gelegen aan de Tennessee rivier) gewoond hebben. Onze reis ging ook zuidelijker. In één van de afleveringen zien we Waldemar met zijn team over een voor ons wel héél bekend pad klimmen. Niet ver van ons huis in Mexico, waar we jaren later woonden, was een geelgekleurde basiliek bovenop een heel oude tempel gebouwd. Eeuwen geleden vonden daar voortdurend verheerlijkingen, gebeden, grote offers, schenkingen en soms het doden van mannen plaats. Gewijd aan de godheid, de gevederde slang. De Spaanse katholieken bouwden er respectloos een kerk bovenop. Met al onze logee’s uit Nederland brachten we telkens weer een bezoek aan dit fenomeen. Ook hielden ze in Cholula uitgebreide feesten en grote markten waar wij van hielden. We hebben er heel wat weekends rondgezwalkt. Leuk om terug te zien op televisie. Teotihuacan, vlak buiten Mexico-stad gelegen, was een stad waar nu slechts ruïnes van overgebleven zijn. De oude stad heeft meer dan tien eeuwen bestaan en had op haar hoogtepunt zo'n honderdvijfentwintigduizend inwoners. De identiteit van het ingenieuze volk dat Teotihuacan bouwde is nog steeds een mysterie. De hiërogliefen op de muren zijn niet ontcijferd. Ook is het een raadsel waarom de stad verlaten werd. We zijn er geweest toen een Nederlands vriendinnetje van oudste dochter kwam logeren. Gezamenlijk de piramides van de maan en de zon beklommen. De filmploeg van Waldemar maakte ook opnames tijdens Día de los Muertos dat wij drie keer in Mexico hebben mogen vieren. Ik heb zelfs een examenopdracht voor m’n fotografie opleiding op die dag op de begraafplaats gemaakt. Dansende mensen op de versierde graven. Muzikanten op de begraafplaats en alles versierd met oranje bloemen voor de terugkerende zielen. De afleveringen van Waldemar waren een feest van herkenning! 

Vervolgens reisden ze naar Guatemala waar ze, net als wij tien jaar terug, Mayastad Tikal bezochten. Tikal heeft zestien eeuwen bestaan. Er hebben negentigduizend Maya indianen gewoond. Wij gingen er op een mistige vroege ochtend heen, zonsopgang midden in de jungle. Ontwakende vogelgeluiden. Apen. Indrukwekkend. Na dit bezoek reden wij door naar Belize waar we echt op het mooiste en avontuurlijkste eilandje ooit hebben gelogeerd. Gebracht door een kapitein van een heel klein bootje. Een houten huisje op palen boven de lichtblauwe oceaan gebouwd. Zeesterren, schildpadden, een grote zwarte rog en oneindig veel tropische vissen en schelpen daar gezien. Als de bel klonk over het eilandje had de kokkin ons maaltje klaar. De filmploeg bezocht vervolgens Ollantaytambo in de Peruaanse Andes waar een piramide gelegen is die nooit afgemaakt heeft kunnen worden door de komst van de Spanjaarden. De oude ruïnestad van de Inca’s - misschien wel het grootste rijk dat ooit bestaan heeft - was perfect om de smalle straatjes, stenen gebouwen en bijzondere irrigatiekanalen van de Inca’s te bewonderen. Ik voelde daar zittend op zo’n muur heel veel onverklaarbaar verdriet. Een dag later pakten we héél vroeg de trein naar Machu Picchu waar de trein onderweg voor ons stopte zodat wij met een gids een lange wandeltocht door de Andes konden maken. Zodoende kwamen wij einde van de dag op dezelfde manier aan als de ontdekkers van de verborgen stad ooit deden. Ik herinner me nog dat ik kapot was toen ik boven kwam, hijgde als een paard, en andere bezoekers spoorden mij aan om nog een paar laatste stappen te klimmen om het wereldwonder te aanschouwen. Eén van de zeven wereldwonderen. Tranen. We herkenden op televisie ook een door de Inca’s ingenieus gebouwde muur vlak buiten Cuzco. Ik had precies daar op het grasveld gelegen met erge buikkrampen. Maya’s bezaten veel kennis van geneeskrachtige planten. Waldemar onderging in de bossen van de Amazone in Peru medicinale rituelen. Wij reisden ook een week door dat deel van het Amazonegebied. Met onze drie meisjes op een lange smalle boot die overdag rustig over de Amazonerivier voer. Tijdens de nachten verbleven we in het regenwoud. In tenten of houten huisjes. We hadden een geweldige gids Yoyo en kapitein (en ook kokkin trouwens). Nog nooit zoveel bijzondere dieren gezien en gefotografeerd. Pijl en boog leren schieten bij een inheemse stam. Ketting van zaden met bijzondere energie uit het oerwoud meegenomen. We waren in die jungle dichter dan ooit bij de inheemse wereld.

My mom's rose plant...a blooming red heart...

TROOSTRIJK
‘Natuurlijk ga je altijd van de hoop uit. De hoop dat jij degene bent die ontsnapt. Dat jij degene bent die sterker is dan de prognose. Iedereen gaat van die hoop uit, dat is universeel, dat is menselijk, dat is wie we zijn.’

- Dirk de Wachter

Kees is een lieve, dappere lotgenoot die een groot deel van het traject samen met mij gelijk opging. Dat was heel troostend. Gedeelde smart is halve smart of zoiets. Na mijn zware ingreep verbleef ik twee volle weken in het ziekenhuis. In deze tijd blijven mensen niet zomaar zo lang in het ziekenhuis. Mijn verblijf daar was een martelgang met veel angst en ongerustheid. Wat daarop volgde waren twee soorten therapieën in de hoop dat ze genezing zouden brengen. Dat waren de maanden met Kees. Het waren zeer lange, in-en-in trieste maanden. Precies in de korte, donkere dagen van de winter. Rondom de feestdagen. En daar was toen Kees, in de wachtkamer, met zijn vrouw Joke. Een klik. Kees en ik verzwakten zienderogen. Ik werd elke dag ellendiger en viel kilo’s af. Kees verzwakte ook, maar was sterker. Zijn lijf hield het beter vol. Hij had geen zware ingreep vooraf gehad. Kees en Joke zijn heel vriendelijk en sociaal. Emphatisch en begripvol. Wij voelden ons door hen gezien. Oók mijn lief. Je hebt die vriendelijkheid nodig. We hadden elkaar nodig. We bleven na de laatste behandeling, waarbij we met natte ogen afscheid namen van elkaar, contact houden via WhatsApp. We hebben zowel in levende lijve in de wachtkamer als online zoveel emoties gedeeld met elkaar. Traantjes geplengd. Je bent ziek en kwetsbaar. Samen zorgen de vermoeidheid en de fentanylpleisters er voor dat je vlugger geëmotioneerd raakt. Tranen vloeiden rijkelijk. Het wezenlijke van het bestaan is wat er tussen mensen bestaat. Een vriendelijk woord, een warme blik. Een aanraking. Gewoon medemenselijkheid. Troost. We wisselden zoveel steun en hoop uit met elkaar. Via een lief berichtje op de telefoon, ook over de post. Beiden kregen we - zo’n maand na elkaar - het nieuws dat we weer gezond waren. Mijn lief en ik gingen na ons nieuws op reis naar de zonnige Kaapverdische eilanden. Kees en Joke gingen na hun nieuws naar het zonnige Italië. Dit weekend was het moment dat we elkaar voor het eerst in levende lijve weer opzochten. In het haventje van het regenachtige Middelharnis. Bijna zes maanden nadat we elkaar in januari voor het laatst in het Erasmus ziekenhuis gezien hadden. We waren destijds nog een schim van onszelf. Fluisterend met een spuugbakje op schoot in onze rolstoel. Nu keken we elkaar na een omhelzing met onderzoekende ogen aan. Wat zien we nu eigenlijk? Ik zag dat Kees nog niet veel aangekomen was. Later bleek zo’n kleine vier kilo, net als ik. Kees kon nog geen brood eten bleek bij de lunch, te droog om door te slikken. Ik kan gelukkig weer alles eten, en nog beter…ik próef ook weer alles. Zijn stem was hees. Mijn stem is instabiel. Soms ineens schor, of hij slaat over. Volgens de arts heeft dat met speeksel te maken. Dat kan nog iets beter worden. Kees heeft neuropathie op zijn handen en voeten overgehouden. Ik op mijn linkerduim. Beiden nog heel moe. Hij slaapt elke middag. We delen dezelfde ervaringen en zijn beiden nog steeds onzeker zodra we iets voelen dat anders dan anders is. Gedeelde smart is halve smart.

Het duizelde me van de keuzemogelijkheden. Na grondig onderzoek op internet vond ik een bedrijfje bij ons in Brabant dat luifels naait voor antieke retrobusjes. Onze eenvoudige donkerbruine luifel met twee tentstokken, waar we zelf ooit een losse derde bijgekocht hadden, omdat de luifel anders zo zakte in het midden, begon af te takelen. Deze luifel vonden we - verpakt in een bruin/oranje kussensloop - in één van de kasten toen we onze oude Volkswagenbus zo’n acht jaar geleden kochten. We vonden ook knaloranje zijflappen die aan de luifel gehangen konden worden met linten en strikken. En heel oude bruin/oranje geblokte gordijntjes voor bij het voorraam. Eenvoudig vastgeklipt met haakjes aan de gordijntjes en gaatjes in de bus. Bij elke vondst maakte mijn hart een sprongetje. Zoveel originele jaren ’70 kampeerspullen! We hebben alle kampeerspullen acht jaar lang gebruikt. Zelfs de oude bustent die ook in de bus verstopt lag. Nu was het tijd om de verouderde, krakkemikkige luifel te vervangen. Het elastiek van de gordijntjes had ook geen rek meer. Voor elk nieuwe onderdeel mocht ik kleuren kiezen. Poeh, keuzestress. Tijdens het plaatjes kijken van andere Volkswagenbusjes met luifels en zijflappen vond ik zoveel mogelijkheden! De onderste zestig centimeter van de flappen kun je bijvoorbeeld ook in een andere kleur laten naaien. Tientallen combinaties mogelijk. Het duizelde me gewoon. We konden maar één keer kiezen; wat is de allermooiste kleurcombinatie voor onze bus? De meneer van het  luifel-naai-bedrijf kreeg genoeg van al mijn twijfels. ‘Wat wil je nu precies bestellen?’ kreeg ik op een dag in mijn mailbox als reactie. Ik stelde voor dat we naar het bedrijf zouden komen en dat ik alle stofjes door mijn handen zou laten gaan. Onlangs reden we naar Oss en dat bleek een goede keuze. Met een grote zelfgetekende zwart-wit tekening in mijn tas van de bus met luifel. Nu kon ik de kleurstaaltjes op de tekening naast elkaar leggen. De klosjes gekleurde garen erbij, de franjes voor aan de luifel, de gekleurde ritsen en de kleuren van de plastic spatranden. Mijn lief begon tijdens de autorit vooraf al aan te geven dat hij er geen uren wilde zitten. Ik beloofde er maximaal één uur voor nodig te hebben. Ik heb het gehaald. Alle details samen met de geduldige meneer en mijn lief in vijfenvijftig minuten besloten. Van de resten stof maakt de meneer zelfs een zak voor de tentstokken en een tas voor de luifel. Ik kan niet wachten om alles in het echt te zien!

Daddy's birthday gift, a mud cross!

MODDER
‘To be a champion, I think you have to see the big picture. It's not about winning and losing; it's about every day hard work and about thriving on a challenge. It's about embracing the pain that you'll experience at the end of a race and not being afraid. I think people think too hard and get afraid of a certain challenge.’ 

- Summer Sanders

Even was ik weer zo'n tien jaar terug, op de meest afgelegen plekken in Mexico. Plekken waar een parcours in de ruige natuur uitgezet was waar mijn lief door water, modder en droog zand moest rennen. Ook bij zulke hoge temperaturen als vandaag. Dit keer waren we echter in Limburg, in een dorp niet ver van Venray. Op een heel gewoon sportterrein met voetbalvelden, kleedkamers en een sportkantine. Onze drie meiden hadden vorige maand een origineel cadeau verzonnen voor de verjaardag van hun vader. Deelname aan een heuse mud cross. In Limburg. Elke ronde was vijfenhalve kilometer en die mag meerdere keren afgelegd worden. De sportieve happening had een bijzonder tintje, want ze deden dit keer met z’n vieren mee. De laatste keren in Mexico waren onze dochters nog tienermeisjes. De jongste zelfs nog geeneens een tiener. De afstanden te lang. Ikzelf kon helaas met mijn huidige conditie niet meedoen. Ik werd daarom gebombardeerd tot fotografe en toeschouwer. Een heerlijke taak met het zonnige weer van deze zaterdag. Ik vond het daarentegen toch niet superrelaxt, want ik moest regelmatig bij een obstakel verschijnen om hilarische filmpjes te maken. Een klim over tractorbanden bijvoorbeeld. Waden door een vijver. Of een glijbaan van een groot zeil gemaakt eindigend in een puincontainer tot de rand gevuld met modder. Of een stuk zeil met zeep en water over een dijk naar beneden gedrapeerd waarbij alle deelnemers onderaan gelanceerd werden vanuit een geul zeepwater. Sommige schoten met flinke snelheid uit de geul zoals middelste dochter en sommigen belandden juist met hun gezicht in het zeepwater waarbij er geroepen werd, met twee handen voor het gezicht, dat er zeep in de ogen prikte. Onze oudste dochter bracht mij op dat moment meteen terug naar meer dan twintig jaar geleden. In het grote witte ligbad in onze Amerikaanse badkamer. ‘Mam, er prikt zeep in m’n ogen!’ werd er dan gekermd tijdens het haren wassen. Nu ze het opnieuw riep moest ik meteen een volgende filmpje maken van haar zus dus ik kon niet meteen helpen. Een toeschouwer vond het wel lang duren en schoot intussen te hulp met een droog papieren zakdoekje. 

Toen we in Mexico woonden deed mijn lief zo nu en dan mee met een ware spartanenrace. In 2013 reden we zelfs twee dagen noordwaarts om vlakbij de woestijn bij een zeer uitdagende spartanenrace te zijn. Veel getrainde mannen met ontbloot bovenlijf stonden aan de start. Erg Amerikaans georganiseerd met veel rook en dramatische muziek bij de start en een hoop opjuttend geschreeuw door een megafoon. Veel sporters droegen professioneel een zakje op hun rug met drinken of een riem om hun heup met extra water. Een écht zware race van eenentwintig kilometer en vijfentwintig obstakels. Al vóór de start moesten ze over een houten muur klimmen. Als een obstakel niet lukte moest je je dertig keer opdrukken voor straf. Hij klom lange afstanden door de rotsige bergen. Door een meer waden. Modder. Het was echt een spartaanse wedstrijd. De lopers werd niets ontzien. Mijn goed getrainde eega liep er tien jaar geleden in totaal twee uur en vijfenveertig minuten over die eenentwintig kilometer. Een snelle tijd. Tijdens de race vandaag koos mijn lief voor een tweede ronde en twee van de drie dochters vergezelden hem. Ik had tijdens de tweede ronde een plekje in de schaduw gevonden. Ik dacht al mijn foto’s en filmpjes wel verzameld te hebben, maar toen ik ze bijna weer de dijk af zag glijden rende ik er tóch op het laatste moment maar weer een keer heen. Over een leeg voetbalveld spurde ik op blote voeten en in een lange zomerjurk naar de overkant. ‘Stop!’ roepend zodat ik ze glijdend kon filmen. Zij hoorden alledrie niks door de harde opzwepende muziek door de boxen maar de twee mannen - op een soort strandwachterstoren met een megafoon aan hun mond - hoorden mij wèl. Dus werd ik door ze toegesproken dat door alle boxen op het terrein te horen was. Het tweetal met megafoon maakten er een grappige sketch van. Met mij in de hoofdrol. Ik mocht uiteindelijk onder hun torentje komen staan voor de beste plek om filmpjes van het modderbad te maken. Mijn lief en twee dochters werden met naam en woonplaats omgeroepen en in de schijnwerpers gezet. Dit was zíj́n heuglijke verjaardagscadeau. ‘Moeders zei net dat ze volgend jaar ook mee doet’ klonk het door de speakers. ‘Ennuh…moeders wil graag een knuffel’ zei de grappenmaker ook nog toen ze smerig uit het modderbad klommen. Over het eerste rondje hadden ze anderhalf uur gedaan door de drukte en wachtrijen voor de obstakels. Het tweede rondje in nog geen uurtje. Helemaal bruin besmeurd met modder liepen ze door de finish. Voordat ze de douches en kleedkamers mochten betreden moesten ze zich eerst onderdompelen in een puincontainer gevuld met aangenaam koel water. Ze keken terug op een heerlijke, sportieve middag met elkaar. Vader met zijn drie volwassen dochters. Een onvergetelijk cadeau. 

My temazcal ritual in Mexico | 3rd of July 2015

HEALING
“Our wounds are often the openings into the best and most beautiful part of us.” 

- David Richo

Na een zonnig en mooi ritje langs de rand van het Mastbos mag ik mijn autootje meteen aan de linkerkant van een bossig zijweggetje parkeren. De rest moet ik lopen tot aan het huis. Ik merk dat juist de wandeling naar het huis me al goed doet. Ik kijk uit op open velden omzoomd door bomen. Paarden in de wei. Dan zie ik de entree naast een terrasje dat gevuld wordt met twee uitnodigende stoeltjes met schapenvellen erover gedrapeerd. De deur staat wijd open. Onder een prikbord in de hal liggen visitekaartjes van mijn vriendin die coach is en hier een ruimte huurt. Dan gaat er een deur open en komt er een bekende van mij met haar hoofd om de hoek kijken. Ze is psychologe en wij waren ooit samen hulpmoeder op de Montessorischool van onze dochters. We maken een kort praatje en dan klop ik voorzichtig op de andere deur die al open staat. Om de hoek zie ik de vrouw waar ik een afspraak mee heb. Ik ken haar van vroeger van mijn yogaschool. Ik werd door de yogajuf, die mij niet zo lang geleden thuis een privéles kaakyoga gaf, gewezen op deze therapeute. Ik had haar website toen ook wel bezocht maar was er nog niet aan toe denk ik. Vorige week werd ik toevallig weer op haar gewezen door een andere yogajuf. Zij reist met deze therapeute mee door Europa om healing lessen te geven. De therapeute heeft het erg druk en is veel onderweg zei ook de voicemessage op haar telefoon. Toevallig viel er een afspraak uit en kon ik een paar dagen later terecht. Voorheen gaf ze cranio sacraal therapie waarbij ze zich niet richt op de klachten maar juist op de mens als geheel. Dus de lichamelijke, emotionele en mentale lagen. Het woord cranium betekent schedel. Sacraal komt van sacrum en betekent heiligbeen. Zoals de naam van de therapie al aangeeft ligt de focus dus op alles tussen je kruin en het heiligbeentje. Cranio sacraal therapie gaat er - net als mijn yogadocenten - vanuit dat alle organen, zenuwen, spieren en gewrichten doormiddel van bindweefsel met elkaar verbonden zijn. Deze therapeute is in de leer bij een sjamaan en geeft met die kennis nu diepwerkende energetische behandelingen. Haar intentie is om naar de essentie terug te gaan waar altijd al heelheid was. Volledige ontspannenheid helpt daarbij. Om dat te bereiken gebruikt ze een sjamanendrum. Zodra ik ontspannen op het bedje lig begint ze te drummen om mij heen en over mij heen. Ze fluit ook een beetje. Ik ontspan nog dieper door de trillingen en ga in mijn gedachten terug naar Mexico waar ik ooit een temazcal healing in een authentieke zweethut heb gedaan. 

Vlak voor onze verhuizing terug naar Nederland, juli 2015, deed ik zo’n healing samen met twee expat-vriendinnetjes. Eén uit Japan en één uit Puerto Rico. Het langdurig temazcal ritueel uit de tijd van de Maya’s werd uitgevoerd door een sjamaan. De zweethut stond aan de rand van een meer. We offerden eten aan de goden, moeder aarde en de windrichtingen. We werden gereinigd met rook en een bosje geneeskrachtige kruiden. Het geluid van een sjamanendrum. Zo’n ceremonie stelt je in staat om jezelf op vier niveaus te reinigen: fysiek, mentaal, emotioneel en spiritueel. De lichamelijke reiniging is het eerste niveau. Het lichaam verwijdert in de zweethut gifstoffen doormiddel van zweten. De in het vuur verhitte lavastenen in de hut zorgden daarvoor. In de volgende niveaus vernieuw je je geest doormiddel van rituelen. Wij zongen onder andere. De sjamanendrum, een typische Mexicaanse fluit. Het laatste niveau is je bevrijden, genezen en herboren voelen door het loslaten van belemmerende overtuigingen. Daar kunnen jaren overheen gaan, maar ook na één sessie kun je al bevrijd voelen van enkele negatieve emoties. Ik vond het onverwacht heel emotioneel. Volgens de Maya’s symboliseert de temazcal hut de baarmoeder. Een heel indrukwekkende en onvergetelijke ervaring voor ons alledrie. Nu hier, tussen de oerhollandse weiden, heeft de therapeute de sjamanendrum weg gelegd en raakt ze me soms aan. Soms krijg ik het gevoel dat haar handen vlak boven mij zweven. Soms krijg ik ook het gevoel dat ze me draagt. Een hand onder mijn heiligbeen geschoven en een hand onder mijn nek. Mijn lijf reageert op diverse manieren zoals trillen, kippenvel of juist een heel zwaar gevoel. Op een bepaald moment raakte ze drukpunten onder mijn voeten aan. Ik kreeg daarbij een vreemde ervaring. Het voelde alsof mijn voetzolen nog aangeraakt werden door haar maar ook hoorde ik voetstappen in de ruimte. Ik vroeg me af of er iemand binnen gekomen was? Tegelijkertijd begon de therapeute verder van mij vandaan te drummen. Wie drukt er dan op mijn voeten? Heel rare gewaarwording. Wat zij zelf juist heel bijzonder vond was dat er een pauw plots onder het openstaande raam begon te roepen. Ik dacht eerst dat het een kindje met een toetertje was. Wat op zich al vreemd zou zijn, want het huis ligt erg afgelegen en er waren geen kinderen in de buurt. Na de sessie vertelde ze me dat het een pauw was. Pauwen worden gezien als symbool voor vernieuwing en hergroei. Als symbool voor vernieuwing van het leven en oplettendheid. De ‘ogen’ van een pauw overzien een zeer wijde omgeving en verdrijven boze krachten. Toevalligerwijs waren wij net met vernieuwing bezig. De therapeute wilde mij weer terug laten keren naar het blauwdruk van vóór mijn trauma. Door ontspanning kan het zelfgenezend vermogen optimaal zijn werk doen en voor healing zorgen. Het geluid en de trillingen van haar sjamanendrum creëren de juiste voorwaarden daarvoor. Vertrouwen in de eigen wijsheid van het systeem. Zelfgenezing. Vernieuwing. Hoe toevallig dat een pauw, juist tijdens onze sessie, naar ons toekwam en van zich liet horen. 

Resilient

MOE
‘Wanneer een ouder aan kanker lijdt, raakt dat het hele gezin.’ 

- Harry van de Wiel

Aan de buitenkant is gelukkig steeds minder te zien als aandenken aan mijn zware operatie. De schade aan mijn lichaam wordt minder zichtbaar. Het grote litteken aan de binnenkant van mijn linkerarm van het huidtransplant wordt steeds lichter van kleur. Op die plek is het sowieso niet zo opvallend. Ookal draag ik nu korte mouwtjes. Aan de binnenkant van mijn andere arm zitten ook al vanaf mijn peutertijd littekens. Door het raam van de tuindeur getuimeld en een keer hete koffie (of thee?) over mijn hand en arm gegoten. Nooit heb ik daar een vraag over gehad anders dan tijdens m’n badmintontrainingen. Daar moest ik mijn arm met racket zodanig draaien dat het zichtbaar werd. Bij het mooi herstel van het litteken op mijn hals had ik wat twijfels. Ookal zegt de arts steeds dat ze uiteindelijk in een vouw in mijn hals zal verdwijnen. Twijfels tot afgelopen week toen ik een vrouw op mijn yogaschool sprak die twintig jaar geleden eenzelfde soort operatie heeft ondergaan. Ik zag haar litteken over haar hals niet, of nauwelijks, toen ze het aanwees. Dat geeft mij vertrouwen in de helende kracht van het lichaam. Sowieso zie ik wekelijks het ingekapselde oedeem onder mijn kaaklijn zachter en minder worden. Mijn lichaam werkt nog steeds hard aan de genezing van mijn littekens. Knap lijf. Dat mijn lijf ook hard werkte om het gezond te houden was te zien aan de vier littekens in mijn lymfeklieren. Daar voel ik ontzaglijk veel dankbaarheid voor. De buitenwereld die op de hoogte is van mijn traject ziet mijn opgeknapte lijf en mijn opgeruimde humeur. Mijn conditie en spieren komen terug. Ik fiets weer dagelijks. Afgelopen week was ik bij een yogales van mijn Amerikaanse juf waarmee ik vlak voor mijn diagnose nog geluncht had, maar haar daarna niet meer gezien of op de hoogte gebracht had. Zij, en wat yogi’s uit mijn oude klas, zag ik nu pas weer. Ik kreeg veel lange omhelzingen. Heel lief en warm. Hun ogen zochten wel naar mijn littekens, ze waren immers via via wel op de hoogte gebracht. Deze littekens horen nu bij mij. Bij dit deel van mijn leven. Zij waren vooral erg gelukkig en opgelucht om mij weer lichamelijk gezond terug te zien. 

Psychisch ben ik echter nog niet zo ver. Ik heb de pijn om alle verliezen een tijdlang noodgedwongen moeten parkeren. Er was domweg geen tijd en gelegenheid voor. Ik dácht er nauwelijks aan. De diagnose kwam vorige zomer als een grote klap. Dat doet veel pijn en daarna volgde vrijwel onmiddellijk de drukte van onderzoeken en ingrijpende behandelingen die maandenlang duurden. De bekende rollercoaster. Dat kostte me veel energie, tijd en fysieke ellende. Ik moest alle zeilen bijzetten om de behandelingen te doorstaan en kwam helemaal niet toe aan het echt voelen van de pijn van het verlies. Daar komt nu gelegenheid voor. Gepaard met vermoeidheid. Ik kan nu overrompeld worden door golven van vermoeidheid. Wanneer ik een etentje heb gehad buiten de deur, een gezellige lunch op een terras of een ander leuk avondje uit ben ik de volgende dag gevloerd. Dit ritme is me inmiddels bekend. Dan moet ik lang uitslapen. Nog een middagslaapje. Ik ben dan zó moe dat ik geen boek kan lezen en het moeilijk vind om concentratie voor een gesprek op te brengen. Door die vermoeidheid werken m’n hersenen gewoon minder goed. Ik heb dan bijvoorbeeld moeite met onthouden, met m'n aandacht bij iets houden of met het nemen van beslissingen. Gewoonweg uitgeblust. Het gevolg is meestal emotioneel zijn, huilerig, vergeetachtig, lusteloos. Ik zie een patroon en daar kan ik rekening mee houden. Voldoende tijd nemen om tussendoor te ontspannen. Fijn en lief als de buitenwereld er begrip voor heeft en er rekening mee houdt. Ookal is er steeds minder te zien aan de buitenkant. Ookal ben ik er best goed doorheen gerold. Ontspannen kunnen mijn lief en ik heel goed op de Zeeuwse boerderijcamping waar we dit seizoen al twee zonnige weekends doorgebracht hebben. Aankomend weekend gaan we weer. Marjan maakt altijd een plekje voor ons vrij. We zetten de VW kampeerbus zaterdagochtend op een veldje. Maken ons bed op en sluiten de koelkast aan. We bestellen ons ontbijtje voor de volgende ochtend op de melkboerderij. Dan pakken we onze fietsen en de strandtas en gaan naar het strand. We kiezen er altijd voor om een maaltijd bij een strandpaviljoen te nuttigen. Zo relaxt. We slapen en lezen onder de strandparasol. We maken een strandwandeling met voetjes in het zeewater. We blijven zo lang we maar willen. We hoeven met niemand rekening te houden. Heel senang. We maken altijd tijd voor een overheerlijk Italiaans ijsje op de terugweg naar de boerderij. Op zondag mag de bus de hele dag op de camping blijven staan van Marjan. Lekker veilig en geen parkeerkosten. Afgelopen weekend zelfs met bikini in de warme bus op weg naar huis gestapt. Raampjes wijd open. Zout in ons haar, de zon op onze huid. Ultiem vakantiegevoel. Zó uitgerust. Ik weet zéker dat er verbetering van mijn moeheid mogelijk is. Het is allemaal pas zo kort geleden. Na een jaar is pas de invloed van de behandeling verdwenen. En de moeheid blijft ergens ook in stand door de verwerking van de ziekte. En angst voor de terugkeer ervan. De vrouw op mijn yogaschool die ik deze week sprak had na twintig jaar nog steeds last van die angst. Het is een lang proces. Ik merk wel dat ik uit de patiëntenrol ben gestapt. Wanneer ik nu in m’n uppie stevig door het Erasmus ziekenhuis stap voor nazorg afspraken voel ik me verre van patiënt. Ik loop met een flink tempo de parkeergarage door. Met een veerkrachtige tred de trap weer op. Op die momenten voel ik me krachtig. Een ‘Kijk eens hoe ver ik al gekomen ben’ gevoel.

Celebrating on the rooftops of Rotterdam!

KWART EEUW
“My daughter… She’s like an excellent cut diamond that shines brilliantly from the inside out. She’s admired by many, including me! She exudes joy, love, peace, and excellence. She is phenomenally made!” 

-  Stephanie Lahart

We zitten op rode fluwelen stoelen op het balkonnetje. We kijken onwennig om ons heen. Bewerkte plafonds. Naar beneden. Twee grote piano’s op het podium. We zijn in de grote zaal van het Koninklijk Concertgebouw in Amsterdam. Wereldwijd bekend om zijn akoestiek. Het concertgebouw opende in 1888 de deuren richting de stad Amsterdam. Het valt bijna niet voor te stellen, nu het gebouw midden in de stad staat, maar het concertgebouw was bij de opening omringd door weilanden! Het statige gebouw keek uit op het kort daarvoor geopende Rijksmuseum. Dat is natuurlijk nog steeds zo ookal ligt het Museumplein ertussen. Het Museumplein ontstond in de decennia daaropvolgend toen de wijk Oud-Zuid zich ontwikkelde. Overal in het koninklijke gebouw zijn garderobes bij de toegangsdeuren naar de zaal. Onbewaakt en gratis. Waar vind je dat nog in deze tijd? Alle trappen met dikke bordeauxrode traplopers bekleed. Voor aanvang drink ik met mijn lief een kop thee in de lobby. Lekkere roomboterkoekjes erbij. Tijdens ons etentje vooraf bij een eetcafé op de Overtoom hadden we geen tijd meer voor mijn dessert. De serveerster kwam veel te laat vertellen dat mijn chocolade toetje al uitverkocht was. Deze heerlijke koekjes maakten veel goed. We genoten van mijn verjaardagscadeau voor mijn lief. Een avondje uit naar het Koninklijk Concertgebouw waar wij - gekgenoeg - nooit eerder geweest zijn. De vrolijke mezzosopraan Tania Kross gaf eigenlijk een soort tutorial over opera. Ook een soort stand-up comedy, haar geschiedenis kwam uitgebreid en grappig aan bod. Opgeleukt met prachtige aria’s van haar. Zelfs één in het Papiamento. We kregen een korte uitleg over de bekende opera Carmen. Opera voor beginners. In de pauze werden we weer getrakteerd op drankjes en roomboterkoekjes. Na de pauze werd het steeds leuker. Tania zong Barcelona van Freddie Mercury. Ook een zachte lullaby die ze vroeger voor haar zonen zong. Een toegift natuurlijk. We liepen gearmd door de zwoele avond terug langs het Vondelpark, langs het Leidseplein en over de Overtoom. Het Leidseplein waar mijn lief zo’n dertig jaar terug een zomer werkte bij de AMRObank. Langs het AMRObank filiaal op de Overtoom waar ik werkte - waar Peter Lusse vaste klant was en waar atleet Ben Johnson zijn Canadese dollars omwisselde. Hetzelfde kantoor waar ik ook bedreigd werd met een pistool tegen het glas van mijn loket. Een andere zomer werkte ik bij een veel groter kantoor van de AMRObank, namelijk op het Rembrandtplein. Mijn lief en ik hebben het altijd zo naar ons zin tijdens bezoekjes aan ‘ons’ Amsterdam. We hebben zoveel voetsporen in deze stad liggen. De stad waar we studeerden aan de universiteit, verliefd werden, samenwoonden met ons poesje Chopin in een heerlijke benedenwoning uit 1904 met tuin, waar we ons eerste autootje kochten (een bejaarde Fiat) en met mijn eerste echte baan onze eerste lease-auto voor de deur mochten parkeren. De stad waar we trouwden en waar we weer vandaan verhuisden. Amsterdam heeft een speciaal plekje in ons hart. 

Datzelfde gevoel heeft oudste dochter met haar stad Rotterdam. De stad waar zij studeerde aan de Erasmus, haar eerste baan vond met eerste (lease)auto, ging samenwonen en weer zelfstandig ging wonen. De stad die ze aankomende zomer inruilt voor het wereldse Singapore. We vieren de vijfentwintigste verjaardag van deze dame: een kwart eeuw op deze aardkloot. Een kwart eeuw zijn wij papa en mama. Ik doe erg mijn best er goed bij stil te staan. Misschien voorlopig haar laatste verjaardag dat we met z’n allen samen vieren. Ze is geen meisje meer. Ze heeft zélf het grote expat-avontuur geregeld bij haar bedrijf. Ons heeft ze gevraagd haar deze zomer weg te brengen naar haar nieuwe woonplaats. Dat doen we natuurlijk. Met z’n vijfjes vliegen we voor een maand die kant op en maken we vooraf een geweldige rondreis door het oorspronkelijke Borneo. Door het bijna ondoordringbare binnenland. Een paar keer (propeller)vliegtuigjes als transport en twee keer een klotok, soort woonboot waar wij boven in de openlucht slapen onder klamboe’s en het personeel beneden. Zelfs met een bamboevlot en met brommers rijden we een stukje door het binnenland. We gaan orang-oetans in hun oorspronkelijke leefomgeving zien, honingberen, waterbuffels en vele soorten apen. We slapen onderweg in traditionele houten longhouses op palen. Joe is de Indonesische gids die ons gezin een week lang mee op sleeptouw neemt door de jungle, om twee rivieren te doorwaden en bergen op te klimmen voor een magnifiek uitzicht. Op het einde verblijven we een week op een bounty eiland in twee houten huisjes aan het strand. Wanneer je daar gaat zwemmen, drijven er gemakkelijk twintig zeeschildpadden om je heen. Oudste dochter heeft als gevolg van haar emigreerbeslissing mij deze reis laten organiseren. Het zal heel bijzonder en onvergetelijk worden. Daarna laten we haar achter in Azië. We gaven haar bij geboorte als tweede naam Donelle dat wereldheerser betekent. Een naam die helemaal bij haar past. We vieren deze verjaardag op het dak van Rotterdam. Heel toepasselijk. Een Rotterdams dak dat op haar verjaardag opengesteld is voor publiek. Wanneer we vervolgens samen gaan eten in een restaurant zit er een groep jonge leraren naast onze tafel. Zodra ze door hebben dat we een verjaardag vieren zingen ze hard voor onze dochter, het hele restaurant sluit aan. Zo feestelijk sluiten we haar verjaardag af. 

Great beach in Zeeland!

ZO KLEIN EN VRIJ!
“After all, the best part of a holiday is perhaps not so much to be resting yourself, as to see all the other fellows busy working.” 

- Kenneth Grahame

Ineens viel het me op. Alles wat die Amsterdammers in het groot hadden, hadden wij in het klein. Net Calimero. "Zij zijn groot en ik is klein, en da's niet eerlijk.” Mijn lief en ik zaten in het late zonnetje te barbecuen aan ons klaptafeltje in het gras met een gezellig retro paars tafelkleedje erop. Twee redelijk nieuwe comfortabele zitstoelen van de Decathlon erbij. Helemaal tevree. Ik keek vanuit mijn stoeltje uit op twee grote witte, luxe caravans aan de andere kant van het veldje met grote voortenten eraan. De twee bevriende echtparen van de caravans hadden hun grote eettafel ertussen gezet. Ze hadden vier grote bijpassende tuinstoelen erbij met luxe hoofdkussens en verstelbare rugleuning enzo. Het verschil met onze campinguitrusting was lachwekkend. Zij zijn groot en ik ben klein… Ik keek naar ons antieke, door de tijd versleten, retro bruine luifeltje. Al bijna vijftig jaar zijn werk gedaan. Het rubber om hem aan de Volkswagenbus te schuiven was op meerdere plekken gescheurd. Lekjes in het doek die door de jaren heen ontstaan waren hadden we provisorisch met liefde en ducktape dichtgeplakt en nooit meer naar omgekeken. Het werkte immers prima tot nu toe en dus vergaten we het weer. Het contrast met hun uitschuifbare - op licht aluminium stangen gedragen - omvangrijke luifel kon niet groter zijn. Terwijl onze garnaaltjes die avond op de kleine oranje barbecue rustig lagen te garen, stond hun airfryer in de voortent gevuld met frikadellen en patatten. De twee forse Amsterdammers hadden overigens bijna alles identiek. Hun witte caravan’s met luifel dus, hun zwarte auto’s met fancy wieldoppen, hun kleding, kalende hoofden, dikke bierbuiken, beiden tattoo’s en zelfs hun vrouwen leken identiek. Zussen of zelfs tweeling schatte ik in. De vrouwen droegen hun geblondeerde haar op dezelfde manier opgetist en opgestoken. Ze droegen dezelfde panterprint leggings, hadden hetzelfde mandje voor de afwas en hadden dezelfde lichtblauwe fietsen. Beiden kleine tattoo’s in hun nek en een piercing in hun neus. Reuze aardige mensen trouwens. Heel behulpzaam ook. Ik kijk naar hun identieke robuuste, brede opstap voor de deur van hun caravans. Heel wat groter en luxer dan ons kleine inklapbare krukje voor de schuifdeur van de grijze VW bus. Tussen hun kolossale caravans staan vier heel degelijke, elektrische fietsen op hun stevige standaard geparkeerd. Ik vermoed dat ze thuis in Almere dezelfde fietsen gebruiken. Achter mijn stoel staat een heel klein half verroest vouwfietsje op een wankel standaardje. Wanneer hij omvalt ligt de ketting eraf weten we. Het verschil met de fietsen aan de overkant van het kampeerveldje kan niet groter zijn. Ik lach erom. Vanmiddag toen we van het strand kwamen en een Italiaans ijsje wilden halen liep de achterband van het fietsje van mijn lief in één zucht leeg. We zaten er eigenlijk op te wachten, op die klapband. Feitelijk was het mijn fietsje. Op de stoep met een ijsje in ons hand namen we een rigoreuze beslissing. We lieten dat verroeste ding, met verlepte buitenband achter bij een gesloten fietsenmaker in het dorp. Mijn lief ging lopend op z’n slippers zes kilometer terug naar de camping. Ik in m’n uppie met de strandtas aan het stuur op het andere fietsje alvast vooruit. Ik kwam Danny Vera tegen op zijn fiets, kindje voorop in een zitje. Ik lachte naar hem. Z’n haar in het vet, rood rock&roll jasje aan. Hij zei me vrolijk gedag. Ik groette terug. Ik weet dat hij in Middelburg woont waar onze dochter ook drie jaar studeerde. Toen hebben we hem helaas nooit ontmoet. Ook mijn lief herkende hem later toen Danny hem weer tegemoet fietste. 

De dag ervoor hadden we een platte band van de andere vouwfiets net toen we naar het strand wilden.  In Middelburg haalde mijn lief zo’n banden-plak-doosje. We hadden twee Simson doosjes mee maar toch misten we een tubetje lijm. We bleven heel relaxt. We waren samen. Geen haast. De stevige fietsen van onze overburen op de camping vergeleken met die gammele van ons waren wel een eyeopener. Ik heb inmiddels al gekeken naar de aanschaf van twee nieuwe moderne vouwfietsen. De Amsterdamse overbuurman vroeg nieuwsgierig op zaterdagochtend bij onze aankomst op de camping of hij bij ons binnen mocht kijken. ‘Goh, mis je dan niet de ruimte van zo’n moderne camper?’ vroeg hij op z’n ras Amsterdams. Wij vinden juist zo’n oud busje veel charme hebben reageerde ik. ‘Maar mis je geen toilet of een keuken dan?’ probeerde hij nog. Hij kon zich duidelijk niet voorstellen wat wij in onze plezierige hippiebus zagen. Uiteraard kregen we meer aanloop voor ons romantische kampeerbusje op de camping. Die stroom aandacht lijkt nooit op te drogen. Op Tweede Pinksterdag waren we na ons ontbijt in een mum van een tijd klaar met afwassen en de bus inpakken. We vertrokken naar Zoutelande, parkeerden onze bus daar en maakten er nog een leuke tijd van op het strand. De Amsterdammers konden hun caravans natuurlijk nergens kwijt en reisden na lang opruimen terug naar Almere. Juist om díe vrijheid houd ik zo van ons compacte Volkswagenbusje. Karma haalde ons trouwens wel in. Eind van de middag, op weg naar huis, stopte mijn lief de bus even bij een benzinestation. Hij was rozig. Een rondje om de auto en toen wilde hij ‘m starten…de motor deed niks. We belden de ANWB en moesten een uurtje wachten bij LaPLace langs de snelweg. Mijn lief liep ondertussen zelf even terug naar de bus om nog eens te starten. Ons busje liet ons niet in de steek! Zonder problemen konden we het laatste stukje doorrijden naar Breda. 

Jazz festival 2023

FUNKY JAZZ
'Jazz is smooth and cool. Jazz is rage. Jazz flows like water. Jazz never seems to begin or end. Jazz isn't methodical, but jazz isn't messy either. Jazz is a conversation, a give and take. Jazz is the connection and communication between musicians. Jazz is abandon.'

- Nat Wolff

Het was een kort weekje met een mijlpaaltje voor mij. Ik ben voor het eerst alleen naar het Erasmus ziekenhuis gereden om alleen naar een afspraak te gaan. Altijd reed mijn lief of middelste dochter. Nooit alleen. Een enkele keer gingen we zelfs met het hele gezin. Mijn steun en toeverlaat. Ik gebruik echter geen pijnstilling meer, mag weer autorijden en de afspraken gaan de laatste tijd alleen om nazorg. Ik kan het best alleen. Na dit mijlpaaltje begon er een lang weekend. Een muzikaal weekend. Het grootste en oudste jazz festival in Europa wordt al meer dan vijftig jaar in Breda georganiseerd. Deze editie treffen we het wederom met het lenteweer. Het festival duurt altijd vier dagen. Startend op Hemelvaartsdag. Wij brengen dit jaar één bezoek. We gaan samen met een vriendenstel. Ik heb zin om te dansen. Wat te eten op straat. Een terrasje te pakken. Genieten van de opzwepende muziek. Leuk gezelschap. En ik geniet ervan om naar de muzikanten te kijken die geconcentreerd blazen op hun trompet of klarinet. Te kijken naar een temperamentvolle drummer. Lekker op de fiets. We kunnen dus flexibel ten alle tijde naar huis. Ik hoop dat ik niet te snel moe word, maar dat ik lekker opgeladen word door de vibe. Die zonnige zaterdagmiddag slenteren we door het volgestroomde stadshart waar zo’n twintigtal podia verspreid staan op volle pleinen. Op het Spanjaardsgat is een drijvend ponton geplaatst. Heel romantisch naast het kasteel. Wanneer we er aan komen is daar een goed concert gaande met de zanger die tijdens The Voice senior met zijn rauwe stem bijna de jury omver blies uit hun draaiende stoelen. Tollak Ollestad uit Alaska laat tijdens dit concert zijn indrukwekkende vaardigheden op de mondharmonica en toetsenbord zien. Ik houd van mondharmonica. Hij laat zijn ruige stem bewonderen wanneer hij naadloos jazz, blues, rock en pop in zijn composities combineert. Twee solisten staan erbij, onaangekondigd. Samen op het podium. Een saxofonist. En een trompettist die een Grammy gewonnen heeft voor zijn muziek. Volgens mij stapten ze onvoorbereid samen het podium op. Magisch samenspel en solo’s. Wij genieten op het vlot, bewegen mee op de beat. 

Al vroeg in de avond trapt Satchmocracy de avond af op de Grote Markt. De muziek van Louis Armstrong (1901-1971) wordt met respect nieuw leven ingeblazen door maar liefst acht Franse jazz muzikanten. Tijdens een deel van dit concert hebben we een plekje op een nog steeds zonnig terras weten te bemachtigen. Ik vind het echt genieten. Zittend met een drankje naast mijn vriendin, een bitterbal erbij, kijken naar een senioren echtpaar die beiden opstaan van hun stoel om een dansje te wagen. Zij met een rode roos in haar haar en een zwierige jurk. Hij een bakkerspet, net als mijn lief. Wanneer ze weer gaan zitten krijgen ze een applausje van het volle terras. Later zijn we opgestaan om nog even te kijken bij het podium, en nog later bij een salsa/bachata band op een ander plein. Veel te druk daar dus zijn we doorgelopen naar het statige Nassau hotel. In een oude kapel met geweldige glas-in-lood ramen en een hoog rondvormige plafond kunnen we zo binnenlopen. De band Along Comes Mary - met Belgische zangeres - zorgt voor een avond vol nostalgische, dansbare muziek. We worden verrast door Cesar Zuiderwijk op het podium, vijftig jaar de drummer van de Golden Earring geweest. Hij stond daar stilletjes in de achtergrond met een tamboerijn in zijn hand. Jazz bezorgde ons zoals elk jaar een heerlijke middag en avond. Wat overblijft als herinnering is een doos met jonge plantjes die ik de volgende ochtend weer in de achtertuin terug vind. Onze vrienden van het jazzy uitgaan zaaien en kweken zelf plantjes. Ik kreeg een kartonnen doosje met XL zonnebloemen, cherrytomaatjes, basilicum, stokrozen en ieniemienie petunia plantjes cadeau. Ze hebben nu nog wat extra zorg nodig maar straks mogen ze in de koude grond. Blij mee!

Fleemarket on a sunny Mother's Day!

DROMEN IN DE TUIN
“Gardens have the magic to heal. When one is grieving, nature’s smile is a tender place to be.” 

- Donna Goddard

Toch is het genieten in de lente met de tuindeur open in de achterkamer. Tijdens een fikse hoosbui. Het geluid. De achtertuin die ineens knalgroen oplicht van de vochtige frisheid en het verse groen. De geur. Tuurlijk, in de lente kijken we verwachtingsvol uit naar zonneschijn. Verwarmende zonnestralen. Ik geniet daar ook volop van. Met een boek of een tijdschrift in de tuin lezen. Onverwachts je lunch aan de tuintafel kunnen opeten. De enkele avonden, de afgelopen tijd, dat we als gezin aan de tuintafel konden avondeten. Genieten. De vogels die zingen als je wakker wordt. Misschien komt het omdat wij onlangs ons portie zonneschijn al ruimschoots op het Kaapverdische eiland gehad hebben, want ik kan ook genieten van die fikse buien van de laatste tijd. Zo vult de regenton ook weer lekker. Ik heb de kamerplanten buiten gezet voor een frisse douche. Laatst hadden we de keukendeur nog wijd openstaan tijdens de schemer en de onverwachts hevige regenbui. Middelste dochter ontdekte tot haar schrik ineens een grote pad op de keukenvloer. Elk voorjaar hebben wij paddentrek naar onze tuin. Vroeger was er een vijver in onze tuin gelegen. De padden blijven jaarlijks terugkeren naar dit plekje. Dat weten wij omdat de katten tijdens die weken in de avond nauwelijks binnen te lokken zijn. Ze vinden het schouwspel van springende en kruipende padden over het grasveld en het ritselen van die beestjes tussen de planten ge-wél-dig. Ik vind met aandacht kijken in de tuin - luisteren, voelen en ruiken - leuk. De kersen-, pruimen- en perenboom checken. Zelf kijken hoe het ervoor staat met het weer. Gewoon in een tuinstoel voor me uit staren. Onze katten komen er dan altijd loom bij liggen. Laatst ben ik naar het tuincentrum geweest om weer wat planten aan te vullen. Mos uit het grasveld geplukt en graszaad gezaaid. Gras nog even kort gemaaid toen het veldje eindelijk eens droog genoeg was om te maaien. Ik vind in de tuin werken leuk. Ik heb er nu ook alle tijd voor. Overdag. Doordeweeks. Afgelopen week vielen in één nacht alle velletjes en gele bolletjes bloesem uit de oude beukenboom. Het nieuwe felgroene blad aan de boom explodeerde en onze oprit lag ineens helemaal vol met die velletjes en bloesembolletjes. Ik heb dan spontaan de mogelijkheid om voor de volgende nieuwe regenbui de boel op te vegen en te verzamelen in de groenbak. Ze waaien door alle kieren, slaapkamerramen en de voordeur het huis in. Die velletjes en bolletjes verstoppen ook het grondrooster in de oprit waardoor er een meterslange regenplas kan ontstaan. De bedoeling van dat rooster is juist dat al het hemelwater het slootje aan de rand van onze voortuin, instroomt. Ook vind ik het fijn om al het verdroogde, uitgevallen beukenblad van afgelopen winter bij elkaar te harken en in de groenbak te proppen. Ineens blijkt daaronder nieuw groen leven te groeien dat licht nodig heeft. Een tuin hebben kun je zien als een metafoor voor het leven. Dromen, snoeien, planten, mislukken, aandacht geven; tuinieren is leven. Ik zie onze voor- en achtertuin, zo’n groen plekje vlakbij je huis, als een cadeau. Toen wij een paar jaar terug de voortuin opnieuw aanlegden ben ik een tuinboekje begonnen. Alle kaartjes van de aangekochte planten heb ik erin geplakt zodat ik de onderhoudsadviezen niet zou vergeten. Wanneer snoei je een lavendel, lavendelplanten houden van kalk in de grond. Snoeiadvies van onze fruitbomen. Ik kan alles terugvinden. Ik ben nu tevreden met de tuin zoals ie is. Ik ben trots op de enorme, dieprode klimroos uit mijn moeder’s tuin langs de zijkant van ons huis. De jasmijn die over de oude draagbalk van de schommel gaat groeien. De vijgenboom in de hoek van de achtertuin die enorme vijgenoogst geeft. Het oude Boeddha beeld midden in de voortuin die een oase van rust voorstelt. Ik ben het allergelukkigst wanneer het slootje aan de voorkant helemaal vol regenwater gestroomd is. Hij staat meestal droog. Ik droom eigenlijk alleen nog van een bamboe pergola boven onze tuintafel. Een luifel aan de achterkant van ons huis past niet door de grootte van de dakplataan. Die boom staat in de weg maar gaan we niet weghalen. Hij geeft onze tuin juist natuurlijke schaduw en karakter. Zo’n pergola geeft me een fijn tropisch gevoel. Vooral met een strodak, maar met een tentdoek zou ik ook al tevreden zijn. Tijdens een zomerse regenbui écht buiten kunnen zitten en natuurlijk ook als beschutting voor de zon. Uiteindelijk is tuinieren een kwestie van aandacht, durf en vertrouwen. En dromen.

Afgelopen zondag was de traditionele vrijmarkt in ons dorp weer. Geen dorpse markt meer, inmiddels uitgegroeid tot een bekend fenomeen met zo’n veertigduizend bezoekers. Het valt heel vaak op Moederdag zoals dit jaar. Ik werd deze zondag verrast met een groots gedekte ontbijttafel beneden, want inmiddels passen we niet meer op het grote bed. Lange lijven van de meiden en vriendje van jongste dochter - die ook alweer twee jaar bij ons gezin hoort - geen plek voor een kruimelig ontbijt. Later die ochtend togen wij op ons gemakkie naar de markt. Altijd schijnt de zon tijdens de jaarmarkt. De straten stroomden vol. Meiden slenterden nog kooplustig door. Mijn lief en ik liepen naar huis. Mijn beenspieren kunnen nog niet zo lang. Mijn lief sleepte de aankopen van dochters mee. In mijn hand een tasje met twee cherrytomaatplantjes voor mijn kruidentuin tafel en een lathyrus voor tegen de voet van de dakplataan. Tevreden met mijn aankoopjes plofte ik, na een kop verse groentesoep, op een ligstoel met mijn boek om niet veel later m’n ogen vermoeid dicht te laten vallen. Dromen in de tuin.

Spending the weekend with our girls in Utrecht!

WOORDEN VINDEN
‘Living in that state of fear, you are always on the edge, a little nervous, confused. You don’t want it to come back. You want to see your children grow up, get married and be happy.’

- Stanley Tucci

Af en toe kan ik gewoon niet geloven dat ik zo erg ziek ben geweest. Het was een korte en misschien daardoor extra heftige periode dat nu acht maanden duurt. Sinds drie maanden heb ik geen dagelijkse behandelingen in het ziekenhuis meer. Wel veel nazorg. Ik kan vaak de adequate woorden niet vinden om mijn proces juist te beschrijven. Ik vergeet dingen die gebeurd zijn. Vooral in die twee weken dat ik in het ziekenhuis verbleef en veel traumatische ervaringen had. Zoveel dat ze kennelijk niet kunnen blijven hangen. Ik schreef alles in een dagboek. Toen ik uit de operatie kwam vroeg ik mijn lief alles bij te houden zodat ik het terug zou kunnen lezen. Dat heb ik nog steeds niet gedaan. Het is veel. Veel om te verwerken. Veel emoties en verdriet. Afgelopen week had ik twee vriendinnetjes op bezoek en ik merk dat wanneer we samen terug kijken op mijn behandelingen dat ik dingen gewoon vergeet. Ik kan het niet meer in detail beschrijven. Ik had recent mijn allerlaatste gesprek met de psycholoog uit het ziekenhuis die destijds door een zaalarts erbij gehaald was omdat ik inmiddels zoveel tegenslagen had gehad dat hij dit nodig vond. Psycholoog Wendy zat voor mijn gevoel dagelijks aan mijn ziekenhuisbed om mij te steunen. Ik schreef met steekwoorden mijn verdriet en frustraties met een stift in mijn schetsboek (die ik nog steeds bewaar). Zij sprak uit zoals ik me voelde en werkte daarmee. Deze week kwam ik er achter dat ze helemaal niet elke dag aan mijn bed zat, zo voelde het echter wel. Wendy vond het goed om te zien dat ik tijdens mijn traject de kracht bleef houden om te blijven ontvangen. Dat ik toegankelijk bleef voor mijn omgeving en dat ik het toeliet dat een ander van betekenis mocht zijn. Ze concludeerde dat mijn lief en ik, en ook wij als gezin, het goed gedaan hebben. Veerkracht getoond. Ik ben er trots op dat we deze klus met elkaar hebben geklaard. Dat ik er weer sta. Ik ben inmiddels weer begonnen met mijn live yoga groepslessen. Ik werd voor mijn eerste les opgewacht met een bosje bloemen. Nu nog steeds veel knuffels en blijde gezichten. Juffen die mijn energie voelen in de les en er door geraakt worden. Een kaartje met lieve woorden. Heel erg lief. Toch schieten woorden te kort wanneer ik moet uitleggen hoe het met me gegaan is. Iemand die perfect het gevecht tegen de sonde, het diepe zwarte gat waar je doorheen gaat, de lust om te eten verliezen - terwijl eten zo troostend kan zijn - en zo’n groot deel van je gewicht verliezen dat de artsen zich zorgen om je maken, zeer goed kan verwoorden is acteur Stanley Tucci. Van de week zag ik een interview met hem. Hij heeft vrijwel hetzelfde doorgemaakt als ik. Om te beginnen liep hij ook net als ik al ruim twee jaar met pijn in zijn mond voordat de diagnose kwam.  Ik onderging voor de behandeling nog een zeer zware operatie, hij was niet te opereren. Daarna kregen we dezelfde behandeling. Hem erover horen praten in precies de juiste woorden gaf me zoveel troost. De herkenning! Mijn mond die helemaal vol pijnlijke wonden en ontstekingen zat, de moeite met slikken. Het gevecht dat je verliest tegen de sondevoeding. Haarverlies. Stanley beschrijft dat je je zo ziek voelt dat je hoofd gewoon niet meer werkt. Ik kon tijdens de donkerste perioden niet meer relativeren, of het einde van de tunnel zien. Alleen maar verdriet en intense moeheid voelen. Niet dat ik dacht dat ik er dood aan zou gaan, dat heb ik nooit gedacht. Meer zó beroerd en moe voelen dat je gewoon niet meer kunt - zó zwak. Ik kan het mezelf al bijna niet meer voorstellen. Laat staan een ander die er niet bij was, die het van mijn verhalen moet hebben. Stanley Tucci verwoordt het zo goed dat veel details weer levend terugkwamen. Het moment dat ik weer ging proeven bijvoorbeeld. Mijn lief die bij elke voorbereidde maaltijd mij vragend en hoopvol aankeek of ik er iets van proefde. Aanmoedigingen en de liefde van mijn directe omgeving hebben mij er doorheen gesleept. Ookal gaat eten nog steeds langzaam door te weinig speeksel en aan één kant kauwen. Ookal heb ik zenuwpijn op mijn duim aan de kant van de geopereerde arm, ookal heb ik regelmatig oedeemtherapie en pleisters in mijn hals en ookal heb ik een wekelijkse fluoridehap vanwege te weinig speeksel dat cariës kan veroorzaken. Ookal ben ik vaak hees en ookal is de wand van mijn keelholte verdikt door littekens wegens de bestralingen waardoor de doorgang vernauwd is en ik ’s nachts oncharmant snurk liggend op m’n rug. Tóch elke dag een klein stapje vooruit. Zoals ik deze week tot mijn grote blijdschap zag dat er echt al bijna twee centimeter haar op mijn achterhoofd groeit. Mijn lichaam doet wat het moet doen. Zo dankbaar.

Voor mijn verjaardag had ik van mijn lief een weekendje winkelen in een vreemde stad gekregen. Samen met onze drie dochters. Hij bood aan als taxi te fungeren dat weekend. Afgelopen weekend hadden we een leuk hotel in Utrecht en bracht mijn lief ons zoals beloofd naar het centrum. Onderweg haalde hij uit het handschoenenkastje vier dik gevulde enveloppen voor ons. Na het uitstappen openden we de enveloppen. Hij stond te genieten van onze enthousiaste reacties. Hij dropte daarna onze bagage in het hotel. Ideaal. Ideaal weertje ook. In de avond dineerden we op straat bij een Vietnamees restaurant. Zwemmen. Sauna. Uitgebreid ontbijten in het hotel. Alsof we de zaterdag nog niet genoeg geshopt hadden hebben we zondagmiddag de laatste restanten van ons tegoed verbrast. Bagage werd weer opgepikt en wijzelf eind van de middag ook. Een onvergetelijk meidenweekend. Een gul cadeau.

Tourist in our homeland!

MENEER SOOF
‘Als de eindigheid, de sterfelijkheid zich zo duidelijk laat voelen, is er veel puurheid. Dan kun je de essentie voelen. Dat we van elkaar houden. Liefde. Dat dat alles is. Dat het nooit om iets anders heeft gedraaid.’

- Joost Frank

Onze oudste dochter vroeg of wij een weekend op een konijn wilden passen. Dat leek ons wel een keer leuk. Omgekeerde wereld. Wij doen dit soort ruiling met gesloten portemonnee al sinds we naar Spanje verhuisden. Inmiddels zestien jaar geleden. Een gratis logeer- of vakantieadres ruilen tegen een gratis dieren- en tuinoppas. Elke zomer hadden we daar iemand uit Nederland in ons huis die met veel plezier op onze katten en tuin paste terwijl wij door Noord-Spanje, Portugal of Marokko reisden. Heel leuk initiatief. Hier in Nederland doen we het ook elke zomer. Zo hoeven de katten niet wekenlang te verkassen naar een dierenasiel. De oppas heeft een fijne tijd in en rondom Breda. Zo kwam het dat mijn lief en ik een weekendje in Den Haag doorbrachten als konijnenoppas. Samen met meneer Soof, het konijn van een vriendin van dochterlief. Soof was de naam bedoeld voor een vrouwtjeskonijn. Later bleek Soof een heer. Meneer Soof loopt meestal vrij rond leerden wij. Hij slaapt eigenlijk alleen maar in z’n kooi óf hij is daar wanneer hij alleen achterblijft in het appartement. Na aankomst in Den Haag zwaaiden we dochterlief en vriendin uit. Ze gingen een weekend naar Leeuwarden. Wij drinken een kop thee met meneer Soof en hij voelt zich meteen senang bij ons. Hij zit op de rugleuning van de zitbank achter ons hoofd, loopt over ons heen of zit tegen ons aan. Wanneer we vertrekken voor een bezoek aan de oudste Japanse tuin van Nederland - die deze dag voor het eerst dit seizoen geopend is! - lokken we hem met konijnensnoepjes in zijn kooi. De lentezon schijnt als verrassing volop en we genieten van de historische tuin. Ooit aangelegd in 1910. In de tuin zijn prachtige en zeldzame bomen en planten te zien. De Japanse tuin is heel kwetsbaar. Daarom is hij ook slechts een korte periode per jaar geopend voor publiek. Per schip had de eigenaresse vlak na de eeuwwisseling reizen gemaakt naar Japan. Zij had daarbij enkele lantaarns, een watervat, beeldjes, bruggetjes en het paviljoen naar Den Haag laten verschepen. Het rood van de bruggetjes staat trouwens symbool voor vreugde, en rood weert ook boze geesten af. Kronkelige paden zorgen ervoor dat je je zen gaat voelen. Uitbundig bloeiende kersenbomen. Door de zachte moslaag heeft de Japanse tuin een heel eigen sfeer. Na het bezoek lunchen we op het zonnige terras van de theeschenkerij in park Clingendael waar ook de Japanse tuin gelegen is. Zo fijn dat zulke uitstapjes voor ons weer mogelijk zijn. Ik krijg er steeds meer energie voor en ik kan weer redelijk normaal eten. Smaak is helemaal terug. Ik kauw alleen aan één kant waardoor ik langzaam eet.

Vervolgens pakken we de tram naar de binnenstad. Ik ben ooit als klein kind in hartje Den Haag geweest met mijn tante en nichtjes toen ik daar vroeger logeerde tijdens schoolvakanties. Een bezoek aan de chique Bijenkorf, die er nu - veertig jaar later - nóg is. Ik ben verbaasd over de vele gezellige pleinen gevuld met zonnige terrassen. De vele winkelstraten. We kopen een ijsje en leunen op traptreden tegen één van de bekendste standbeelden van Den Haag aan. Een standbeeld van Johan de Witt die er mede door zijn handelsgeest voor zorgde dat Nederland zo rijk werd. Op 4 augustus 1672 bood hij zijn ontslag aan. Hij werd door een woedende menigte tegelijkertijd met zijn broer vermoord. Hun lijken werd ontkleed en verminkt (onder andere gecastreerd) en op hun kop opgehangen. Mijn lief en ik vallen er allebei vermoeid tegenaan in slaap. Dat geslenter maakt me erg vermoeid en het zonnetje rozig. De zonnestralen waren niet voorspeld, wat een welkom cadeau! Op de terugweg kopen we bij een Poké Bowl bar ons avondeten en pakken het trammetje terug. We dineren thuis met meneer Soof. Na een rustig ontbijt met de krant, de volgende dag, ruimen we het appartement op, gooien het beddengoed in de wasmachine, voeden het konijn en vertrekken eind van de ochtend naar Kijkduin. Slechts tien minuutjes van het huis vandaan. Onverwachts breekt ook op deze dag de zon door. Het strand stroomt vol met gezinnen op een stranddoek en wandelaars langs het water. Een enkele durfal stapt de zee in. Na een wandeling ploffen we uitgestrekt op onze uitgespreide jassen en doen onze ogen dicht. Verrukkelijk. Na een tweede stuk wandelen, op blote voeten, lunchen we bij een paviljoen. Eind van de middag rijden we opgeladen, en tegelijkertijd moe, van zo’n heerlijk weekend en dankbaar dat het weer kan, terug naar Breda.