Zoet gevoel van heimwee

Alle sprookjes hebben dit met elkaar gemeen, dat zij zich bezighouden met het verlangen en niet met de vervulling.
-Godfried Bomans

Oudste dochter en ik gingen saampjes op een winterse, grijze doordeweekse middag naar de bioscoop. We schaamden ons er niet voor om voor de vertederende familiefilm Coco te kiezen. Tenslotte wordt de film omschreven als één groot muzikaal en kleurrijk spektakel, dat families uit alle generaties met elkaar verbindt. Wat ons tweetjes voornamelijk verbond om naar deze Disneyfilm te gaan waren natuurlijk onze jaren die we in Mexico gewoond hebben. De film is net zo bont en kleurrijk als het échte Mexico. En Mexico is in het bijzonder zo kleurrijk op 1 en 2 november als het spirituele feest Día de los Muertos gevierd wordt. Hoe families door de tijden heen verbonden blijven met elkaar door herinneringen. Precies waar de speelfilm over gaat. Wij hebben het genoegen gehad om deze traditie driemaal op een rij mee te mogen vieren op de panteón, de begraafplaats. De viering van de reünie met hun overleden familieleden is zo feestelijk en hartstochtelijk. De eerste keer dat ik nieuwsgierig werd naar deze viering was vanwege alle oranje bloemen die plotseling overal op straat te koop waren, het brood en snoep van de doden dat in de supermarkt lag en de inspirerende verhalen van Mexicanen in mijn nabije omgeving. Ik besloot van deze bijzondere twee dagen mijn thema te maken voor één van mijn examenopdrachten die ik nog moest maken voor mijn fotografieopleiding in Nederland.

Zodoende stond ik op de ochtend van mijn eerste Día de los Muertos op de panteón van mijn stad met families te praten die hun dierbaren offers brachten, hun graven met verlepte bloemen in een oud blik versierden en bij elkaar kwamen om de doden te herinneren. Ik luisterde naar de uitleg over hoe dat proces in elkaar steekt, zag hoe jongens hun diensten aanboden om de kruizen opnieuw te beschilderen, hoe er gebeden en gezongen werd. Ik werd zelfs bij naam op de begraafplaats geroepen om deel uit te maken van hun gebeden. De volgende dag nam ik mijn gezin mee naar de begraafplaats en zagen we muziekgroepen op de graven vrolijke muziek spelen. Familie er dansend, met een bier in de hand of een sigaret in de mond, omheen. Met gebaren vroeg ik, wijzend op mijn camera, of ik foto’s mocht maken. Ik was welkom om dichterbij te komen. Een ander jaar gingen we naar een klein dorpje in de bergen waar een spoor van oranje bloemblaadjes – net als in de film Coco - de weg voor de zielen naar de voordeur van de oude huisjes leidde. Wijwater en wierook werden er overheen gesprenkeld. Sommige huizen openden hun deuren voor ons om hun prachtige ofrenda’s te laten zien. Met toewijding gevuld met foto’s van familieleden die dat laatste jaar overleden waren. Daaromheen brood, bier, en andere etenswaren waar de geliefden van hielden. Precies zoals het in de animatiefilm ook te zien is bij de familie van Miguel en zijn seniele overgrootmoeder Coco. Dochterlief en ik herkenden alle kleine details die belangrijk zijn bij deze viering. Ik heb tijdens de film wel wat traantjes gelaten om het gemis van juist dit soort mooie culturele pareltjes, waar wij altijd welkom waren om het mee te vieren en vragen te stellen. Om de Spaanse filmmuziek die me onderhand zo vertrouwd is geworden. Ik zie ons weer door de blubber tussen de graven door lopen, omdat iedereen uit dezelfde waterbron zijn water haalde en de begraafplaatsen geen verharde paden hebben. Of dat we op een eenzaam paard stuitten op de kleine begraafplaats, omdat een man met sombrero de graven van zijn naverwanten bezocht. Ik zie de oudjes voor me, gearmd met een rieten mandje vol kaarsen om na zonsondergang op het graf aan te steken. De vrouw natuurlijk met lange grijze vlechten op haar rug en een bontgekleurd keukenschort om. Ook herinneren dochterlief en ik ons de herdenkingsoptochten in het donker met de verkleedde Caterina - de elegant geklede dame van de dood - en de vele jongelui die als skelet verkleed gaan. Of het hilarische moment dat toen de bel luidde in een klein dorpje overal tegelijk de oude, afgebladderde deuren open gingen en ik overal tegelijk een foto wilde nemen met als gevolg dat ik als een kip zonder kop door het straatje heen en weer rende. Het zijn nu allemaal warme, ontroerende herinneringen. De film wekte het zoete gevoel van heimwee op. Ook een gevoel van dankbaarheid dat wij hier bijzonder genoeg deelgenoot van mochten zijn.