Our three lovely cats each morning on the bed!

SCHOOLPLEINMOEDERS
‘The best mirror is an old friend.’ 

- George Herbert

Het begon al een tijdje op te vallen dat de waterbakjes van de katten snel leeg raakten. We hebben drie katten dus wie van de drie drinkt er ineens zoveel? En plast er ook ineens zoveel? Een kat had in het ligbad geplast omdat er waarschijnlijk te weinig tijd was bij hoge nood om naar beneden te rennen. Zo ook in een lege wasmand. Op een nacht zag ik onze gestreepte oude poes van zestien jaar in de wastafel springen in de badkamer om water te vinden uit de kraan. Voortaan zette ik een extra bakje water op de overloop, want ze loopt niet makkelijk trap meer met artrose in haar heupjes. Ze huilde ook regelmatig in de nacht omdat het arme dier óf de weg kwijt was (dementie) of pijn had. Vorige week had ik een nachtlampje, die normaal voor kleine kindjes is, voor haar gekocht. Sindsdien huilt ze niet meer ’s nachts. Katten kunnen heel goed in schemer zien maar niets als het pikkedonker is. Een afspraak bij de dierenarts gemaakt vanwege het vele water drinken. Daar gingen we weer, samen op de fiets. Ze braakt niet en heeft een hoge eetlust. Wat mankeert haar dan?  Haar urine bleek erg waterig. Zoveel plassen kan ook een mankement aan de nieren betekenen dus de dierenarts raadde een bloedonderzoekje aan om dat te checken. In haar nekje werd een beetje vacht weg geschoren om een ader te vinden om te prikken. Vervolgens adviseerde de dierenarts om eigenlijk maar meteen een geriatrisch bloedonderzoek te doen. Dan kijken ze naar nier- en leverwaarden, schildklier- en alvleesklierafwijkingen en diabetes. Kadeng!, bijna driehonderd euro telde de kassa inmiddels. Na lang wachten mochten Tossie en ik eindelijk naar huis. Eind van de middag belde de dierenarts dat ze goed nieuws had. Alle bloedwaarden waren goed. Toch drinkt en plast ze, sinds niet al te lange tijd, extreem veel. Hoe voelt ze zich dan? Wat is er aan de hand? Er bestaat een bijzondere vorm van diabetes bij dieren die met hormoonaanmaak door de hersenen te maken heeft, diabetes insipidus. De dierenarts heeft in haar carrière maar één kat hiermee gediagnosticeerd. Wel vaker bij honden. Helaas valt dit alleen te testen door het hormoon toe te dienen (normaliter in tabletvorm) en dat daarna het plassen en drinken afneemt. Conclusie zou dan zijn dat ze te weinig hormoon aanmaakt. Als dit het zou zijn zal ze de rest van haar leven dagelijks een pil moeten slikken… Een kostbare pil ook nog. Een tabletje, élke dag. Dat wordt afzien voor mij én haar, Tossie houdt niet van tabletten. Er is sinds kort een oogdruppelvorm beschikbaar van dit hormoon dat nog duurder is. De arts zal bellen zodra ze een paar druppels over heeft van een aangebroken flesje dat Tossie dan kan krijgen voor de test. Wanneer de remedie niet met het hormoon te maken heeft, en ze dus zelf voldoende hormoon aanmaakt, dan zijn haar nieren inert geworden voor het hormoon. Haar nieren reageren dan niet meer. Dan is er niks anders aan te doen dan zorgen dat ons kattenmeisje altijd voldoende te drinken heeft in huis. We wachten geduldig een belletje van de dokter af.

Elke dag fietste ik met onze meisjes, eerst met eentje en later met twee en weer vier jaar later met drie meiden door weer en wind naar het centrum van onze stad. Daar was de lagere school van onze meisjes gelegen. De Montessori. Een klein overblijfschooltje destijds van zo’n driehonderd leerlingen. De meisjes hebben er ieder een goeie tijd gehad. De eerste keer naar een Nederlandse school meteen vanuit The States, dochter was toen vier jaartjes oud. Middelste ging eerst een jaar mee met mij als overblijfmoeder in de klas van haar grote zus. Toen ze inmiddels beiden in de middenbouw zaten verhuisden we naar Spanje. Bij terugkomst ging oudste naar het gymnasium in de stad en middelste sloot weer aan in de bovenbouw. Een zware terugkeer voor haar. Jongste ging, inmiddels vier jaar oud, óók naar juf Hanneke in groep 1. Ondanks onze verhuizingen hadden alledrie onze meisjes hun start de eerste twee jaar op school telkens bij lieve juf Hanneke, die een heus paard had. Dat heb ik zelf heel erg fijn gevonden, een soort stabiliteit in hun woelige jeugd. Ook ik heb er een geweldige tijd op school beleefd. In diverse rollen heb ik daar jarenlang vrijwillig op school gewerkt. Als overblijfmoeder in de lunchpauzes van de onderbouw. Als knutselmoeder elke vrijdagmiddag wanneer de klassen gehusseld werden voor diverse knutselthema’s. Met Indische inkt tekenen, macramé, zelf stempels maken door linoleum uit te hollen, verven, kleien, papier-maché met behanglijm of met hout werken. Ik genoot er zelf ook erg van. In Sinterklaastijd in de avond de ramen in de bieb en de klas stiekem beschilderen met Sintjes en Pietjes. Ik zat in het Sintcomité en huurde jaarlijks de heilige in, en huurde ook zijn mantel en mijter. Wat hebben we gelachen in dat team! Ik zat ook in de dieetcommissie, gestart uit pure noodzaak vanwege onze jongste, maar ook nog jaren erna. Aangepaste pepernootjes regelen voor een paar kindjes op school of alternatieve Kersttraktaties op het Kerstfeest. Meedenken over eten op grote feesten. Ik heb ook als leesmoeder gewerkt op de gang met kindjes die extra aandacht nodig hadden. Door dit vrijwilligerswerk kende ik zoveel kindjes, maar ook ouders! Vriendschappen zijn in die periode ontstaan. Zelfs met zes Montessori moeders naar Fez geweest op vakantie! Verbinding omdat ik elke dag, voor vele jaren achter elkaar, op het schoolplein stond te wachten op onze meisjes. Afgelopen zaterdag was er een reünie georganiseerd voor precies deze ouders. Ik ben veel contacten uit die tijd verloren, vooral tijdens de laatste verhuizing naar Mexico. Na terugkomst ben ik nooit meer op de Montessori geweest. Contacten verwaterden. Tot zaterdag. Ik liep na dertien jaar door de zware regen over het schoolplein naar de voordeur. Rare gewaarwording. Binnen zag ik moeders die ik meer dan tien jaar niet gezien had. Zó raar. Ons haar was bijna bij allemaal grijs gekleurd, ogen herkenbaar. Gesprekken gingen vooral over hoe onze kinderen het allemaal gedaan hadden in het leven. Sommigen woonden samen, twee hadden al kindjes gekregen, sommigen een huis gekocht maar de meesten waren net de fase gestart na hun masteropleiding. Na anderhalf uur had ik bijna iedereen wel even kort gesproken. Een groepsfoto was gemaakt, ik ben daarna met een hoofd vol herinneringen vertrokken.  

LOVE, around 5 years before our wedding...

SUCCESSEN VIEREN
‘There is nothing nobler or more admirable than when two people who see eye to eye keep house as man and wife, confounding their enemies and delighting their friends.’ 

- Homer

Vlak voordat ik met mijn lief, onze twee dochters en vriendje aan tafel ga voor het diner krijg ik een telefoontje. Ik twijfel of ik op zal nemen. Een deelneemster van de stichting 4hetleven belt mij rechtstreeks. Normaliter hebben ze mijn telefoonnummer niet, want ik bel altijd anoniem. Yvonne ken ik echter al een flink aantal jaren. Zij was beginnend dementerend toen ik haar leerde kennen, altijd lerares Frans geweest op een school hier in Breda. Zij was een cliënte van mij bij mijn vorige baan. We gingen wekelijks samen boodschappen doen, kop thee en ik bereidde het avondeten samen met haar voor door te bedenken wat ze zou gaan eten. Vervolgens zetten we de ingrediënten die ze nodig had klaar op het aanrecht. Ze was altijd veel spulletjes kwijt, erg chaotisch en ik herinner me dat ik de werking van de nieuwe afstandsbediening wel duizend keer uitgelegd had. Zij belt mij nu dus, een uurtje voordat ik haar zou ophalen voor de musical over de Brusselse Jaques Brel. Veel Franse chansons waar ze van houdt. Ik neem toch maar op en ze zegt af, ze voelt zich niet goed. Daarop bel ik de coördinator van de stichting en zij vertelt dat er geen wachtlijst is. Het is sowieso te laat is om nog iemand te bellen om op het allerlaatste moment mee te gaan. Ik mag zelf iemand meenemen. Middelste dochter wil wel mee. We vertrekken om nummer één op te halen waar ik aanbel en er niet opengedaan wordt. Alles donker in huis. Op haar huistelefoon krijg ik een muziekje en op haar mobiel laat ik een boodschap voor haar achter dat ik voor de deur sta. Ik bel ook bij de buren aan en krijg te horen dat deze vrouw opgenomen is in een verzorgingstehuis, ze heeft dementie. Ik ben verbaasd, ik had haar een paar dagen terug nog aan de telefoon. Mijn dochter rijdt naar het volgende adres en ik zal onderweg gaan rondbellen. Het kantoor belt mij; ze hadden de deelneemster aan de telefoon en ze is wél thuis en het licht brandt wél thuis. Ik check met dochter Google Streetview en inderdaad zien we een andere voortuin. We halen eerst nummer twee op en rijden opnieuw terug naar nummer één en ik zie meteen wat ik verkeerd had gedaan. De GPS gaf 'over negentig meter linksaf' aan en ik had meteen de afslag, te vroeg, genomen. Ik had de volgende straat moeten nemen… Met excuses en nog steeds ruim genoeg tijd om naar het theater te rijden vertrekken we met een goed gemoed. Dochter parkeert de auto bij het theater terwijl ik intussen met de twee dames naar de garderobe loop en we ons vervolgens aansluiten bij de grote groep van onze stichting. Een drankje en wat praatjes verder nemen we plaats in de grote zaal. Sjors van der Panne zingt ‘No me quitte pas’ prachtig in het Frans en andere hits zingt hij vertaald in het Nederlands zoals ‘Bruxelles’ en ‘Madeleine’ wat ik én de meeste deelnemers jammer vinden. Het verhaal over het leven van Brel is zeer goed op het podium uitgevoerd, met een live orkest van drie man.  Het vele vreemdgaan van Brel, zijn zangcarrière, zijn vader die hem niet steunde, zijn trouwe vriend JoJo, zijn tijd in Frans Polynesië waar hij rust vond na het hectische Parijs, en uiteindelijk zijn graf op het eiland Hiva Oa. De toegift na afsluiting van de musical ‘Dans le port d’Amsterdam’ uit 1964 zingt van der Panne uitbundig, en gelukkig in het Frans!

In België ging hij op z’n knieën voor mij. En ik zei natuurlijk ja. We kochten twee ansichtkaartjes in Brugge en schreven daar met een potlood van het hotel een gedichtje op over het aanzoek en ons aanstaande huwelijk. Zo kondigden we bij onze ouders onze grote dag aan. Wat waren we nog jong! Mijn lief nog een flinke volle krullenbos van donker haar. Ik nog maar een paar onopvallende grijze haartjes. Beiden onze studies afgerond en beiden in een eerste goedbetaalde baan op het niveau van onze opleiding. Acht jaar samen. Onze trouwdag was gisteren precies dertig jaar geleden. Dertig jaar! Precies dertig jaar geleden belde mijn lief aan bij ons benedenhuis in Amsterdam. Gekleed in een zwarte billentikker, een grijs vestje en een zwarte hoge hoed. In zijn hand ons herfstige trouwboeket die we besteld hadden bij een bloemist op de hoek van het Spui en de Kalverstraat. Datzelfde boeket dat ik onverhoopt thuis liet liggen toen we met het gehuurde witte VW kevertje naar de trouwlocatie reden. Omkeren en met een glimlach weer terug. Nu dus ‘alweer’ ons dertigjarige parelmoeren huwelijksjubileum. De naam is afgeleid van de parel, die symbool staat voor de glans en stevigheid van een dertigjarig huwelijk. Een huwelijk dat zowel mooie momenten als ups en downs heeft gekend. Dit jubileum gaan we feestelijk in december vieren, natuurlijk in Amsterdam. Onze oudste dochter komt ook naar Nederland. We vieren het drie dagen lang in de hoofdstad in Kerstsfeer. Misschien een vlokje sneeuw? Sowieso korte en koude dagen. Een romantische rondvaart over de grachten in de late, met-lampjes-verlichtte avond. Een middag knus genieten van een High Tea in het Hotel Americain op het drukke Leidseplein. We gaan ook een bezoek brengen aan het Museumplein - waar zéker een sfeervolle ijsbaan aangelegd is - om het Rijksmuseum te bezoeken. Voor de eerste keer gaan we met onze hele gezin voor het schilderij de Nachtwacht staan. Mijmerend hoe het leven werkelijk was in de zeventiende eeuw, de eeuw van Rembrandt. Het is de meest gestelde vraag in het museum. En nu is het voor ons zover. In de tentoonstelling ‘Thuis in de zeventiende eeuw’ gaan we het dagelijks leven van vier eeuwen terug ervaren via negen levensgrote ‘kijkdozen'. We gaan die avond eten bij een heel bekend restaurant op de Lindegracht waar ik precies op de dag af een maand vooraf kan reserveren. Nu, na dertig jaar huwelijk, drie prachtige dochters en drie emigraties verder gaan we samen terugblikken en vooruit kijken. Wat hebben de afgelopen dertig jaar, eigenlijk bijna veertig jaar samen, ons allemaal gebracht? Waar mogen we dankbaar en trots op zijn? Reflecteren op alles wat er voorbij is gekomen. De levenslessen, successen vieren en wat we graag anders wilden of waar we misschien wel afscheid van mogen nemen.

Blue skies in Rome!

NADAGEN
‘Bladeren zuigen het bruin uit onze benen

We willen niet vertragen, kunnen niet

verdragen dat we niets te vertellen

en te weerleggen hebben.

We schuiven nadagen voor ons uit.’

- Monica Boschman

Het licht neemt verder af, steeds vroeger in de avond gaat de zon al onder. Steeds later in de ochtend komt de zon pas weer op. Het wordt kouder en vochtiger buiten. Een trui uit de kast. Het weer kan stormachtig, nat en guur zijn. De dag nadat we uit het zonnige Rome terugkwamen afgelopen week, was er geen enkele zonnestraal. Geen enkele. Grijs, grijs en nog eens grijs. Een afschuwelijk depressieve dag voor mij. Een kater. In de tuinkas starten planten al met afsterven. Einde seizoen. De tomatenplanten, de augurkenplant, de flespompoen- en courgetteplant verschrompelden en heb ik al verwijderd. De bomen om ons heen zien er nu allemaal anders uit. Gekleurd blad, verdord blad. Geen blad. In het Mastbos heb ik genoten van al die herfstkleuren. Dieprood, koper, tinten bruin en okergeel. Het loslaten is begonnen. Het is niet de vraag óf de bladeren loslaten maar wanneer. In mijn persoonlijke leven kan deze vraag ook spelen: wanneer laat ik los? Net als in de natuur kun je dat moment niet afdwingen. Het dient zich aan als de tijd rijp is. Ik heb afgelopen weken twee workshops gevolgd van het hospice over grenzen aangeven. Meestal leren kinderen dat in hun jeugd. Ik heb dat helaas niet geleerd van mijn ouders. Ik heb mezelf juist tactieken aangeleerd om geruisloos aanwezig te zijn. Niet met veel bombarie mijn grenzen aangeven. Voor de harmonie gaan - ookal was dat nooit voor mijn eigen innerlijke harmonie. Ik mag die tactieken loslaten. De bomen laten hun bladeren los afhankelijk van de soort, maar ook van de omstandigheden. Mijn omstandigheden zijn nu zo dat ik mijn harmoniemodelletje los mag laten. Ik hoef ook niet meer perse aardig of lief gevonden willen worden en om die reden over mijn grenzen te gaan. Loslaten betekent ook dat je niet vasthoudt tegen beter in. Dat je de blaadjes niet probeert terug te plakken aan de bomen. Er zijn processen gaande in mijn leven. In mijn hoofd. Ik probeer me niet te verzetten tegen het onvermijdelijke. Ik buig mijn hoofd voor de beweging die nu gaande is, of ik het nu wil of niet. Er gaat zoveel in mijn hoofd om. Ik ben emotioneel, en zó moe. Vaak tranen. Er kan even niks meer bij. Mijn hoofd is vol. Loslaten kan dan ook ruimte en verlichting geven. Een gevoel van bevrijding van iets wat ik te lang met me meedroeg. 

Om die reden nam mijn lief mij halsoverkop een weekendje mee als verrassing. Even uitrusten, buitenshuis tot mezelf komen. In mijn agenda zocht hij naar een geschikt weekend. Heel erg eigenlijk maar ons enige lege weekend dit jaar bleek afgelopen weekend. Meteen na onze vijf dagen Rome. Ik wist niet waarheen. Verrassing. Hij zette de auto pal voor de ingang van het Grand hotel Kurhaus stil. De auto werd voor ons geparkeerd. We logeerden dus in het Scheveningense, historische badhotel met grote grandeur. Recht aan de Noordzee. De oorsprong van dit hotel ligt in 1818, destijds een houten paviljoen met een badhuis. Dat werd later vervangen door steen, verwoest door een brand, herbouwd, zijvleugels gesloopt en herbouwd. Het hotel werd gesloten toen buitenlandse reizen voor de elite van Nederland populair werden en het hotel raakte zelfs in verval in de jaren ‘70. Gered van een dreigende sloop door fel protest en uiteindelijk kreeg het in 1974 de monumentenstatus. Wij sliepen in een zijvleugel van het majestueuze pand met zicht op strand en zee. Het was een warm weekend dus de openslaande ramen stonden ons hele verblijf wijd open. Ik kan echt ontspannen van het geluid van ruisende golven. Eind van de middag een paar rondjes in de sauna en relaxen bij het zwembad met uitzicht op het strand. Een middagstrandwandeling eindigend met een warme chocomel, een avondstrandwandeling in het donker na ons diner. Een zeer uitgebreid luxe ontbijtbuffet met stokjes kaneel, takjes munt, plakjes gember, schijfjes sinaasappel voor een kopje thee, met honing zelf geschraapt uit een verse honingraad. Genieten! Gevolgd door wederom een strandwandeling. Deze keer een vrolijk herfstzonnetje erbij. Uitgerust naar huis met een unieke en memorabele ervaring.

In front of Chiesa Agnese in Agone at Piazzia Navona | Rome

A CITY OF MARBLE
‘I found Rome a city of bricks and left it a city of marble.’

- keizer Augustus

Tegenover de immense kerk van de heilige Agnese in Agone die hier vereerd wordt op de plaats waar zij als gelovige gedood zou zijn - Agony betekent in ‘t Engels natuurlijk ook doodstrijd - zitten wij even te rusten op een bankje op een groot bruisend Italiaans plein. Uiteraard werd Agnese als christen en martelaar destijds begraven buiten Rome in één van de catacomben. Net voordat we gingen zitten op ‘t bankje waren we binnenin de kerk gaan kijken. Een prachtige basiliek met veel bladgoud en prachtig beschilderde gewelfde plafonds. Heel zachtjes werd het Ave Maria gespeeld en dat emotioneerde me. Dit werd ook op mijn moeder’s afscheid gespeeld. Ik slik de brok in mijn keel weg. Eén van de kerken die we eerder vandaag bezochten, in die van de heilige Maria, hadden we een kaarsje voor mijn lieve moeder aangestoken. Ze was sowieso vandaag in onze gedachten. Gisteren was trouwens op precies datzelfde plein van die kerk, Plaza di Santa Maria, een protestmars van meer dan een half miljoen mensen gestart - uit solidariteit met de inwoners van Gaza. Wij hebben er vanmorgen niks van terug gezien. We smullen van een heerlijk romig ijsje op ‘t bankje waarbij ik natuurlijk weer donkerbruin smeltend chocoladeijs druppel op mijn witte broek… Vlak voor ons op ‘t plein ligt ook de spierwitte fontein La Fontana dei Quattro Fiumi, ontworpen door de bekende Bernini. Deze fontein werd gebouwd in 1651, nog voor de kerk van Agnese. Voordat we naar dit bekende weidse plein, Piazzia Navona slenterden dat in de Romeinse tijd een atletiekstadion was, hadden we heerlijk en uitgebreid geluncht. Op zo’n typisch Italiaans smal terrasje in een heel krap steegje met hoge huizen. Heerlijk brood met smakelijke olijfolie met zout als voorafje. Genietend van alle mensen die langs liepen. Eerder op de dag toen we nog aan het ontbijt zaten in ons appartementje hadden we nog geen enkel idee wat we deze zondag in Rome zouden gaan doen. Bladerend in een oude Rome gids die hier op de boekenplank stond, viel mijn oog op een vlooienmarkt. Vlakbij de rivier de Tibe, achter de Porta Portese. Dat werd ons doel, daar zouden we starten vandaag. Slenterend over een megagrote vlooienmarkt waarbij de zon steeds vaker en feller ging schijnen en het steeds drukker werd besloten we op de helft van de markt verder met ons plan voor de dag te gaan. Op de westoever van de rivier de Tiber ligt de wijk Travestere dat tweeduizend jaar terug een kleine kolonie van welgestelde families was zoals wordt aangenomen die van Cleopatra. Veel groentetuinen destijds, boomgaarden en bossen om in te jagen met daartussen de prachtige luxe paleizen. Voor eeuwen zagen de inwoners van Travestere zichzelf afgezonderd van Rome. Nu is de wijk het pittoreske hart van Rome. Charmante pleintjes, zeer krappe steegjes waar nog steeds krampachtig auto’s doorheen proberen te komen. Veel expats wonen hier tegenwoordig. Ookal zitten er ook nog steeds wel wat lokale oudjes voor hun keukendeur buiten commentaar te leveren op iedereen die langs loopt. Na ons ijsje opgegeten te hebben op Piazzia Navona en genoten van de vibe van dit bijzondere plein pakken we weer dronken van alle geschiedenis de bus terug naar onze loft. Voor de laatste keer eind van de middag met de beentjes omhoog op het dakterras genietend in de Italiaanse warme namiddagzon. Nog één dag samen met mijn lief mijn verjaardagscadeau vieren voordat we maandagavond terugvliegen naar Brussel. 

We zetten geen wekker en worden rustig wakker om op ons gemakje te ontbijten in de loft. We verzamelen de restanten van onze boodschapjes, we verzamelen ook de afvalzakjes en alle plastic flessen van de afgelopen dagen. Onze bagage is snel ingepakt. We douchen en kleden ons voor de laatste keer zomers aan om nog één dag in het zonnige Rome door te brengen. We leggen de huissleutel een verdieping lager in het vilten tasje aan de deurknop. We lopen voor de laatste keer de brede marmeren trappen af. Deze keer met ons rijdende koffertje en onze weekendtas. We nemen de bus naar een luggage storage vlakbij het Pantheon in het centrum. We hebben nog een paar uur vrij te besteden. We lopen door wat steegjes naar het oude Pantheon. Het bijzondere gebouw dat in 27 voor Christus gebouwd werd. ‘Pas’ in de tweede eeuw na Christus werd er van alles aangebouwd. Men weet nu nog steeds niet waar het ooit voor gebouwd werd. Merkwaardig. Om de hoek schrikken we van de lange rij voor de ticketoffice… Dat kan nog wel even duren! Er komt een man op ons af die eruit ziet als een gids en zegt dat hij nog wat kaartjes over heeft. Of we mee naar voren willen lopen. We stappen uit de rij en lopen samen met een jonge Canadees die vijf jaar in Amsterdam woonde en goed Nederlands spreekt, mee. We scannen een Qr code voor de audiotour op de mobiel van de zogenaamde gids en vlak voor de entree vraagt hij tien euro contant per persoon. Daarna lopen we meteen naar binnen. We wensen de Canadees nog nalachend om onze verrassend snelle entree een fijne reis verder, en beginnen aan onze tour. Het eerste dat opvalt is natuurlijk het open gat, de oculus, in het ronde plafond van de koepel. De grootste koepel ter wereld. De zon schijnt er fel doorheen, direct contact met de hemel. We zien ook de gaatjes in de marmeren tegelvloer onder ons voor afvoer van regenwater dat er óók doorheen kan vallen. In het Pantheon worden tegenwoordig missen gehouden. Na dit bezoek lunchen we eenvoudig in een schattig steegje op het terras. We wandelen terug naar onze bagage en pakken de bus naar het treinstation. De laatste stap voordat we op de luchthaven zullen vertrekken. Heerlijke vijf dagen genoten van de uitbundige zonneschijn, van architectuur op elke hoek, van verrukkelijk eten en van goed gezelschap. Goed gezelschap van mijn lief waar ik deze maand dertig jaar mee getrouwd ben. 

6 oktober 2025 | Rome

‘

Antique rests of a Roman mausoleum

STIL DE TIJD

‘Stil de tijd

Jij en ik, samen

Dit heerlijk hemels leven.’

- Jaqueline Govaert

Met de dikke banden van mijn gehuurde crossfiets fiets ik over de grote gladde, maar oneven gelegde stenen van basalt. Deze weg is zo’n driehonderd jaar vóór de geboorte van Christus aangelegd buiten Rome. Via Appia Antica is vernoemd naar de politicus Appius Claudius Caecus die de maar liefst anderhalf meter dikke weg liet aanleggen, de bovenste laag van basalt. Steen dat ontstaan is uit lava afkomstig van de uitbarsting van vulkaan Laziane. Omdat het in die tijd verboden was om in de stad Rome begraven te worden, werden er steeds meer catacombes en ook mausoleum’s van de rijkste Romeinse families langs deze weg aangelegd. Hier fietsen wij lekker op ons gemakkie langs vandaag, anno 2025, over de toen aangelegde weg. De Italiaanse zon schijnt fel op ons, een knalblauwe lucht. We fietsen langs drie catacombes waarvan wij alleen de grootste bezoeken. Diegene die vernoemd is naar Sint Callistus, waar destijds driehonderdduizend christelijke mensen ondergronds begraven lagen. Onder een heuvel met diverse ingangen. Inmiddels zijn de graven leeg en zijn de lichamen alsnog boven de grond begraven. Pelgrims komen hier graag omdat het juist de gelovige martelaars waren die hier begraven werden. Christelijk zijn was nog verboden in die tijd. Als een katholiek gezin op één dag vermoord werd kwamen ze gezamenlijk bij elkaar in een ondergronds kamertje onder een boog van steen terecht. Zo’n kamer was helemaal met marmer bedekt, ook de vloer en voor het gat in de muur werd een marmeren steen geschoven waar de naam in gegraveerd werd. Samen met symbolen van hun geloof in de wederopstand zoals een vis, schaap, anker of duif. Pilaren van luxe marmer om de doden te vereren. 

Ze begonnen vanaf boven, ondiep, de eersten te begraven en de laatsten lagen vier verdiepingen lager. De tweeëntwintig kilometer aan gangen werden zachtjes verlicht door kleine olielampjes gemaakt van klei staand in kleine inhammetjes in de muur. Die lampjes met een tuitje werden door betaalde arbeiders gevuld met olijfolie. Het duurt maar liefst drie uur om naar de onderste graven te lopen en weer terug. Daarom deden wij samen met priester Samuel alleen de twee bovenste verdiepingen aan. Zo kregen we uiteraard ook een goede indruk. Eenmaal in ‘t jaar 313 ná Christus, toen keizer Contantijn de Grote zelf katholiek werd, kwamen er bovengrondse begraafplaatsen binnen de stadmuren van Rome en werden de christenen niet meer vervolgd. De ingangen naar de catacomben buiten de stad werden zo’n eeuw erna gesloten en vergeten. Pas tijdens de Middeleeuwen werden ze weer herontdekt, én leeggeroofd. Alle catacomben zijn nog steeds na tweeduizend jaar eigendom van het Vaticaan. Wij fietsen vandaag dus langs deze heilige plekken en ook langs restanten van mausoleum’s van bekende mensen. Bij één, die van Cecelia Metella, gaan we ook daadwerkelijk naar binnen. We fietsen deze mooie dag langs wel vijftig archeologische vondsten, restanten van pilaren en versiersels in marmer die lukraak in het groen lijken uitgestrooid. Pal langs deze historische weg verspreid die prachtig gemarkeerd wordt door geurende, hoge cipressen. Wij fietsen zes kilometer heen, en terug. We picknicken op grote keien langs de weg met reeds in de ochtend gekochte sandwiches en limonade in een barretje, omdat er geen restaurantjes of terrassen onderweg zijn. Het maakt deze dag helemaal volmaakt wanneer we weer op ons zonnige dakterrasje eindigen met gedroogde ham en citroenlimonade.

4 oktober 2025 | Rome 

At the Forum, in ancient Rome!

ROMEINSE VOORVADEREN?
‘De kunst van leven is thuis te zijn alsof men op reis is.’

- Godfried Bomans

Doen zoals de Romeinen doen. Dronken worden van alle architectuur, chaos en zonnestralen en geen zorgen over de kater van morgen. Het heeft geen zin om je er slecht over te voelen. Niemand doet dat namelijk. Inderdaad de eerste ochtend wakker worden en uitvinden dat er een grote staking is waardoor het openbaar vervoer niet rijdt deze dag. Chaos. Opgelost door de host van onze Airbnb die het stadsautootje van zijn zus leent en ons persoonlijk voor de deur van het Colloseum afzet. Onderweg alleen maar wijzend naar antieke plekjes die we kunnen bezoeken later. Het duizelt me. Overal restjes van eeuwenoude muren, catacomben, badhuizen en paleizen. Zóveel dat het misschien soms zo lijkt alsof de stad Rome uiteen valt van oudheid maar dat doet de stad natuurlijk al tweeduizend jaar lang. Een openlucht museum. De stad lijkt te stikken in zijn eigen chaos zoals het vele verkeer, de luchtvervuiling en ouderdom maar Rome houdt vol en blijft zo prachtig mooi. Voorbij elke hoek weer een prachtig intiem plein, vaak met een oude fontein. De gezellige smalle straatjes. Eerst lopen we na het autoritje een koffietentje in voor twee croissantjes en een fles water om mee te nemen, want we melden ons deze ochtend al vroeg bij onze gids Alfredo. Met één oortje in om zijn stem goed te horen lopen we de hele ochtend achter hem aan. En met veel plezier. Als eerste natuurlijk het nog best intact gebleven Colosseum waar vijfenvijftigduizend bezoekers inpasten zo’n tweeduizend jaar geleden. Supersteile trappen om naar hun zitbanken te begeven. Kaartjes van hout, en iedereen gratis entree. Allereerst werden er wilde dieren getoond die veel mensen nog nooit gezien hadden. Olifanten, neushoorns of leeuwen. Gevechten. Daarna de bekende duels tussen gladiatoren, of comedie met dwergen, obese vrouwen en kreupele mensen. 

Net als moderne arena’s nu in deze tijd werd er voor entertainment om het gebouw heen gezorgd. Markthallen waar van alles verkocht werd, en het Forum. Het Forum was een enorm levendig plein destijds  met overheidsgebouwen, kerken, fonteinen, exposities van kunst en waar politieke preken te horen waren. Vertier. Ik stel me de Romeinen voor rond het jaar nul die hier rondlopen met witte lakens als een tunica om hun lijf gewikkeld, op hun plaats gehouden met een riem en daarbij praktische slippers aan. Mogelijk onze voorvaderen, want de Romeinen zijn in diezelfde periode tenslotte ook vier eeuwen lang in Nederland geweest. Het Romeinse rijk grensde toen tot aan de Rijn. Bovenop de Palatine heuvel waren grote openbare tuinen aangelegd die over het Forum uitkeken en waar tuinfeesten gegeven werden. Het paleis van keizer Augustus (achterneef van Julius Caesar) en zijn vrouw Livia lag ook bovenop deze heuvel. In die tijd bestond Rome al uit een miljoen inwoners. Na de imposante rondleiding en wij zo dankbaar dat het ons allemaal voorgekauwd werd door Alfredo, hebben we zelf ook wat rond geslenterd en rustig een terrasje gepakt. Ook nog in de rij gestaan voor de beroemde Trevi fontein, gebouwd tijdens de Barokperiode. Wanneer je een muntje in het water gooit zul je ooit terugkeren naar Rome vertelt de mythe. Alleen mag dat dus niet meer, trouwens ook niet op de rand poseren. Politie handhaaft met een harde fluit. De fontein is voornamelijk uit het spierwit gekleurde, lokaal gedelfde travertinesteen gebouwd waardoor het water helderblauw lijkt. Verderop vinden we de Spaanse trappen gebouwd in Rococostijl, die een lager gelegen plein (waar de Spaanse ambassade gelegen was tijdens de bouw én nog steeds!) aan een hoger gelegen Franse kloosterkerk verbindt. Honderdvijfendertig treden. De paus bezoekt deze trappen traditioneel elk jaar. Onze beentjes werden moe en we waren inmiddels dronken van alle antiekheden om ons heen. Too much eigenlijk. We slenterden naar de dichtstbijzijnde metro om terug naar onze loft te gaan. Daar op ons dakterrasje genoten we van de Italiaanse zon, Italiaanse gedroogde ham en olijven, én de rust. Zo vieren we mijn verjaardagscadeau gekregen van mijn lief vijf dagen lang. Morgen weer een dag vol geschiedenis. 

3 oktober 2025| Rome